Educación pública

Helena Martínez Sanjuán - Budiño-O Porriño

15.08.2013 | 09:37. Faro de Vigo

Fai uns días estiven en Cambados coa familia e, mentres camiñaba a praza e a calzada de Fefiñáns, levaba no meu corazón un aquel de tristura señardosa na lembranza do mestre dos mestres, do grande pedagogo Herminio Barreiro. Parecíame escoitar os seus pasos con aquel xeito apousado que tiña e aquel seu ollar de fonda candura. Intelixencia ao servizo da sensibilidade máis requintada que coñecín. Non foi só meu mestre de historia da educación en pedagoxía senón a persoa que me acompañará sempre na miña vida coma o meu leme. Hoxe, cando asisto espaventada ao desmantelamento e apropiación oligárquica da educación, á privatización salvaxe do ensino, lembro o que me fala Herminio en Recordar doe: non hai verdadeira conciencia da riqueza,a fondura e profundo significado da educación. Ignórase a importancia que ten a construcción dun sólido sistema de educación pública. Cando chego a unha capela onde se amorean uns santos, vellos, curas e monxas paréceme escoitalo con aquela sorna: e pensar que empezaron cun pesebre! A alianza do trono e o poder, outravolta, coma se a historia, cal estatua de sal, inmóbil, non fixera máis ca ollar atrás, repetir sempre a mesma inxustiza social polos séculos e séculos. O mesmo werticilo do vaticano coa mesma soinamoina da excelencia, da falsa meritocracia. Os mesmos papanatas a repetir que eu cos meus cartos non teño por qué pagar aos que van á universidade... criando un clima antisocial para rematar o que queda do Estado que é a única áncora de igualdade e reparto da riqueza. E por qué non me din que non teño por qué pagar á duquesa de Alba, á Casa Real, ao exército, á Igrexa, as autoestradas privadas e a un longo etcétera? Se ademais somos a clase traballadora a que termamos das arcas públicas, xa que os ideólogos de Wert e o PP prácticamente viven de rendas coma vampiros de Zeca Afonso! Pois eu quero que os meus impostos vaian á educación, ensino e axuda social ainda que eu non o disfrute. Iso é unha sociedade!. O da excelencia de Wert non é máis ca o Público ao servizo deles, os oligarcas! Nunca a dereita decimonónica do PP aturou ca nós, o pobo, os desfarrapados, sexamos quen de saber, de cultivarmonos, porque non hai nada tan perigoso para o Poder Asoballador que un pobo que ten na educación o seu lecer vital, un pobo con cultura ao que non se poder mercar nin enganar con chilindrainas.

Wert, a súa excelencia.

Pedro Armas.

Publicado en La Voz de Galicia o 03.08.2013

Wert, ministro da excelencia, non é excelente para os españois. Segundo o último barómetro do CIS, obtén un 1,5 sobre 10, un suspenso moi baixo, na súa valoración como ministro.

Con todo, José Ignacio Wert esixe excelencia aos demais. Esixe máis requisitos académicos, máis notas e máis créditos aprobados para optar a unha bolsa universitaria. O ministro do 1,5 esixe ao estudante un 6,5 na parte xeral da selectividade.

Os seus argumentos formais susténtanse sobre principios variables: equidade, equilibrio, esforzo, estímulo, excelencia. Os seus argumentos de fondo susténtanse sobre principios inconfesables: desequilibrio orzamentario, discriminación da educación pública, esforzo ideolóxico, estímulo da educación privada, segregación social.

Wert non é excelente nin en demagoxia, cando manipula os conceptos de rendemento individual e gasto colectivo para distraer aos demais, discutindo sobre notas e puntos, cando  a única medida política debería ser o aumento do investimento en bolsas e o único requisito para gozalas debería ser o nivel de renda familiar dos candidatos. O acceso ao ensino superior é un dereito. O investimento aí non é un gasto. Un gasto é a fuga de excelencia coa fuga de cerebros.

Os heroes de Angrois

Víctor González

Publicado en La Región. 31.07.2013

Nai: 

A lúa está bailando na Quintana dos mortos.

Non é o ar. É a triste lúa na Quintana dos mortos.

¡Si, a lúa, a lúa ?coronada de toxos, que baila, e baila, e baila na Quintana dos mortos!' 

Eso escribió Federico García Lorca en su preciosa 'Danza da lúa en Santiago' hace muchos años. Un Federico gallego hasta la médula, y tan enamorado de Rosalía como ella se hubiera merecido. Hoy, más que nunca, esos versos del de Fuente Vaqueros nos muestran que ya entonces fueron escritos precisamente para nosotros, los gallegos. Federico era un mago y como tal tenía, entre otros dones, el don de predecir el futuro. Claro que en la generación del 27 todos eran magos, no solo Federico. También Cernuda, Aleixandre, Gerardo Diego, Altolaguirre, Jorge Guillén, Miguel Hernández... Todos.

Por encima de la tragedia, si es que se puede pasar por encima de ella, reconforta al menos descubrir que en este país de villanos que no dejan de ocupar las noticias, hay aun gracias a Dios, muchos más héroes por metro cuadrado de los que imaginábamos. Muchos más. Héroes anónimos. Héroes pequeños y grandes con los que nos cruzamos en el súper haciendo la compra, en el portal recogiendo el correo, en el ascensor, en el bar tomando una caña. En todas partes. En realidad vivimos rodeados de héroes.

Los héroes de Angrois, por ejemplo, que saltaron de inmediato con mantas, agua, las manos desnudas o lo que fuera al infierno, sin importarles las llamas. Héroes consoladores, generosos, inmensos y buenos.

Si en España tuvimos una generación de magos en el 27 aquí, en esta Galicia gris, hoy tenemos un pueblo de héroes: Angrois. Hombres, mujeres y niños, héroes todos. Un pueblo entero. ¿Quién más, qué mundo ni siquiera soñado puede preciarse de tener algo así?

Difícil escribir algo con el accidente aún en la memoria y en el corazón. Cuando ocurre algo así somos más conscientes que nunca de lo poco que valemos y de lo mucho que valen los demás. Los otros. De lo vulnerables que somos uno a uno. De lo que cuentan las personas. Las de a pie, no las que salen en los periódicos. Y también nos hacemos conscientes, sobre todo los escritores creo, de lo poco que sirven las palabras. No sirven de nada. De nada. Lo explicó muy bien una vez Alberti, otro mago poderoso del 27, en aquel poema titulado 

'Nocturno'.

Qué sé yo. Tal vez la poesía ayude, a pesar de todo: Las palabras entonces no sirven, son palabras.

Manifiestos, escritos, comentarios, discursos,

humaredas perdidas, neblinas estampadas,

¡qué dolor de papeles que ha de barrer el viento,

qué tristeza de tinta que ha de borrar el agua!

Ahora sufro lo pobre, lo mezquino, lo triste,

lo desgraciado y muerto que tiene una garganta 

cuando desde el abismo de su idioma quisiera

gritar lo que no puede por imposible, y calla.

Siento esta noche heridas de muerte las palabras.'

Estou que non durmo

Iolanda Teijeiro Rey - Ferrol

05.07.2013 | 07:54. Publicado en Faro de Vigo.
 

O 14 de xuño o Colexio Oficial de Rexistradores da Propiedade abriu unha pescuda polo erro da Facenda de atribuírlle a venda de trece fincas á filla do Rei, a infanta non imputada no caso do íncubo Urdangarín, seu home. Parece ser que a culpa foi dun DNI que coincide co seu. Empeza por catorce! Eu dende entón non durmo cismando se calquera día trabucan o meu co do príncipe, poño por caso, e veñen a reclamar. Montoro di que non vexamos pantasmas onde non as hai e os rexistradores califican de ínfima a posibilidade dun erro. O presidente Rajoy, que de rexistro de propiedades sabe un mundo pois conserva aínda o seu soldo como tal partillado cun seu amigo, segue ás caladas. E a min dáme que, tratándose deste país, vai ser cousa de meigas. A conspiración do kármico catorce. Xa os pitagóricos dicían que o catorce previña contra a luxuria e os excesos. Lembremos que a infanta naceu ás portas dun catorce deste mes e que un catorce de abril seu bisavó marchou ao se proclamar a República. Catorce son os ensalmos a San Miguel Arcanxo: Eu ofrézome aos catorce ensalmos para que se tivera que verme en xustiza, quede todo esmagado e vencido e non se atopen causas para me sentenciar. 

Lembremos que catorce vidas son dos gatos que di a canción e sempre me entra area nos zapatos, e de area a Palma Arena hai un tiro de posta. Acaba de rematar o Gran Hermano, o catorce. E se lemos o artigo 14 da Constitución di que os españois somos iguais ante a lei, sen que poida prevalecer discriminación algunha... O xuíz Castro ve 14 indicios contra a infanta Cristina para unha imputación no caso Urdangarín, chamada tamén operación Babel, aínda que Babia parece máis acaído. Polo de estar en babia e non se enterar de nada sendo unha licenciada en Ciencias Políticas. En cambio os preferentistas estafados tiñan que saber latín! Por outra parte o portal esotérico Realidade 14 dinos que en Emiratos Árabes hai un vórtice de enerxía. Un 14 de abril topou o titanic co iceberg, o barco insumerxibel. No Brasil, 14 cámaras úsanse para rematar cos goles pantasmas. Non sei qué pensará Montoro destas pantasmas. 14 son os mossos imputados polas lesións dun mozo que perdeu un ollo no 29-M. 14 foron os detidos por okupar un Centro de Saúde en Vallecas en protesta pola privatización da Sanidade madrileña. "Ciento volando de catorce" é un disco de Sabina. Son 14 as acuarelas nunca vistas de Dalí e 14 tamén as obras mestras escolmadas no Museo do Prado entre as que se contan As Meninas e o Xardín das Delicias. Mozilla publicou parches para 14 vulnerabilidades de Firfox. Catorce son as leccións do iogui Ramacharaka. 14 son os días seguros trala ovulación. Seguros para a muller e inseguros para o deus que dixo medrade e multiplicádevos. E algúns só chegamos como moito a restar. 14 foron os casos reservados e outras tantas excomunións do Papa Sixto V para a recta administración da penitencia. 14 os leóns brancos dos furtivos nunha tenda de Bangkok. No ano 14 iniciouse a carnicería da Primeira Guerra Mundial que foi pechada co discurso dos 14 puntos do presidente Wilson ante o Congreso estadounidense que cacarexaba un novo mundo baseado na xustiza e os dereitos dos gobernados. Mágoa que se lles esquecera tan axiña para abrir a Segunda Carnicería Mundial. Catorce versos din que é soneto... contade se van catorce e está feito!

Varios expertos en Educación rebaten las medidas propuestas por el ministro Wert para la reforma del sistema de becas.

(El Público.es)
España gasta más por alumno que el resto de la OCDE, pero no en lo que se refiere a ayudas al estudiante.

Unos 10.000 euros por alumno. Esa es la cantidad real que el Estado paga por cada universitario matriculado, por lo que las tasas aportadas por cada usuario -unos 900 euros anuales de media en el curso 2010-2011 - suponen sólo un entre un 15 y un 20% del coste total de la educación superior. Así se extrae de los datos del informe Education at Glance 2013, elaborado por la OCDE y presentado este martes por el Ministerio de Educación.

Varios dirigentes del PP han enarbolado este mismo argumento en los últimos días para justificar la decisión anunciada por el ministro José Ignacio Wert de aumentar los requisitos para la obtención de becas. "Todos los españoles están becados en un 85% en el coste de la universidad", declaró el martes Esperanza Aguirre. "Los universitarios sólo pagan el 25% del coste real de la matrícula", señaló también su sucesor al frente de la Comunidad de Madrid, Ignacio González, para abogar por el reconocimiento "del mérito y el esfuerzo" para la concesión de ayudas.
Para el titular de Educación, que no basa su decisión en un ahorro económico, sino en la búsqueda de la excelencia universitaria, "la pregunta que hay que hacerse es si ese estudiante que no puede conseguir un 6,5 está bien encaminado o debería estar estudiando otra cosa". "No es que les paguemos los estudios, es que les pagamos por estudiar", se atrevió a asegurar en una entrevista concedida a Los Desayunos de TVE.

Sin embargo, todos estos argumentos se vuelven en su contra y así se lo han hecho ver al ministro los responsables autonómicos de Política Universitaria y hasta los miembros del partido del Gobierno al que pertenece, que le han dejado sin apoyos. Después de la marcha atrás iniciada por Wert en la última Conferencia Sectorial, cuando anunció que revisará su propuesta de acceso a becas, son varios los expertos que abogan por eliminar el resultado académico como requisito para obtenerlas.

Este es el caso de Julio Carabaña, catedrático de Sociología de la Universidad Complutense de Madrid (UCM), que cree que "las becas no deben discriminar por nota sino por la situación económica de cada uno". "Si lo que se le paga de más a un alumno becado es sólo el 15-20% del coste real, no se le puede negar esa cantidad a quien no saque un 6,5", continúa. 
El catedrático de Sociología de la Universidad de Salamanca Mariano Fernández Enguita ya desgranaba esta cuestión en su blog, en septiembre de 2011. "Sabemos que quienes acceden a la Universidad son, desproporcionadamente, los hijos de la clase profesional-directiva y otros grupos aventajados. Tenemos, pues, que el conjunto de la población financia la educación de unos pocos, o que la mayor parte de la población contribuye a financiar unos estudios a los que nunca accederá [...] Una solución a considerar sería una amplia política de becas y ayudas, de modo que el origen social no pudiera actuar como filtro para los alumnos de clase más humilde", argumentaba el profesor. "El problema es que resulta muy probable que la selección y adjudicación de esas becas y ayudas no sea óptima", adelantaba también.

En este sentido, Carabaña denuncia que "cuestionar que quien no saque un 6,5 debe plantearse el seguir estudiando es una barbaridad que no merece la pena comentar". "Y el argumento serio del ministro, el de que si el Estado paga no es para mediocres y holgazanes, está también errado porque es injusto que el Estado dé esos 10.000 euros a quien se lo pueda pagar, pero niegue la posibilidad de estudiar a quien no puede, a pesar de haber sacado un 5, como los demás", concluye el catedrático de la UCM.
En la misma línea se expresa también el director de la cátedra Unesco de Gestión y Política Universitaria de la Universidad Politécnica de Madrid (UPM), Francisco Michavila, que reconoce que el actual sistema universitario presenta "ineficiencias que hay que corregir, aunque menos que en otros ámbitos", considera "desacertada" la reforma propuesta por el ministro.
"Ser el más brillante en nota no significa ser el más brillante en capacidades", apunta un experto
"Para empezar, las becas son una acción política de solidaridad para permitir el acceso a la universidad a los hijos de las familias con menos recursos", argumenta Michavila. "No se trata de becas de excelencia, sino de dar oportunidades a la gente", continúa el también catedrático de Matemática Aplicada de la UPM. "Además -agrega- ser el más brillante en notas no significa ser el más brillante en capacidades", apunta.
En cualquier caso, "este país necesita acceder al conocimiento, saber más, y no sólo unos pocos, no la élite de los intelectuales y los hijos de las familias adineradas, sino toda la sociedad", insiste Michavila. "Sólo así existirá más gente con mayor capacidad de acción; si no, volveremos al sistema de burbuja inmobiliaria y de políticas de corto plazo que instaló el Gobierno de Aznar", advierte el catedrático de la UPM.

El sistema de ayudas en España está por debajo de la media de los países de la OCDE

Por este motivo, precisamente, considera "injusto" que "a quienes tienen dinero les basta un 5 para que se les sufrague ese 85% de la matrícula mientras que el resto necesita un 6,5 para acceder a unas ayudas que necesitan más que los anteriores", denuncia Michavila, que recuerda que "el sistema de ayudas españolas al estudiante -que incluye becas, préstamos y otros sistemas- se mantiene en un tercio de las proporcionadas, de media, en los países de la OCDE"."Ya es, por tanto, un sistema infradotado... ¡como para recortarlo más!", exclama el profesor.

En lo que también coinciden ambos expertos es en que no creen que la reforma propuesta por Wert en materia de becas responda a motivos de ahorro económico. "Ni siquiera el Ministerio esgrime ese argumento, se basa sólo en la búsqueda de la excelencia, se debe a motivos ideológicos", señala Carabaña. "En cualquier caso, si no hay dinero, que rebaje la cuantía de las becas, pero que no se lleve a cabo la discriminación que suponen las nuevas medidas", solicita el catedrático de la UCM.
"El gasto en becas es, en realidad, mínimo comparado con otras cuestiones. Desconozco el dato exacto de ahorro que podría suponer las nuevas medidas del Gobierno pero dudo que suponga una gran cantidad", opina, por su parte, Michavila. "Ahorrar ahí, cuando hablamos de unos mínimos de subsistencia, de acceso a los conocimientos básicos que supone la Universidad -pese a que se trate de Educación Superior-, me parece mezquino", concluye.

A obra de Recaredo Paz continúa...

Manuel Menor entrevista a Olga Cuña, viúva de Recaredo Paz, un home ao servizo das persoas con discapacidade...

A obra de Recaredo Paz continúa from A Curuxa da Veiga

A obra de Recaredo Paz continúa 8 from A Curuxa da Veiga

Wert ou non Wert: esa é a cuestión.

Roberto L. Blanco Valdés

Publicado en La Voz de Galicia o 23/06/2013

Hai dúas diferenzas esenciais entre ser ministro de Educación e selo doutro ramo: primeira, que en materia educativa está archidemostrado que é boa a estabilidade temporal das políticas e, xa que logo, dos marcos legais que lles serven de soporte; e segunda, que as competencias normativas e políticas están nesa esfera moi repartidas en España: o Estado central ten atribuída a lexislación básica para o desenvolvemento do dereito á educación previsto no artigo 27 da Constitución, ás comunidades correspóndelles o desenvolvemento lexislativo das normas estatais e a competencia executiva e, finalmente, as universidades gozan dunha ampla marxe de decisión como consecuencia da autonomía que teñen constitucionalmente conferida.

¿Que significa todo iso? É fácil: que os ministros de Educación deben ser hábiles negociadores e non uns fundamentalistas das súas propias ideas, deses que gozan provocando a todo o mundo. E iso porque o verdadeiro desafío de calquera político que ocupe a carteira de Educación é ser capaz de xerar amplos consensos coa oposición, as comunidades autónomas e os diversos sectores profesionais e institucionais implicados no proceso educativo.

Con José Ignacio Wert tivemos mala sorte. En realidade, moi mala sorte, vista a súa capacidade non só para irritar a aqueles cos que debería negociar, senón constatado, ademais, o indisimulado pracer que ao ministro lle produce a pelexa.

Wert ten as súas ideas sobre o que hai que facer en España coa educación, das que algunhas son boas, outras discutibles e outras inaceptables para os seus interlocutores. Niso non se distingue de calquera outro ministro dos que forman hoxe parte dos Gobernos do planeta. Non: o que converte en peculiar a quen ocupa en España a carteira de Educación é o seu convencemento absoluto de que el foi chamado pola historia para corrixir anos de desatinos na política educativa que seguiu este país.

É ese convencemento, e as formas bravuconas a través das cales pretende estendelo aos demais, o que torrou a Wert e converteuno no peor defensor imaxinable dalgúns dos cambios razoables que o Executivo quere impulsar no noso sistema educativo.

Por iso, en lugar da campaña publicitaria coa que o Goberno pretende devolverlle a Wert o prestixio que este con a súa mala cabeza dilapidou a mancheas desde o día da súa toma de posesión, mellor faría Rajoy nomeando no seu lugar a outro ministro, de perfil oposto ao actual. Ademais de aforrarse uns diñeiros, libraríase dos desgustos que lle esperan se mantén a Wert no Consello. Se, xa de paso, cesa tamén ás ministras de Traballo e de Sanidade farase un favor e farallo, por riba, a España enteira.

Ai, que Wert!

Pedro Armas

16 de xuño de 2013  04:00 GMT. La Voz de Galicia.

Hai que ver. A sintaxe e a ortografía son importantes en selectividade. Hai que ver que quere Wert que a substitúa. Tras sucesivas reválidas en ensino medio, quere que as universidades decidan se propoñen ou non probas específicas para acceder ás carreiras máis demandadas. É probable que o fagan. Sendo así, os escépticos preguntaranse que cambia.

Actualmente, a parte xeral da proba é superada por case nove de cada dez alumnos, mentres a parte específica achega puntos diferenciais para competir polo acceso a devanditas carreiras. A selectividade levada a cabo en Galicia é un modelo recoñecido en toda España. Trátase dunha proba única para o conxunto do sistema universitario galego. Está organizada pola CIUG, unha comisión que se gañou a confianza do sector como garante dun proceso complexo, eficaz e transparente, tanto no relativo á elaboración e corrección da proba como no mecanismo de preinscrición e matriculación de alumnos. Funcionan durante o curso grupos de traballo de cada materia que non só deseñan exames, senón que achegan materiais para as mesmas. Detrás dos 10.400 alumnos que se examinan estes días hai máis de 800 profesionais (administrativos, vocais, avaliadores?), que garanten unha concorrencia anónima, segura, con posibilidades de reclamación ou dobre corrección e cun calendario planificado ao detalle.

Derrubar esa sólida ponte entre o ensino medio e a superior sería obrigar aos alumnos a cruzar o río a nado, sen saber que se van atopar na outra beira. Talvez Wert queira que as facultades organicen as súas probas; por exemplo, unha para Administración e Dirección de Empresas na UDC, outra na USC, outra na UVI. Talvez Wert queira que os arquitectos, os avogados ou os médicos fagan a súa selección de alumnos. Talvez Wert queira que os decanos resolvan o acceso con entrevistas ao estilo dalgunhas universidades privadas anglosaxoas. Talvez Wert queira que a segregación social desde a infancia teña un broche segregacionista no acceso á universidade. Talvez Wert non pasase a nota de corte para o acceso á carreira de ministro.

A circularidade da historia educativa en España

Manuel Menor Currás

 Non só foi Heráclito o que teorizou sobre a idea de que todo flúe. Esa calidade do ser, tamén deu pé, desde unha perspectiva máis duramente existencial, a un importante título de Vasili Grossman, testemuña de múltiples desatinos humanos como os relatados en Vida e destino, libro póstumo afortunadamente moi recoñecido. Na nosa cronoloxía particular, con todo, aínda que sabemos que nada volve ser o mesmo, ás veces temos a sensación de que repetimos situacións xa vividas, coma se retornásemos a un familiar punto de partida, máis ben desagradable.

 Á recente LOMCE estalle sucedendo algo así. A moita xente fíxolle acordarse daquela Lei Xeral de Educación que, en 1970, propuxera D. José Luís Villar Palasí. A contrafío dos 43 anos transcorridos, había alí pautas organizativas que pintaban máis avanzadas que as que agora se propoñen, de modo que todo parece indicar que pronto volveremos a antes de 1970. Dunha plumada -se esta LOMCE sae adiante- podemos atoparnos moi pronto “mellorando” boa parte do que -entre dubitacións e traballos- fomos construíndo no ámbito educativo desde entón. É dicir, que se volvésemos á escola da nosa infancia en 2014, poderiamos demostrar fidedignamente que Heráclito non tiña razón: volveriamos facer o exame de ingreso e as reválidas sucesivas coma se nada pasase. De entón acá sempre houbo un selecto grupo de xente añorante á que lle produciu sarabullos o que respecto diso xa dicía en 1969 o “Libro Branco” que adiantaba os pasos e determinacións que ía poñer en marcha a LXE. Tamén coñecido como La educación en España: bases para una política educativa (MEC, 1969), aquel texto aínda lles resulta estraño aos partidarios de que as reválidas -das que volven falar insistentemente- vaian mellorar o actual sistema educativo; especialmente, se relén os núms. 10 e 118-120 do seu articulado, onde se suscitaban os “inconvenientes e defectos principais” que encerraban as devanditas probas de grado do bacharelato elemental, do grado medio e, ata, as das probas de madureza que seguían ao curso preuniversitario. Seguro estou de que algunhas destas razóns -e, sobre todo, as senrazóns que lles daban cobertura anteriormente- pronto volverán oírse no Congreso dos Deputados se o trámite da LOMCE decorre de xeito pausado e dialogante. Á marxe de como vaia a ser o seu tránsito pola Cámara Baixa, o certo é que a regulamentación destes exames e reválidas -que a LXE suprimiu e que agora se revitalizan- obedecía principalmente ás sucesivas normas que se foran impoñendo desde 1939, particularmente á Lei 2/03/1963, na que se modificaba o disposto para os exames dos grados elemental e superior de Bacharelato. A esa data, como mínimo, estanos retrotraendo, pois, o proxecto lexislativo que propón o Sr. Wert neste desaborido 2013.

 Quen o había dicir 44 anos despois! Hai moitos máis aspectos nos que aquel “Libro Branco” resulta moito máis moderno se se contrastase con esta proposta de agora mesmo. Por exemplo, cando lamentaba que non só “os alumnos máis brillantes”, senón tamén os “de inferiores posibilidades económicas estivesen sendo gradualmente eliminados do sistema”: o descenso anual das proporcións de alumnos que superaban as diversas probas parecíalle “alarmante” (núms. 104-108). Ou tamén cando , no núm. 14, estimaba que “as posibilidades de acceso á educación están moi condicionadas pola categoría socio-económica das familias. En rigor -engadía- ..., podería dicirse que coexisten no noso país dous sistemas educativos: un, para as familias de categoría socio-económica media e alta, e outro, para os sectores sociais menos favorecidos. Ou ata cando, no nº 264 -logo de analizar o lamentable nivel educativo en que se atopaban as mulleres-, sinalaba que “o principio de igualdade de oportunidades ha de aplicarse sen ningunha restricción á poboación feminina”. “

"Avaliación continua” -algo bastante distinto da constante apelación a exames e probas- e “educación integral” tamén son conceptos que poden atoparse con bastante consistencia naquel relevante libro que serviría de prólogo á LXE, unha norma que a posterior regulamentación burocratizaría e limitaría profundamente, pero cuxa linguaxe, en todo caso, resultaba moito máis humanista e renovadora que a que agora propón a LOMCE. Ata, cando se cae na conta de que a formulación tecnocrática de entón remitía á ancilaridade da educación respecto da economía. Neste sentido, é conveniente ter presente que, tanto cando se invoca o Informe PISA -como mantra obsesivo e adecuadamente sesgado, que induce a aceptar acríticamente canto se queira modificar-, como cando se escribían aquelas Bases para una política educativa, a matriz que está detrás de ambos documentos é idéntica: a OCDE, organización internacional eminentemente economicista que marcou o ritmo de moitas políticas educativas. Desde que en decembro de 1961 o Goberno español subscribira o acordo para incorporarse ao “Proxecto rexional Mediterráneo”, ela propiciou sucesivos informes anuais que foron preparando a planificación educativa que propugnaría o citado “Libro Branco” e as súas derivacións normativas posteriores. Ata hoxe, a secuencia destes documentos foi constante e teñen grande relevo para ver en que medida nos habemos ir “internacionalizando” en asuntos claves. Tamén, para ver como respiran os hermeneutas máis canónicos de cada etapa gobernativa: as súas modulacións interpretativas -semellantes ás do rescate e a crise coas que convivimos- sempre nos deixan perplexos entre a soberanía e a intervención acatada. 

A efectos comparativos coa LOMCE -especialmente en canto aos trazos máis duros da “competitividade”, a “excelencia” e “o talento” que esta propugna pouco menos que monográficamente-, ten especial valor o Informe de 1963, Las necesidades de Educación y el o desarrollo económico-social de España (MEC-OCDE, Madrid, 1964). Desde o principio, este libriño de 201 páxinas vincula íntimamente ambos planos, pero dun modo sensiblemente distinto. En 1964, España -poñía en marcha o seu primeiro Plan de Desenvolvemento, co fin de acelerar o seu crecemento económico-. Pretendíase acadar un PIB do 6% anual para chegar ao nivel doutros países máis avanzados, nun período que se entendía “relativamente longo”, pola mala caracterización comparativa de que partiamos. Pero, en todo caso, a tarefa requiría a “preparación de recursos humanos adecuados” e, en consecuencia, "os gastos en educación eran indispensables para o bo investimento dos recursos”. De non contar con esta, “o rendemento sería baixo. O que retardará o desenvolvemento económico, aumentando máis os sacrificios”. Ao revés do que sucede agora coa LOMCE, este núcleo duro de interrelacións da economía coa educación e viceversa -primordial para entender a ampliación da educación e dos dereitos sociais cara ás clases populares- inspiraba esperanza de futuro. Para empezar, partía dunha análise rigorosa da situación educativa na que podían verse os seus trazos máis fráxiles. Non escatimaba poñer o acento nas súas lacras máis lacerantes: que o noso gasto en educación apenas chegaba ao 1,8 do PIB -cando a media da OCDE daquel momento andaba polo catro-; que as nosas taxas de escolaridade no grupo de idade de 6 a 13 anos só alcanzaba a 811 de cada mil rapaces; que entre os de 14 a 17, só alcanzaba a 151 (de cada mil); ou que no tramo de idade entre 18 e 24 anos só podían estudar o 42 por mil. Todo o demais -instalacións, profesores, currículum, pública e privada, coherencia do sistema educativo, coordinación e estatísticas- mostrábase igual de descabalado e con trazos carenciales moi potentes: todo parecía deseñado para o “esganamento”, de modo que só o 16% de alumnos facía “ensino medio” e só o 1,9% ensino superior, cando aínda tiñamos un 18% de poboación á que o acceso a unha paupérrima escola primaria resultáballe imposible, “producíndose unha discriminación social moi difícil de superar despois”. No medio de tantas carencias e limitacións, resultaba con todo estimulante alabiscar que se falaba non só de problemas reais, senón que se proxectaba unha política de melloras non menos realistas, apegadas ás necesidades. O “rendemento” e a “calidade do ensino” -asunto central ao que lle dedicaba pormenorizada atención, moi explícita en aspectos materiais tanxibles- non nos resultaban puro eufemismo. Nin entón -pese á lentitude que todo isto arrastraba-, nin agora, cando na distancia do tempo transcorrido podemos medir con certo criterio canto logramos desde entón. Hoxe, malia que sabemos con exactitude en que problemas concretos deberiamos centrar os nosos esforzos e recursos, esta LOMCE non só non valora o camiño percorrido senón que, ademais, póñenos diante estruturas, xeitos e argumentos que nos queren conducir outra vez ao xa vivido antes de 1963: case nada. Perich, un dos nosos mellores humoristas de entón, afirmaría de novo: “É posible que, como se afirma, a historia non se repita xamais, pero é igual: os intentos que se fan para que si se repita son desalentadores? (Desde a PERICHferia, Barcelona, 1981). 

 Madrid, 13/06/2013

O conselleiro avala a Lei Wert.

Nesta entrevista emitada por Vía TV o 5 de xuño de 2013, o conselleiro Xesús Vázquez, ademais de manifestar unha vez máis o seu prexuízo sobre a politización das ANPAS, o Consello Escolar e outras organizacións que están en contra da LOMCE, demostra a súa incapacidade para tratar rigorosamente os temas, nun discurso cheo de ambigüidades, tópicos aprendidos e xeralizacións...
Xulgue vostede mesmo...

Habitar en Babel

Publicada por XOSÉ RAMÓN PENA

En Faro de Vigo o 18.05.2013 
 

Cando a presente crónica chegue onde todos Vdes., viremos de celebrar a conmemoración anual do "Día das Letras Galegas". De certo, debo aclarar aquí e agora que son moi pouco dado á opinar arredor dunha determinada temática xustamente cando se vai/está/acaba de producir un episodio ritual para a mesma. Non obstante, toda vez que desta volta -á canda da exaltación da figura e mais da obra de Roberto Vidal Bolaño- o motivo da efémeride radica no 150º aniversario da publicación dun libro considerado fundacional, como é o caso de "Cantares gallegos", coido que cómpre concederlle pertinencia a aquela pregunta, "ineludible", coa cal nos obsequian -é un dicir- certos entrevistadores auto-compracentes si ou si: "como xulga Vde. o presente e mais o futuro do idioma galego?"
"Escribir nada máis pra unha provincia/ou, como os pobos árcades fixeron/escribir sobre a casca dos curtizos,/cáxeque todo vén ser a ser o mesmo", significou, como é ben coñecido, M. Curros Enríquez. Segundo el, "todo tende á unidá, lei, de entre todas,/a máis inesorabre do Progreso;/i el que de cen naciós un pobo fixo,/un idioma fará de cen dialeutos." Claro que uns versos máis adiante, profetizou igualmente o de Celanova: "Ti non podes morrer...Eso quixeran/os desleigados que te escarneceron!/mais ti non morrerás, Cristo das lenguas,/non, ti non morrerás, ouh Nazareno!"Estamos a habitar, daquela, nas reviravoltas finais do longo informe dramático ou, ben polo contrario, aínda é que restan, de entre as mil soñadas, moitas primaveras por chegar?
"A culpa é das institucións que non fan absolutamente nada pola lingua"; "a Academia galega non se move, está obsoleta"; "temos que prestixiar o idioma"... A listaxe de pareceres é longa; por non faltar, mesmo non falta quen interprete que un dos roteiros para acceder ao éxito consiste, nin máis nin menos, que en volver declarar día laborable o 17 de maio. En fin, entre litúrxicos panexéricos e non menos cerimoniosas elexías, a cuestión de fondo permanece arreo en pé: e cal cousa -que sexa realmente practicable/efectiva- podemos levar adiante?
Difícil inquérito, desde logo. Mais así e todo, na estima deste cronista, antes mesmo que entrar en semellante procura, é ben probable que debamos responder primeiro a estoutro dilema clave: e qué vén sendo aquilo que queremos/podemos facer de veras coa co idioma do país? De térmolo claro, talvez o horizonte se tornase máis limpo de nubes. Así pois, máis aló dos rituais; para alén das ucronías...., como pode devir o propósito?
Para algúns, parece moi claro: potenciar iso que chaman o "bilingüismo cordial". Traducido ao cotián: laissez faire, laisser passer. "En Galiza, só en galego!": velaí a alternativa auspiciada desde o outro lado da avenida.
Sen dúbida, cadaquén ten o dereito de pensar/expresar o que lle pete. Agora ben; se nos habemos de mover cun mínimo rigor, acontece que a primeira opción -mesmo aceptando a mellor das intencionalidades- apenas si pode garantir algo máis que a liturxia dunhas honras fúnebres con bandeira azul e branca sobre o cadaleito e gaiteiros ad hoc. Canto á outra quenda, por patriótica e coherente que se defina, parece evidente que tan só alcanzaría oportunidade nun marco de aberta ruptura xurídico-política. Mesmo chegados aí, cabe aínda a sospeita de que houbese que efectuar toda unha operación de limpeza lingüística/pechamento de fronteiras: "como en Irlanda?" "O galego non é unha fala burguesa" -vén de lembrar o presidente da RAG, Xesús Alonso Montero. - leva razón, claro está. Mais acontece que xa hai tempo tamén que o castelán se proletarizou entre nós; son moitos os falantes do idioma cervantino que xamais usaron traxe e garavata, e abonda con percorrer as barriadas das nosas cidades, e/ou vilas, para comprobar a evidencia.
Coido, entón, que se a aposta pretende atender a criterios democráticos, van ser necesarios dous procesos inmediatos. Dunha banda, abandonarmos discursos doutrinarios. Non é tarefa doada e non se poderá levar adiante sen que tal non cause sarabullos e eczemas; porén, ou aquí cabemos todos ou...
Canto á segunda estrema, esa reside na decisión de acadar con urxencia un pacto. Desde logo, e á vista dos recentes desencontros, semella estarmos lonxe desa eventualidade. Non obstante, é posible; debemos facelo posible. Falo, desde logo, dun pacto solemne e efectuado sobre aquilo que si é factible: é dicir, o acordo e mais a vontade de potenciarmos un país (realmente) bilingüe, capaz de deixar atrás décadas e séculos de apartheid lingüístico, tempos de diglosia estéril, psicopatías e complexos. En fin, trátase de entender de vez que, moi lonxe da maldición bíblica, Babel si conforma unha moi boa torre a cuxa sombra avanzarmos, a torre da común da verdadeira normalidade.

Véndese Galicia: 20 empresas "galegas" modelo.

Valentín Carrera
Xornal de Galicia, 6 de maio de 2013.

O xornal decano da prensa galega, Faro de Vigo, pertence ao inversor canario Javier Moll; Edicións Xerais ao grupo francés Havas; o Banco Etcheverría a un millonario venezolano; Reganosa está participada por Alxeria e o famoso "operador galego" R pertence a unha empresa de Luxemburgo.

Citröen é francesa; Censa, chinesa; Fenosa, catalá e Celulosas de Pontevedra, vasca. Leite Celta foi americana e é portuguesa; e os balnearios da Toxa, Guitiriz e Mondariz teñen sé central en Massachusetts. De Pescanova hai tempo que se perdeu o rastro dos seus enrevesadas participacións internacionais.

O asteleiro vigués Barreras xa é mexicano e, namentres, o superheroe financeiro, José María Castellano, segue buscando inversores da City aos que colocar definitivamente o morto doutra empresa galega modelo, Novagalicia Banco.
En Galicia véndense pazos, castelos e aldeas enteiras. Ningún sector estratéxico está en mans galegas: nin a propiedade nin a xestión. A banca, o naval, alimentación, enerxéticas, autopistas, as vinte empresas que seguen son líderes en saqueo dun país colonizado. A lista completa é moito máis extensa e tan grave que require dunha investigación a fondo. Quizais tamén en sé parlamentaria. Alguén debería responder á pregunta, está Galicia enteira en venda?

-Banco Etcheverría: o máis antigo de España, fundado en Betanzos en 1717, adquirido en 2012 por Banesco (Venezuela).

-Banco Pastor: adquirido en 2011 por Banco Popular

-Banco Galego: vendido polo FROB en 2013 ao Banco Sabadell

-Citröen Vigo: Propiedade 100% grupo francés PSA-Peugeot-Citröen

-Fenosa: fundada en 1943 por don Pedro Barrié da Maza; en 1982 pasou a ser Unión Fenosa, que foi absorvida por Gas Natural en 2008; ningún galego no consello de administración, no que si está Felipe González (¡)

-Celulosas de Pontevedra: Propiedade da empresa vasca Retos Operativos XXI, de Alcor Holding S.A. (Alberto Cortuna), Liberbank, etc.

-Reganosa (ría de Ferrol): Propiedade ao 10% da empresa de Alxeria Sonatrach Petroleum Investment; 21% de Gasifica S.A., á súa vez propiedade de GasNatural e outras; 15% First State (a Comunidade Autonoma Galega posúe un 17% e o grupo GADIS un 20%).

-Gándara Censa: Adquirida en 2011 por CITIC (Chinesa International Trust and Investment Corporation)

-R (Telecomunicaciones): O famoso "operador galego"  é propiedade ao 70% do grupo Capital Partners (CVC, Luxemburgo).

-Autopistas do Atlántico: Desde 2005, propiedade de Sacyr-Vallehermoso.

-Pescanova: propiedade de Sociedade Anónima Damm (6,183%,; Luxempart (5,837%), Alqueire (5,050%), FBA-The Icelandic Investment Bank (5%) e Silicon Metals Holding (5%), entre outros.

-Leite Celta (Pontedeume): propiedade do grupo estadounidense Dean foods que a vendeu en 2006 á portuguesa Lactogal.

-Fadesa: creada nos anos setenta polo gran empresario coruñés Manuel Jove; vendida a Fernando Martín (Martinsa) en 2006, tras o cal desmanteló a súa sé na Coruña con despedimentos masivos e puxo a sé en venda.

-Balnearios de Guitiriz e Mondariz: Propiedade da multinacional TripAdvisor, con sé central en Massachusetts que, por suposto, tamén gestiona o Gran Hotel A Toja (así figura na súa web).

-Faro de Vigo: Adquirido en 1986 por Editorial Prensa Ibérica (Javier Moll, Canarias), tamén propietario da Opinión de Coruña.

-Edicións Xerais de Galicia: Propiedade do Grupo Anaya (Salamanca), adquirido polo grupo francés Havas.

-Barreras: Adquirida polo grupo mexicano PEMEX en mayo de 2013 (suma e segue)...

O dobre de mellor

-->

Manuel Menor Currás

O pasado 27 de abril, talvez oiras dicir a unha alta dirixente da política madrileña que “España está o dobre de mellor que na última crise”, á beira doutras lindezas como a de que era "motivo de optimismo" que "por primeira vez" na historia de España moitos mozos cualificados estivesen traballando no estranxeiro. "Estou segura -engadía- de que o número crecente de mozos españois con bos traballos no estranxeiro terá un efecto moi positivo na nosa economía e no xeito en que os españois encaran retos futuros"...

Aquel día o comentario soaba especialmente duro e alleo ao contexto no que se move hoxe a vida cidadá común. Contradicía as súas vivencias de varios anos agónicos. Pasaba por alto a súa distancia crecente co que decide un poder executivo empeñado en gobernar por decreto, á marxe ata do que lle reclaman nun Parlamento case romo. Facía oídos xordos ás reiteradas manifestacións e folgas dos prexudicados por mor de decisións draconianas en educación, sanidade, emprego, xustiza, desafiuzamentos e prestacións sociais desaparecidas. Pero, sobre todo, emitía un diagnóstico onírico e surrealista xusto despois de que coñecésemos as cifras de paro da EPA de abril, as particularmente onerosas da xente nova e as que nos daban a vergonzante honra de ter case dous millóns de familias en rampante exclusión económica e social. Malia todo iso, ao parecer estabamos “o dobre de mellor”.

O máis estraño é que, por moi exótico que poida parecer, o talentoso punto de vista da avezada defensora desta tese nin é excepcional nin, tampouco, casual equivocación. Repítense demasiado opinións desta índole e algunhas como a do “que se fodan” xa son paradigmáticas, indiciarias do autismo dunha elite de selectos -ignorantes cando non estúpidos-, alleos ao devir cotián das “masas”, aínda mansas e non en fase de “rebelión” suficiente. Xa se volve a mentar o do cego guiando a outro cego... e hai quen relé a Diderot e a súa Carta sobre os cegos para uso dos que ven (Endymion/ A Piqueta, 1978), para tratar de distinguir a desdita e a dor entre tanta indiferenza. Porque os que fan gala de tanta cegueira seguen aí, dirixindo unha orquestra que desafina profundamente, aclamados e votados polos que teñen que sufrilos. E seguen co seu delirio aínda que perciban que, en ocasións, pásanse, coma se se emborrachasen coa perspicacia estratéxica duns ditos e feitos devastadores e escatolóxicos. Afeitos a que se coree “a súa verdade”, nin caen na conta de que as palabras son irreversibles e, cando intentan corrixilas, o que adoitan xerar é un sintomático engadido de disfunción e fracaso. Uns días máis tarde, a devandita lideresa -émula ao seu xeito de Dña. Margaret-, ante unha enquisa do CIS -amarga para os intereses do seu partido e para o outro hexemónico da actual oposición-, non escatimou contarnos de que ían as súas verdadeiras obsesións, e aínda o día 3 de maio -con motivo da festa da Comunidade-, volvería a mentarnos de que ía a súa irrefrenable optimismo solipsista: “non só as administracións senón as empresas públicas e cuestións que non necesariamente debe prestar a Administración deben ser reducidas, privatizadas ou suprimidas”.

Menos mal que, pese ao cabreo que nos producen as palabras de moitos dos nosos egrexios próceres -repletos de hipócritas contradicións factuales-, adoitamos reaccionar con ironía humorada. Alguén me recordou estes días como, en Galicia, adoitábase dicir, de fai moito, que “mexan por un e hai que dicir que chove”. Un dito do mesmo cariz exemplarizante que o que a sabedoría -labrada no choque permanente contra o caciquismo expansivo que corroía todas as relacións sociais- aconsellaba a unha testemuña decisiva nun xuízo oral. O xuíz, consciente do valor do seu testemuño, pero non do alcance das respostas na contorna que compartían testemuña e acusado, trataba de sonsacarle á brava: “- Pero vostede viuno ou non o viu?”. E o bo home, cazurramente respondíalle: “- Por unha banda, xá ve, e por outro, que quere que lle diga?. O problema é que o humor xa non é capaz de remediar o horror e empezamos a temer que o tempo esgótase para esta fórmula de terapia colectiva. Moitos non queren asistir ao dó de que son causantes, e ata protestan de que se vaian a chorar as penas pola rúa ou ante as súas casas, poñen todo xénero de obstáculos aos que persisten en contar a realidade e, como resultado, as palabras empézanse a quedar curtas, con risco de que se resinta gravemente a convivencia plural, responsable e inclusiva.

A linguaxe como tapadeira, escusa, ocultación, dobre sentido, evasión, cazurrería, saírse coa súa, a viga no ollo alleo, a cor do cristal con que se mira e a lei do funil, ou sexa, o deslizamiento de sentido ata o valor cero, foi algo practicado abundantemente entre nós para sustentar a opacidad dunha gran parte das relacións sociais. Os antropólogos sábeno ben e, entre os lingüistas, xa Roland Barthes - entre moitos outros nos falaba nos setenta da división das linguaxes, a guerra entre uns e outros, o discurso da historia ou o efecto da realidade (O besbello da linguaxe: máis aló da palabra e a escritura, 1984). Como que fose algo connatural, arraigado nos nosos xenes de tal modo que algúns políticos, á máis mínima ocasión, nolo devolvesen nun espello, excesivo, iso si, e enormemente distorsionado con demasiada frecuencia. Sociolingüistas houbo -e historiadores- que estudaron as linguaxes de determinados grupos sociais nalgúns ritos, leis e acontecementos especialmente significativos. Estudos hai deste tipo, por exemplo, sobre a Revolución Francesa, a restauracón canovista ou o vocabulario da Comuna parisina, que toman a codificación lingüistica de tales momentos como obxecto directo de observación analítica. O que parece relativamente novo é que, fai xa nove anos que Lakoff desvelou o valor creativo da lingüistica cognitiva -Non creas que é un elefante- para facer atractivo a mensaxe conservadora dos republicanos de EEUU. A súa metodoloxía sistemática para dominar a axenda informativa e electoral consistiría en “saber enmarcar o debate” axuntando o simbólico, o emocional e os valores morais, para así condicionar e axudar a que os oíntes axuntasen a comprehensión e a autenticidad do que se quería que pensasen e votasen. Algo máis tarde, en 2009, Juan Carlos Monedero escribía: O Goberno das palabras (Fondo de Cultura Económica), xa daba por feito como nos roubaron as palabras para cambiar os nomes das cousas, e analizaba a opacidad da democracia transparente, as mentiras e confusións deliberadas en que nos meten, os riscos en que nos atopamos como cidadáns e os territorios primordiais en que a autenticidad do discurso e o futuro da democracia son esenciais neste momento.

Podes desculpar que moitos candidatos a sentarse ás beiras do poder desenvolvan de xeito natural a predisposición postmoderna a trastornar os códigos lingüisticos e o campo semántico da linguaxe. Deste xeito, e con algo de aparencia subversiva controlada, poden epatar aos seus xefes para que se fixen neles e os coopten. O malo é que isto non é un mero xogo máis ou menos contracultural ou de pseudo-creatividade artística vangardista. Algúns e algunhas, adaptados a esta farsa de alevíns con aspiracións de ascenso meritocrático, confúndense: cando se dirixen aos cidadáns desde o poder alcanzado só se seguen mirando a si mesmos; danse a crer que son donos da verdade absoluta; dan a entender que somos inxustos coa súa xestión despótica pouco ilustrada e non lles entendemos. Gustaríalles quedarse sos desenvolvendo os seus sagrados programas de rexeneración dos nosos presuntos excesos. Por iso subvierten o sentido denotativo das palabras, especializáronse no eufemismo cotián e tratan de ocultar a súa inepcia tralas palabras adozadas do dicionario de sinónimos e antónimos. E así nos están podrecendo a democracia, adulterando todo o que decidiramos compartir: a corrupción non é senón outra forma de deslenguado desprazamento e verborrea cínica

Pensa, pois, que coa súa particular xerga tóxica estannos mostrando “a súa razón”: o “dobre de mellor” é pouco; a moitos deles esta situación de crise programada cuadriplicoulles e quintuplicoulles o seu benestar. Non penses partindo dos teus propios esquemas de racionalidad e comprensiva nin invoques a favor dos mesmos unha compasiva igualdade democrática. Se puxeches as túas neuronas, vontade e tempo no compromiso por estas cousas; se te arriscaches por defendelas e que fose máis posible a liberdade, a educación e a sanidade de todos..., coma se dunha casa protectora se tratase custarache admitir que o que oes e ves a diario poida suceder. Pero enténdeo. Antes da palabra foi o caos: cando S. Xoán dixo que in principio erat verbum (1,1), sobreentendía que lerías a famosa narración creacionista que, case ao comezo da Biblia, di que “a terra era algo caótico e baleiro, e as tebras cubrían a superficie do abismo” (Xénese, 1.2). Por aí andamos con esta crise: polo caos e rozando o abismo do inhóspito. Á intemperie, faltos de palabras que poñan sentido e esperanza, sóbranos aburrimiento: pola carencia de sincera honestidade e proximidade que nos mostra de continuo tanto milhomes impostado e vacuo; e porque nos queren calar -como no burocrático clericalismo ancestral- coa paciencia dos mortos.