Mundial de fútbol 2026: a transformación dunha relixión de barrio

 

Vázquez Montalbán viuna vir en 2005, cando escribiu: Fútbol, unha relixión en busca dun Deus.

O papa tamén, falou do fútbol na súa viaxe a España e, ao destacar o ingrediente humanista da súa práctica, poetizou a que cando eramos críos practicabamos. Se queriamos pasalo ben era necesario colaborar formando unha piña para sacar adiante a honra do barrio ou do colexio, sen famas de ninguén e relegando aos que “chupaban balón”. Quedou ben como símbolo do que necesita a humanidade neste presente tan secuestrado polo narcisismo, aínda que a credibilidade da súa parábola quedou frouxa ao deixarse consentir como unha estrela mediática en estadios como o do Castilla, en Madrid , despois de que o fútbol, ligado á publicidade, xa sufrise a gran reconversión a que se referiu Manolo Vázquez Montalbán ao comparalo cunha “relixión”. A comparación era moi certeira. Nos barrios e colexios dos anos cincuenta a setenta tiña os seus rituais, pero sempre tivo algunhas pautas coincidentes coas que se ven en contornas devotas. Non teñen gran diferenza cos arroubos que suscitan moitas procesións de santos e santas, nin co cerimonial que os seus fieis practican ao redor de supostas reliquias ano tras ano, en espazos como O Rocío, a semana santa sevillana ou calquera festa patronal dunha aldea do Noroeste. Se se vai a lugares de grandes peregrinacións, como Fátima, as exclamacións, xestos e demais hábitos indicativos de sentimento non desdicen dos que novelou Zola en Lourdes en 1891.

Seminario. Ramón Masats, 1960.

Os deseños actuais dos estadios, cal catedrais urbanas da nova relixión laica, acollen o balbordo inmenso dos fieis futboleiros ante a exhibición da cor que portan 11 heroicos aos que cada un adora ao seu modo. A paisaxe sonora destes templos, intensa por momentos, obedece en partitura contrapuntística a que a iconografía cromática das camisetas responde a unha versión maniquea do mundo en que aparecen o ben e o mal entretecidos. Un equipo de anxos bos e outro de anxos malos pelexan tratando de sacar adiante a súa peculiar inclinación e, ao saír ou entrar nestes santuarios -coma se se traspasase un pórtico románico- os reporteiros, a modo de Pantocrátor escudriñador, separan os bos dos malos vinculando o acontecido nunha cerimonia de hora e media con enredos internos de adestradores e directivos. Entre apocalípticas demostracións ultras, ao advertir os seus “pecados” ou as súas virtudes, envíanos ao inferno da opinión pública ou ao ceo de novos contratos publicitarios que aumenten a súa economía de mercado. Aínda por riba de coincidencias, os actuais crentes desta relixión futboleira ceden os seus templos, de cando en vez, a outros confesionalismos de vella prosapia e asoláganos, durante outras intensas horas, con liturxias de cantos e ritos supostamente máis espirituais.

Outro gran observador do fútbol como Juan Villoro, ten xa no seu haber literario gran cantidade de crónicas, novelas e ensaios en que Deus é redondo, e o Balón dividido circula entre Os once da tribo, de modo que Os heroes numerados -coas súas accións, reaccións e simboloxías- conforman Un sistema de crenzas.  Cando en 2026 -despois que o papa copou o televisor acotío-, nos acubillamos de novo no sofá para admirar devotamente que pasa coa selección española de Lamine Yamal, estamos, segundo el, no Partido do fin do mundo. A lea é que, desde hai anos, empezáronnos a saturar de fútbol esfumando o suposto deporte que, cando eramos nenos practicabamos; tamén o que xogaban, vían e admiraban as xeracións de televidentes da idade do papa. O gran cambio lembra o título dun libro ben afastado do mundo futboleiro: A gran Transformación: Crítica do liberalismo económico. Escribiuno Karl Polanyi en 1944, e a súa análise é válida para este deporte, ao que tamén alcanzou a imposición crecente do libre mercado que empezou a finais do século XVIII. A base de eliminar a pouca protección que tiña a pobreza, “liberou” máis man de obra e mercantilizouna cada vez máis, e independentemente do que lle pasase á terra —a Natureza— e aos humanos, o diñeiro e a súa lei da oferta e a demanda acabaron modificando a sociedade. É o mesmo diñeiro que está tras os comportamentos e xestos medio máxicos dos seareiros, e divírteos trastornando os recordos da infancia ao xestionar os equipos e as súas estrelas, os estadios e a publicidade manipulando o gusto das afeccións. O centro deste  sistema constitúeno  as televisións e demais medios que viven do fútbol, e nunca falta tampouco a política -local sempre, pero tamén ás veces internacional-, transversalizando interaccións sen as que, hai 21 anos, non era posible adiviñar en que riscos andaba o fútbol do futuro.

 Do Metlife de NY ao ceo

Cando Vázquez Montalbán profetizaba que o fútbol andaba buscando outro Deus, José María García, Jesús Gil ou Berlusconi eran uns adiantados. O que o escritor do Rabal barcelonés escribía de que o Barça parecía unha inmobiliaria, podería aplicarse ao Real Madrid e a moitos outros equipos españois, onde quen é convidado aos palcos de luxo actúan con máis descaro que o que se vía, no século XIX, nos da ópera; os gustos e gastos para seducir diñeiro circulante ao redor das copas de champaña, son similares. Se se deixan atrás recordos gratos da infancia, tras o fútbol como xogo en equipo máis ou menos unido tamén había outros códigos condicionantes de xestos pouco amigables. As brincadeiras nos barrios eran curtas, e o gran xogo de imitar aos maiores notábase máis cando o fútbol se convertía en obrigación imposta polos colegas. Admirar carteis e fotos do Dinámico ou do Marca, coleccionar cromos de futbolistas entrañables, recitar as súas aliñacións, saber os seus milagres, e ter material futboleiro de conversación -cando a liberdade de expresión era nula-, facilitaba gañar amigos, pero ser patán coa pelota ou contradicir ao líder da cuadrilla eran situacións arriscadas, moi apropiadas para que o aprendiz de mafioso exercese o poder autoritario que lle daba ter mellor “toque” de balón. Ademais, nos días máis inhóspitos como país adoitaba haber moito fútbol.

Infantini exerce ese liderado e, nun momento en que a Terra é túzara, esta combinación perfecta de relixiosidade laica co neoliberalismo fai que as multinacionais, cadeas televisivas e grandes corporacións do lecer se freguen as mans co ben que lle vai ao negocio a subida de entradas. Antes da final deste Mundial no Metlife de NY, capacidade tivo sobrada para facer sentir aos máis fieis que serán libres para seguir crendo no fútbol: escoller a cor que queiran, elixir butaca segundo o diñeiro que estean dispostos a gastar ou estar colgados todo o día do móbil, pero sempre finxindo que lles gusta este fútbol e canto polo seu ben seguirá facendo a FIFA: as súas copas, ligas, amizades, pactos e negocios multimillonarios e, por suposto, as sentenzas que dite sobre os subordinados.  Esta doutrina, acompañada de luxos variados, e regada con abundante diñeiro, seduciu a Trump . Concedéronlle un premio “pola súa contribución á paz”, e el viu que podía marcarlle as regras a este Mundial-2026: Coidado cos árbitros africanos! Coidado cos probables inmigrantes! Coidado cos mexicanos (están no compromiso deste evento, pero os seus 13 partidos non son nada á beira dos 63 en EEUU) e Coidado con que haxa manifestacións contra a súa política!. É evidente que o estilo humanista con que León XIV ve o fútbol non axuda á xeopolítica trumpista. A que impuxo o seu lacaio Infantini -reflexo das pautas que sinalou a EEUU- esvaece máis aínda algúns recordos bos de infancia.

TEMAS.- Mundial de Fútbol-2026.- Deporte e Humanismo.- Política e Fútbol.- A relixiosidade do Fútbol.-FIFA-EEUU.

MMC: Madrid, 15.06.2026