A mestura de expectativas, logros e frustracións de
entón, han axudar a seguir aprendendo.
A portada do número 681 da revista Historia y Vida mostra este mes de xuño unha promoción celebrando estudar a licenciatura de Historia e Xeografía; despois de 50 anos, case corenta daqueles amigos volveron a atoparse na Universidade de Valladolid. Non podendo acudir a esa xuntanza no patio do Palacio de Santa Cruz, o agradecido afecto con que fun acollido nese grupo en 1973, mesturado con multitude de recordos, fai equívoca a liña interpretativa desta revista. Despois de pasar ese medio século entre cuestións educativas, non estou seguro, por exemplo, de que fósemos a “xeración da Transición”, formada “nos anos chave da historia contemporánea”, como asegura a súa liña editorial.
Que o segundo sexa
verdade, depende do propio concepto de “Historia Contemporánea” e, en todo
caso, non fai verdadeiro o primeiro: o post quem (o posterior) non é
o propter quem (a causa explicativa antecedente). Salvo que parta de
que a Transición fose unha especie de cambio meramente cronolóxico de cromos,
tan exemplar que aquela metamorfose non supuxese concesións e rachaduras, moitos
problemas -tamén en Educación-quedaron pendentes de mellor tratamento
democrático. Ao paso dos anos creceu a impresión de que o máis interesante
daquela formación foi “o peche” da Universidade o 8 de febreiro de 1975. A
suspensión da actividade académica de 8.000 estudantes, deixou no aire a
posibilidade de salvar o curso en setembro e, no tempo previo á “concesión”
destes exames, quedou en evidencia o que merecía a pena. Co apoio de docentes atentos
ao alumnado, a colaboración mutua dos estudantes logrou -sen clases-
preparar o requirido para aquel trámite . A experiencia comunitaria serviu
de instrumento, ademais, para concorrer, no verán de 1977, a prazas docentes
de Xeografía e Historia en institutos públicos, e ese traballo, en formato
de apuntamentos, seguiu sendo útil a compañeiros e compañeiras noutras
oposicións. A posteriori, do intenso acontecemento do “peche” quedou
tamén a irrelevancia doutro profesorado, pretendendo tapar o baleiro dos docentes
debidos. Ante aquela “desorde disciplinaria”, ese amplo grupo reafirmou as
súas connivencias coa “nova orde universitaria” que inaugurara Ibáñez Martín no
paraninfo do edificio do século XVIII con gran procesión co Xeralísimo baixo
palio, encomiando ao comezo do curso 1940-41 “a depuración” de docentes,
especialmente da ILE, “o gran desmoche” que iniciara J.Mª Pemán (1936-38) e
continuara Sainz Rodríguez (1938-39). Desde antes de 1975, xa tiveramos
oportunidade de observar as fidelidades de exfalanxistas de primeira hora e as doutras
“familias” do Réxime, parasitando aquel espazo pro domo sua. Con
Carrero Blanco significárase máis entre xuño-decembro de 1973, e con Arias
Navarro se “bunkerizaron” entre decembro de 1973 e xullo do 76. Nesta data, xa
terminaramos na Universidade; o primeiro Gobierno de Suárez -preconstituínte-
duraría ata o mesmo mes de 1977.
Doutra banda, gran parte
daquela promoción de Historia e Xeografía exerceu a docencia en institutos sen
poder dicir que a experiencia co profesorado universitario fose especialmente
motivadora para o que debía ser a democracia educativa despois da Transición. Nas
etapas escolares, a obrigatoriedade non
alcanzaba a todos os nenos e nenas, como acabarían sinalando os Pactos da
Moncloa en outubro de 1977, e aqueles ensinantes -supostamente os mestres
inspiradores do sistema educativo- non se saíron do marcado polo CSIC desde
1939. Non facía falta ler Arbor para experimentar que, salvo nas
clases de catro ou cinco -excepcionais-, nunca tivemos a oportunidade de
esculcar no pracer de colaborar en que houbese outro afán por saber. Das
Marías -aínda que xa estivesen de recheo-, nas actas de cualificacións quedou
constancia de aprobalas, e das didácticas habituais nas demais materias, quedaron
vivos no recordo casos como o de dúas compañeiras que, por achar o libro que seguía
un profe ad pedem litterae, e subliñalo en clase segundo a entoación
que daba aos seus amarelados papeis, obtiveron un suspenso no exame da parte correspondente
do “temario”. Non ser amanuenses medievais era un problema, e lamentable foi, tamén,
a represalia sufrida por un amigo que
replicara a un catedrático porque, do que falaba, non tiña nin idea. Anécdotas
deste tipo formaban categoría, pero faciamos como que non nos decatabamos;
queriamos acabar a carreira.
Un futuro imperfecto?
De engadido, aquela
promoción volveu atopar eses hábitos, ao comezo do seu traballo profesional nos
institutos e en colexios, onde a exemplaridade vivida na alma mater
constituía o marco docente da “cultura escolar” vixente. Poucos daqueles
adaptábanse ás esixencias que expuña o alumnado adolescente e, para atender as
súas variadas capacidades, máis aló dalgunhas formalidades e neolinguaxes, os
cambios que esixiu en 1970 a leve apertura da LXE -e a súa ampliación da obrigatoriedade
escolar ata os 14 anos- foron escasos. O burocrático Certificado de Aptitude
Docente (CAP), engadido á formación inicial en 5º de carreira, estivo vixente
ata 2009, sen que a Transición se ocupase de capacitar solidamente a ninguén .
Outras cuestións
quedaron tamén á espera de mellores tempos. Viviramos as folgas de estudantes,
e as de docentes empezámolas a vivir desde os días do concurso-oposición en
Santander, no verán de 1977 . Para o curso próximo, a “indefinida” xa está
anunciada, e volverá mostrar que, despois de 50 anos. nove leis orgánicas,
desatentas ao “ensino común”, sinálanlle un futuro pouco venturoso. A
Universidade de Valladolid, fundada en 1241 como Estudo Xeral por Fernando III
e o papa Inocencio IV, corre o risco de perder crédito como centro público accesible
e dotado da dignidade debida. A “primacía nacional”, que volveu a arraigar na
Vella Castela, ten no acontecido na Complutense a súa folla de roteiro.
Miguel Delibes, que dalgúns profesores daquela Universidade mostraba
coñecemento na súa Correspondencia epistolar co seu editor en Destino,
daquela Valladolid deixou reflectidos
moito tics en El Hereje, novela ambientada nas inquisicións do século
XVI aos vallisoletanos reformados. En Los Santos inocentes,
unha España clasista pregoa: “Se
un non sabe quen é, nin coñece a súa propia natureza, seguramente non saberá
sequera que debe facer”.
No hay comentarios:
Publicar un comentario