No bosque da convivencia escolar tamén hai bos profesores e mestres

Malia os recortes e desmáns, ás veces hai oportunidade observar e vivir boas experiencias educativas. En épocas de dúbidas severas como as actuais, son exemplares para animar a difícil construción dunha fraternidade democrática na escola de todos.

O ánimo colectivo ten frecuentes razóns para o desánimo. Nos case dous meses postelectorales, xa nos cargan demasiado as peripecias de supostos ofendidos, hipersensibles para berrar a fondo contra quen lles dan pretextos para ocultar as súas propias nueces baixo soberbia capa de hipocresía. Algunhas situacións eran previsibles. Outras inopinadas. Todas desconcertantes para afeitos a vivir sen contrariedades. Alguén debeu programalo todo para que caiamos na conta de que actuar democraticamente é traballoso e require constancia e coidados que non logra obviar a mercadotecnia. Nunha paisaxe de rápidas sombras e luces como a actual, prognosticar o que vai suceder coa formación de Goberno de aquí a maio só é certeiro en que podemos equivocarnos e en que, pese a todas as dificultades, o da democracia é o mellor sistema. Non hai atallos para a sa convivencia de todos.

Dimitir sen marcharse

Esta é unha boa ocasión para aprender un pouco máis o tortos que podemos ser co que dicimos sen dicir, como calamos cando falamos ou como mentimos deliberadamente cando pretextamos sinceridade. Por exemplo, cando alguén nos conta o que fixo e non fixo, cando dimite e se queda, abandona e segue dando a vara; cando insiste en facer cousas excelsas pola humanidade mentres que o homo antecessor estaríalle moi agradecido se non molestase aos seus descendentes... Para que non falte nada, con máis frecuencia da desexada habemos de oír dicir que traballaron o indicible por “a calidade educativa” cando, se chegan a estar algo máis, terían desmantelado o sistema de raíz. E aí seguen, acazapados á espera dalgunha físgoa para o seu. Nese afán de salvar á patria de continuados males dos que non se senten responsables, aínda aprenderemos bastante de aquí a maio. Entre tanto xogo de sombras, é recomendable repasar A arte da guerra, do chinés Sun Zi. Entenderemos mellor o “xogo de tronos” en que andan metidos.

Mentres esfollan a margarida e empezamos a distinguir aos quen se axuntan e por que, as noticias do ámbito educativo tampouco cesan. Á prensa vanlle “os sucesos” e raro é o día que non hai algunha alusión a deficiente trato a infantes e adolescentes. Coma se buscasen desesperarnos con tanto horror e, a continuación, deberiamos aclamar a cantos xorden de inmediato como cogumelos para que as súas “melloras de calidade” rediman os espazos escolares, xa sexa cun telefoniño para maltratados, unha APP para desesperados, unha comisión que xorde da inoperancia ou un avogado para o desánimo. Pronto virá alguén que ofrecerá, previo pago de ticket, un “forgesiano” chiringuito onde poder lanzar todo tipo de inxurias, dass que se ofrecerá un selecto resumo no telediario de mediodía. Despois do rapto de Europa, as mellores serán levados a un concurso de eurovisión por algún egrexio ministro o exministro.

Do bosque da convivencia

Neste mar de incertezas, impertinencias e oportunismos, foi un oasis de paz a chegada dun libro moi recomendable: Trabajar la convivencia en los centros educativos. Una mirada al bosque de la convivencia (Madrid: Narcea, 2016). O autor, Pedro Uruñuela, é un tipo fiable, e o que di á propósito de como lograr ambientes escolares cálidos en que se poida vivir e aprender no medio da crecente diversidade de alumnos e alumnas non ten desperdicio. Pedro ten unha longa experiencia nesta perspectiva proactiva, traballou con grupos de profesores adscritos a centros de difícil desempeño e preocupados por que puidesen saír adiante rapaces que, para moitos xestores de inopinadas calidades e melloras tecnocráticas, serían condenados ao desafiuzamento desde antes de nacer. O 17 de febreiro, estaban na presentación desta proposta de traballo para testemuñar a súa débeda e agradecimiento polas iniciativas que, desde fai anos, asumiran como proxecto comunitario para dar un envorco a situacións que, polas pasivas canles burocráticos dominantes, demasiadas veces meramente reactivos, desembocasen na nada. Testemuñaban que o bo ambiente educativo -e os bos resultados- poden convivir na escola pública.

Os automatismos que , urxidos por PISA, propician os medios fan mirar cara a Finlandia e algunhas zonas emerxentes de Asia como lugares do paraíso terrenal no que a escolas se refire. Ao noso ao redor temos, con todo, con moita máis frecuencia da que nos informan, experiencias e esforzos que non teñen nada que envexar a ninguén. Só merecen o noso apoio e recoñecemento. O fácil é deixarse levar pola estúpida e absentista inoperancia que, con excesiva reiteración de banalidade verbal, parecen aconsellarnos tamén chuscos xestores ocupados en proveitosas batallas púnicas ou en “taulas” promiscuas coa mafia. Se é mala esta corrupción que nos rouba, tampouco é boa a que implica unha enorme cantidade de normas para o BOE sen nada que ver co que nas aulas se vive. Entre ambas só xeran desánimo e impotencia en cantos traballan con nenos e adolescentes día a día, durante un tempo que vai de dez a trece cursos de promedio e en que o desexable é que teñan un ambiente feliz para medrar, aprender a ser e convivir cos demais. Todo o mundo -oficial e oficioso- parece pensar que este ben é automático e que profesores e mestres tamén son autómatas teledirixidos por un botón leguleio desde as Consellerías. Aínda que as escolas e colexios, como o mundo que nos tocou vivir, teñan moitos elementos estruturais que poden animar a malsana competitividade. Aínda que nos centros educativos, se non se está debidamente motivado e conscientemente advertido, se poidan reproducir ampliamente – e se poidan incentivar ata en aras da falsa “rendibilidade”- momentos e situacións de malestar e violencia. Igual que na familia. Igual que no traballo. Igual que na rúa. E -se non somos precavidos porque nos educaron ben- igual que en calquera espazo en que necesitemos estar cos demais: sempre haberá alguén que queira aproveitar a súa superioridade para dominarnos e limitar as nosas posibilidades de ser persoas.

E de Aristóteles

Por iso os asuntos educativos, máis complicados que o que suxire tanto sabio ignorante e machista de barra tabernaria, necesitan atención continuada. Aprendizaxes enraizadas no duro traballo das aulas, como os que propicia a magnífica guía de Pedro Uruñuela, son os que poden axudar ao éxito -de todos- no nada fácil bosque da convivencia cos outros. A base da súa consistencia deixouna establecida Aristóteles fai 24 séculos. Recordábaa Emilio Lledó o pasado cinco de febreiro, na homenaxe a un dos grandes da Transición, Jaime Sartorius: “Posto que o fin de toda cidade [polis] é único, é evidente que necesariamente ha ser unha e a mesma a educación de todos, e que o seu coidado ha ser común e non privado. Porque o adestramento nos asuntos da comunidade ha de ser comunitario tamén. Hase de considerar que ningún dos cidadáns se pertence a si mesmo, senón todos á cidade, pois cada un é parte de ela” (Política, 8,1).

TEMAS: Convivencia social. Convivencia escolar. Estratexias de traballo na aula. Clima educativo. Disciplina e convivencia. Autoridade do profesor. Bo colexio. Bo profesor. Pedro Uruñuela.

Manuel Menor Currás

Madrid, 18/02/2016.

A mera escolarización dá pouco de si. A historia, ela soa, dá menos aínda

A cantidade de nenos desaparecidos, violados ou mortos debería movernos a reformular con máis urxencia que sociedade estamos desenvolvendo para todos no noso sistema educativo.

O drama dos refuxiados non cesa e, como sinala Agustín Moreno, aínda que está sucedendo ante os nosos ollos, tendemos a esquecelo, como a historia do noso pasado. Igual sucede co seu grupo máis fráxil, os nenos. Desde que a fotografía de Aylan Kurdi, o meniño sirio morto nas praias de Turquía nos conmovese un pouco no setembro último, non cesaron de aparecer, de xeito intermitente pero contino, como dato máis ou menos estatístico. Só neste mes de xaneiro pasado foron 64 e pasaron a engrosar a rutina de noticias colaterais dunha guerra aparentemente fantasmagórica en Siria, que xa xerou máis de catro millóns de exiliados.

Nenos perdidos e non achados

De súpeto, nos nosos telediarios foron noticia 10.000 nenos que, a efectos burocráticos, deixaron de existir. As institucións europeas -presuntamente tan eficientes outras veces- perdéronlles a pista, ou iso dicía a prensa o pasado 31/01/2016. A noticia suxería, ademais, que puidese haber por medio un contrabando inconfesable para as nosas sensibilidades de persoas de ben. E, para maior abondamento, que era posible que algunhas policías europeas empezaran a culpabilizar aos voluntarios dalgunhas ONGs por axudar aos refuxiados. As rutinas da burocracia amortecedora das nosas inquietudes cumpría co seu papel fundamental mentres a traxedia dos cativos perdidos e non achados prosegue. Ninguén informou se os atoparan. Xa estabamos tranquilos e, o catro de febreiro, a morte a tiros dun cativo mexicano de sete meses, en Oaxaca, volveu a ocupar un momento estratéxico do relato televisivo das noticias.

O xérmolo sentimental deste tipo de información explica a rapidez con que prende nas redes sociais e se propaga ata os noticiarios. Ese toque séntalle ben ao discurso que trenza cada telediario. Ponlle algo de humanidade á aburrida secuencia política ou económica do día a día. O momento ideal adoita ser pouco antes dos cotilleos deportivos, no transcurso do que eran antes os “sucesos” e que, neste momento, é pasarela da Audiencia e os xulgados. O telediario de mediodía adoita estar calculado para que os que estean á calor do condumio, ao oír algún grave indicio de que entre os humanos existe o mal -máis evidente canto máis inerme sexa o infante afectado- , non sexa salpicado. Un toque de humor negro que conmova, pero que prolongue a confiada rutina de seguir vivos e ter a sorte de seguir comendo.

A “orde” apaciguadora

Habitualmente, na prensa e a radio ou televisión, a intermitencia informativa sobre o comportamento cruel coa infancia está moi calculada por aqueles que deseñan as liñas editoriais e o relato de canto acontece. Os consumidores deben seguir adormentados na súa boa conciencia, non vaian inquietarse máis do conveniente e, se é posible, sempre han seguir fieis á “boa orde”, “a estabilidade” e o “sentido común”, “a cordura, a moderación, o realismo e a sensatez”. Á beira do arrolo deste campo semántico, o centro continuo da información é -como pode palparse reiteradamente estes días- o “non á incerteza”, “non permitir que se fagan disparates” e, en definitiva, o afastamento de “radicalismos” e a expectativa dun “goberno forte”. Esta procura da gran coalición que dea “estabilidade” á situación -sen arrepentimiento ningún do realizado en catro anos- é o símbolo perfecto, con todo, do inestables, cambiantes e pouco fiables que son as asimetrías, rotos e descosidos que os nosos modos de proceder intentan esquecer a conveniencia.

Ese discurso apaciguador tan pragmático é parasitario do falso idealismo da evolución histórica en que nos educaron. Coma se por necesidade intrínseca, o futuro sempre tivese que ser mellor que o presente e, por descontado, moito mellor que o pasado. Acepta acríticamente o presentismo de

“o que hai” dando por suposta a estrita linealidade histórica, inamovible e natural, coma se da lei da gravidade se tratase. Nada máis cabería, en consecuencia, que aceptala e seguir a fecunda marcha cara ao inmobilismo. Esta concepción dá moito xogo a quen cren que os cambios, por outra banda, cando os hai son cuestión de prontos esporádicos, aínda que lles falle a dilixencia e lles sobre postergada puntualidade. Aí está Rajoy, que acaba de pontificar -á propósito da masiva corrupción de xente que lle é moi próxima- que “isto acabouse e aquí non se vai a pasar ningunha”. E quédase tan a gusto, cando a atrición -polo menos antes- non abondaba para que se nos perdoasen os pecados mortais.

A indolencia e a realidade

De similar indolencia padecemos cando cremos que, cando unha lei atende algo relacionado cunha urxencia social -do tipo que sexa- temos un magnífico indicador do moito que avanzamos. Coma se xa houbese que cesar en todo esforzo e fose enfermizo proseguir na demanda de maior esixencia, moi atentos aos buracos que a realidade vaia mostrando. A esta especie teñen peculiar adicción aqueles políticos que, ante calquera problema -tamén dá igual cal sexa-, din que é cuestión de educación e, logo da declaración correspondente, de inmediato dan por resolta a súa responsabilidade. Se nun tempo curto volve xurdir algún problema na devandita cuestión, son os primeiros que mostran gran afecto a poñer ao profesorado como chivo expiatorio. Pouco importará que non se interesaran pola preparación e motivación adecuada dos educadores, por mostrar o seu interese cun investimento concienzudo ou, polo menos, a avaliación pertinente para saber -entre outras cosas- se as mencións á educación non son mero pretexto para botar balóns fóra.

A realidade -iso que tamén sucede estes días á marxe de toda táctica política- é sobradamente rica en contradicir tantos idealismos cultivados en plan opiáceo. Á beira das inexplicadas desaparicións de nenos ou de homicidios insoportables como o do cativo mexicano, aí están, continuidades como a do blogueiro ultrapatriarcal que defende a legalización da violación, como un presunto dereito cultural, ou a confesión de moitas vítimas de acoso escolar sinalando que “falta concienciación” sobre da violencia escolar e que “hai casos entodos os colexios”; hai “miles” que o padecen -din-, e ata “pensan no suicidio”. É evidente, desde logo, que é un gran logro que logremos escolarizar a todos os nosos nenos e adolescentes menores de 16 anos e que, ademais, tamén medre moi felizmente a poboación con estudos posteriores a esta idade obrigatoria. Pero non todo o traballo está feito con este logro. É obvio, igualmente, que baixar a garda conduce a frustrar o valor do conseguido. Fáltanos xeneralizar o ben facer para que ese prolongado tempo de escolarización non se converta en instrumento sen sentido. Hai moita tarefa por diante aínda en moitos aspectos, incluído un compromiso máis profundo de colaboración mutua dos centros educativos, as familias e a Administración. E en certo sentido, é unha tarefa inacabable se de verdade se quere unha digna e continuada atención educativa, sen excepción, para todos os nosos rapaces.

E o acostumado continuismo

O máis educativo da historia humana, neste sentido, talvez sexa a desconfianza que deberiamos ter cara ás continuidades da súa linealidade cronolóxica. Cando indiferentes e apáticos a deixamos ao seu aire, repítese a si mesma indefectiblemente, co forte machucando ao débil. Pretendeuse en 1892 regular o traballo de mulleres e nenos con limitacións que hoxe nos dan vergonza, pois se trataba de traballos daniños para mulleres embarazadas ou idades de nenos de 11 anos en lugares perigosos e con horarios diarios superiores ás dez horas, e é curioso que a argumentación dos que vían revolucionario limitar tales condicións esclavistas, fose prácticamente idéntica á que se usa actualmente cando, á inversa, de revertir e recortar logros sociais se trata. Nos xornais da época, abundaron as críticas o intento lexislativo porque, ao parecer, provocaría enormes gastos e trastornos á propiedade privada, sería unha intromisión ilexítima do Estado e perigaría a boa marcha da nación. Sóalles? Un destacado representante dos empresarios textiles de Sabadell, Sallarés i Pla, legounos O traballo das mulleres e dos nenos (Sabadell, 1892), opúsculo onde, sen rubor, argumenta que, no caso de que se regulase o traballo que viñan facendo as mulleres e os nenos (dos obreiros), estaría en risco a atención “ás necesidades da vida cos escasos recursos que para satisfacelas conta a xeneralidade do noso pobo”. Se con só o traballo masculino, nin os homes alcanzaban a ter suficiente para alimentarse -como sabemos por outras moitas fontes documentais- como subvenir ás necesidades de toda a familia?

A educación actual como parte substancial do Estado social de dereito para atender a socialización cultural dos nenos e adolescentes actuais, continuará condicionada por idénticas rémoras que hai 124 anos, salvo que sexamos conscientes desas arañeiras que seguen aí. Atentos aos pactos que se están xestando.

TEMAS: Educación democrática. Escolarización. Reformas educativas. Estado social. Dereitos dos nenos. Hábitos culturais antisociais. Refuxiados desaparecidos. Mediatización informativa.

Manuel Menor Currás

(Madrid, 05/02/2016)

E, aínda que pareza un tabú, tamén hai violencia sexual con nenos e nenas

Non todo depende da escola. Hai circunstancias colaterais pero fundamentais, para que escolas e colexios cumpran os seus cometidos primordiais: as familias non sempre acompañan ben aos seus fillos. Dúas noticias recentes poñen sobre o taboleiro outras carencias na atención aos menores que contribúen ás posibles razóns de suicidios de adolescentes e nenos, non infrecuentes en España. Por unha banda, o grave atropelo en Vitoria dunha nena de 17 meses á que un presunto violador -profesor de conservatorio- tirou pola fiestra dun piso en Vitoria o pasado día 25. Por outro, unha información paralela de Alejandra Agudo sobre nenas de Bangladesh que “dan o non quero”. Nese país, un 65% das menores de 18 anos xa están casadas e a educación é fundamental para combater “esta tradición asociada á pobreza”. Os riscos da pobreza Segundo Educo.org, a poboación española de menos de 16 anos en risco de pobreza ou exclusión social é do 35.4%, e a taxa de abandono escolar pronto acada ao 21.90% , segundo os datos que manexan do Informe PNUD 2013 / Unicef / INE / Eurostat 2014. Entenden como poboación en risco de pobreza ou exclusión social a que está nalgunha destas situacións: cun 60% de media dos ingresos por unidade de consumo; en privación material severa (con carencia en polo menos 4 conceptos dunha lista de 9); en fogares sen emprego ou con baixa intensidade ocupacional. Dous millóns e medio de nenos e nenas españois atoparíanse en risco de pobreza. Coa malnutrición como unha das súas características principais, é dicir, que un de cada catro dos nosos pequenos -os datos de Save the Children son máis duros- non inxere unha alimentación adecuada, de modo que 200.000 non poden permitirse comer alimentos proteínicos adecuados cada dous días. Os tratos vexatorios á infancia Os datos de Unicef á proposito das expectativas de cambios no matrimonio de adolescentes no mundo -e aos riscos que implican- prestan especial atención ao que segue sucedendo en Asia, África e unha parte relevante do Caribe. Nada din, con todo, sobre o que siga acontecendo en España en canto a persistencia de tradicións de tratos vexatorios, máis ou menos calados, de violencia sexual familiar con menores. Hai constancia de costumes nada infrecuentes en zonas rurais máis deprimidas, en épocas de pobreza grave e taxas de nacemento elevadas. Constan, igualmente, tabús que se han ir pasando no transcurso do tempo para amentar a presuntos “padriños” que “axudaban” durante algún tempo a familias moi necesitadas. Moitos coñecen historias dramáticas de persoas atrapadas nalgunhas destas historias de vida atroces. E, doutra banda, a nosa literatura, a diferenza da dos países nórdicos, é propicia ao ocultaiento e á vergonza nestes asuntos. Os contos, sempre tan exemplarizantes, din subliminalmente moito máis. Criados no espírito da Contrarreforma, sempre foron cuestións máis de confesionario que de investigación xudicial, e sempre moi fuxidías do sistema educativo aínda cando fosen flagrantes os abusos pederastas. Nunca foron asuntos para falar e ter en conta coa atención debida. Os menores sempre foron máis menores nas áreas onde, ademais, a escola foi ata moi mediado o século XX un espazo exótico. Aínda en 1953, cando Ruiz Jiménez propuxo a reforma dos Ensinos Medios (LOEM), dicía que farían falta unhas 20.000 escolas unitarias, a razón de 60 nenos por aula, e que habería que botar man a outras 15.000 que estaban en estado moi deficitario. Cando se empezou a abordar a primeira lexislación protectora dos nenos en 1873, 1904 e 1908, tratando de mantelos afastados de actividades laborais especialmente difíciles, o ideal hixienista de seguridade nun bo fogar apenas se podía lograr no ambiente urbano e que, nas discusións parlamentarias, aínda se sostiña que os danos familiares que se poderían seguir, sen a achega do salario infantil, serían maiores. Véxase se non, o que dicía Sallarés i Pla, defendendo unha especie de dereito de propiedade, superior e sagrado, do capitalista a ter as súas ganancias a conta da explotación. E peor é se se considera o que pasaba con “a infancia abandonada” ou maltratada -que tanta atención suscitou polas mesmas datas aos reformadores sociais-, en que o alcoholismo, a miseria e a ignorancia aparecían como constantes de que a infancia podía ser para moitos nenos e nenas un tempo moi pouco feliz, e os fogares eran un espazo nada educador. A convivencia escolar De todos os xeitos, cando serodiamente houbo que establecer plans estratéxicos de convivencia escolar -como o que o 22 de xaneiro anunciaba o MECD- , non  se deberían as políticas familiares pertinentes. Que na Constitución  se dea preferencia a “os dereitos dos país” á hora da educación, non garante o crecemento dos nenos nun ambiente familiar san. Non estaría mal, por iso, que a Carta magna garantise máis explícitamente eses dereitos no sentido estrito que recolle o famoso documento da ONU e que, de xeito indirecto, nos incumbe por ser firmantes comprometidos con el. E na formación do profesorado dos primeiros niveis educativos debería ser explícita igualmente a atención a estas cuestións que sempre son máis ben doutra burocracia e que, xa que logo, adoitan mostrarse como non pertinentes profesionalmente. Cando o ben superior dos dereitos do neno está por medio, non se trata de intromisión en terreo vedado. Existen abusos de carácter sexual en ámbitos familiares e son advertibles nas aulas a pouca atención que se preste ás condicións básicas de aprendizaxe. Profesores e mestres deberían, xa que logo, dispoñer de protocolos de atención obrigatorios para a detección dos síntomas e a consiguiente actuación que proceda. O problema existe, e non exclusivamente en situacións económicamente desfavorables, nun grado que algunhas fontes informantes elevan ata un 30%. Pode ser discutible a proporción concreta e, tamén, si é ou non maior ou menor que en tempos pretéritos, pero existe. Os primeiros que dan fe del son os avogados especializados en violencia contra as mulleres; nas súas demandas non son infrecuentes estoutros abusos colaterais profundamente daniños. Constátano, ademais, as estatísticas do Consello Xeral do Poder Xudicial á hora de cuantificar os asuntos que pasan polos diversos xulgados. Sábeno, e moi ben, titores de centros educativos que lograron empatizar cos seus titorandos e titorandas. E coñéceno, probablemente con menor fiabilidade -porque non dispoñen dos recursos presupostarios que deberían nas Autonomías- as unidades de atención social e familiar, algunhas das cales teñen encomendado este traballo específico a entidades externas como CIASI, por exemplo. E “a calidade” Educativa Só resta que, á hora de falar tanto de “mellora” da educación, sexamos menos hipócritas. Alguén con sensata paciencia en canto ao valor das políticas educativas que nos vimos tirando á cabeza desde fai moito máis de 30 anos como un mal que nos impuxeron, debería correlacionar os datos existentes en canto a pobreza infantil, fracaso escolar e abusos á infancia, para contrastalos coa ausencia real -denunciada reiteradamente polas ONGs arriba mencionadas- de políticas protectoras dos nenos e nenas que vaian máis aló da retórica. Dá risa que, sen poñerlle rigor ao trato con estes problemas,  se nos encha a boca de “excelencia” e “calidade” educativa, e ata de formación do profesorado e outras marabillas que deberían axudar a dar sentido á escolarización obrigatoria ata os 16 anos? ou, como algúns propuxeron, ata os 18. ¡Coma se os cimentos deste fráxil sistema educativo non tivesen importancia! En fin, xa sabemos que para o mesiánico pacto da XI Legislatura será un milagre que se fale destas cousas tan pouco atractivas, pero algún día lamentaremos que, unha vez máis, o urxente impida tratar o necesario e imprescindible. TEMAS: Abusos sexuais a menores. Ambientes familiares sans. Atención escolar. Educación. Calidade educativa. Políticas infantís. Fracaso escolar. Pobreza infantil. Convivencia escolar. Funcións educativas de mestres e profesores. CIASI. Manuel Menor Currás Madrid, 27/01/2016

Tamén no sistema educativo existen a violencia e a desigualdade

O “Non aturo ir ao colexio” que deixou tras si o último suicidio escolar non se borra cun telefoniño. Require actuacións que afectan a moitas pautas de conduta establecidas.

As posicións tácticas de Rajoy e demais posibles candidatos a presidir o Goberno déixannos cada día máis confusos. Todo segue case igual que o día despois do 20-D e canto máis xesticulan uns e outros, menos vemos. Os opinantes profesionais teñen amplo percorrido para xogar coas elasticidades da aritmética parlamentaria. Mentres, os problemas do día a día van podrecendo, non volvemos ás urnas e repítennos persuasivos : “Diálogo”, en boca dos que practicaron unha sistemática política de terra queimada na súa contorna e, sobre todo, “Estabilidade”, para ver se todo segue deitado cara ao mesmo lado.

As anteolleiras do natural

Haberá quen teña morriña polo que foi o “Plan de estabilidade” de 1959, pero non é recomendable. Ningunha das leis educativas que seguiron foi capaz de poñer suficiente atención aos problemas centrais que seguiron afectando ao sistema educativo: sempre veu outra que dicía que ía mellorar o que había, para renovar ao pouco tempo a necesidade de volver reformar -ou contrarreformar- o precedente. No sistema de estabilidade que agora se busca, as reformas estruturais de que se fala levan implícita a desatención programada cara a cantos poidan queixarse, de modo que o “natural” seguirá sendo que a educación dos españois siga como ata agora. Cunha chisca de “diálogo” que sosteña a aparencia de preocupación, tratarase de manter o ritmo existente, de maior distinción para un 35% mentres crece o deterioro do ensino do outro 65%. O negocio espera que os máis descontentos deste segundo grupo, e con posibilidade de hipotecarse, se pasen ao primeiro por desesperación ou desencanto. Tan estable é xa esta perspectiva que apenas se modificou o que, en 1900, escribía o que foi primeiro ministro de Educación, Antonio García-Álix: “A liberdade de ensino no noso país converteuse nun censurable mercantilismo”.

Este bobo retroprogresismo é sacudido de cando en vez por imponderables, pero pronto volve todo ça súa parsimonia inmutable. O suicidio de Yokin Ceberio en setembro de 2004 removeu estas tranquilas augas. Volveu intermitentemente o revuelo e, coas modalidades de acoso ciberntico en alza, este espectro de variacións que poñen en risco a vida dos nosos adolescentes vai camiño de converterse en rutineira estatística. Non é moi tranquilizador agregala á derivada de situacións problemáticas para a infancia, como a da pobreza infantil tan denunciada por institucións solventes como Save the Children ou Cáritas, ou ás que o Consello do Poder Xudicial pode deducir das situacións familiares distorsionadoras do san crecemento dos nosos nenos e nenas. As conclusións poden ser alarmantes.

Pouco auxilio pode atoparse, doutra banda, na cultura que arrastramos de atrás en colexios, barrios, cuarteis e ata universidades, onde abundaron as exaltacións ao máis forte da manda ou ao máis gracioso. Rirse e pasalo ben sen machucar a alguén ou sometelo ao capricho de “inocentes” novatadas foi pouco divertido. A graza case sempre estivo en que os minorizados, tivesen que mostrar inferioridade e submisión. Poucas e poucos son os que non tiveron que convivir con modalidades microfascistas de falsa cohabitación, máis duras canto máis pechado fose o seu ambiente vital.

Para as últimas xeracións, moitos hábitos foron distintos, aínda que non necesariamente mellores. Os problemas agroman por outros linderos se se baixa a garda. Algunhas asepsias, aparentemente boas e mesmo prestixiadas no tratamento dos pequenos, non o son tanto cando non facilitan que a convivencia e desenvolvemento persoal se vaian afinando co rozamento continuo das diferenzas. Os colexios e institutos -o papel de mestres e profesores- serían á súa vez pouco fiables se continuasen sendo estritamente fieis ao que lles era esixible hai cincuenta anos. A complexidade de tarefas e obrigacións educadoras que profesionalmente deberon asumir fíxose moito máis complexa e máis difícil. Require, por tanto, moito mellor recoñecemento, acreditación e preparación. E se non é así é que fallan cousas principais na nosa vida colectiva.

“Non aturo ir ao colexio”

Diego, o neno de once anos que acaba de suicidarse, déixanos un urxente legado: “NON ATURO IR AO COLEXIO”. Á marxe do que ditamine a investigación xudicial, pon en cuestión non só os protocolos administrativos senón tamén o concepto de educación en que andamos embarcados á altura de 2016. Malo será que se conclúa que houbo acoso escolar, como parece requirir a demanda dos pais. E peor aínda se o problema que se descubra é o dunha persistente desigualdade desatendida, incrustada nas pautas habituais do quefacer cotián como algo banal e anódino.

Con este tipo de problemas escolares sucede como coa violencia de xénero. Case todo procede da nosa ignorancia máis ou menos culpable, de non recoñecemento de violencias estruturais que están aí de contino sen que lles fagamos caso. Parécennos “normais”. Non nos enfadan nin alporizan. Criámonos con elas coma se a natureza nolas dese. Se de engadido formamos parte do grupo ou facción dominante, que non tivo especial problema para sentirse recoñecido polos demais, moi difícil será advertir nada inconveniente salvo que, por azarosa casualidade, nos vexamos atrapados no despropósito. O máis probable é actuar segundo as pautas do que está ben visto, co mesmo humor, xestos e palabras, que cantos -ás veces- dicimos que son machistas, abusóns, discriminadores, chantaxistas e señoritos aproveitados. Esta androcéntrica maneira de mirar o mundo desde o embigo é moi admirada, ademais, cando se ten, de engadido, posición privilexiada na vida económica e social. Por máis crise que haxa, esta minoría selecta non se decata e aínda crece máis a súa distinción respecto de todo o resto do persoal xunto. Co agravante de que esta asimetría en aumento permítelles publicitadas formas de benevolencia cara aos servos, obrigados implicitamente a recoñecelas. Loxicamente, os que miran o mundo desde abaixo son os únicos que teñen clara esta ideoloxía da desigualdade. A pouco conscientes que sexan, non aceptarán a inxustiza da “excelencia” que se lles quere impoñer.

Un telefoniño ou outra escola

Os profes parecen doerse de que un mozo brillante e de boas notas decidise deixar este mundo. Coma se esa fose a función da educación. E aí reside o gran problema do sistema educativo, da escola, institutos e colexios. Que educación promoven, que tipo de convivencia desenvolven, que personalidades de cidadáns prefiren. Como promoven e traballan, por tanto, para que as relacións humanas sexan menos desiguais de partida e permitan a todos a posibilidade de desenvolver as súas capacidades sen servilismos. Visto desde este ángulo, o testamento de Diego debería queimarnos a todos por non estar á altura. A reacción tecnocrática de Méndez de Vigo, co telefoniño de queixas, parece unha tirita para unha metástase de gran calibre. Máis vale iso que nada, pero ben podía dedicarse a traballar con outra seriedade por que os dereitos de todo rapaz fosen respectados ao máximo. A función do sistema educativo e a súa obrigatoriedade parece que deberíancentrarse en xerar ambientes cálidos onde poidan sentirse acollidos, e en evitar que os máis se vexan absolutamente estraños.

TEMAS: Acoso escolar. Sistema educativo. Desigualdade educativa. Excelencia. Calidade educativa. Microfascismos. Estabilidade. Diálogo.

Manuel Menor Currás

Madrid, 23/01/2016

Anticipou o Congreso de Deputados unha XI Lexislatura máis democrática?

Os xestos da inauguración, nada indiferentes, poden ser só xestos. Pero tamén poden anticipar cambios relevantes na democratización do ensino.

Está claro que este Congreso dos Deputados, no que dure, non vai ser como o anterior. Hai electos que non se sentirán a gusto convivindo con outros elixidos que visten, peitéanse e se moven de modo distinto ao que foi habitual nese lugar de debates e comisións para tratar os asuntos de todos. Tamén falan distinto, claro. Cando nestes anos de indignación lles aconsellaron que levasen as súas voces a esa Cámara para expresarse, non contaban con que poderían lograr tantos escanos. Prevían que non serían tantos os que poderían asombralos en sitio tan exclusivo. A sorpresa foi grande e, se vai continuar, é previsible o desencontro para coalicións duraderas. Poderiamos ir a novas eleccións na primavera e non é descartable que o número dos que tivesen que abandonar esa Cámara acrecentase o das desenfadadas señorías.

Xestos

Pódese estar de acordo ou non cos xestos e xeitos que os recentemente chegados exhiben despreocupada ou premeditadamente -ambas cousas son posibles-, pero non se poderá dicir que sexan doutra galaxia. Tampouco se pode pasar este asunto como algo amarelento. Os xornalistas foron os primeiros en brindarlle ampla cobertura pola “novidade informativa”, ansiosos como estaban de que se rompese a monotonía anterior. Con todo, o máis inquietante foi a desazón de cantos reaccionaron case con noxo ante unha presunta violación dun espazo case sacralizado. Oxalá se quede niso, en pura impresión ante o imprevisto de que a rúa se lles coase ata a sala de estar. E que non vaia a maiores a extrañeza de que en sé parlamentaria se poida ver reflectido de modo pouco sofisticado o común dos mortais. Os privilexios comparativos que uns e outros sigan tendo parecerannos ben a condición de que, con novos ou antigos xestos, se aveñan todos a traballar por que se atendan mellor os problemas reais da cidadanía. Iso suscitaron tamén, con altura de miras, os respectivos presidentes do Senado e do Congreso como gran obxectivo. Se todo se reconducise cara a esa dirección pronto se esquecerá tanta bobería mediática.

Estudas ou traballas?

A pequena tormenta do Congreso permite constatar, unha vez máis, que todo Goberno ou poder do Estado fai pedagoxía cos seus xestos: as institucións falan. De todos os xeitos, parécese moito ao acontecido nos Institutos e Universidades desde o momento en que as necesidades de desenvolvemento democratizaron algo o acceso á educación. Ata entón -entrando nos setenta-, unha das divisorias sociais, moi remarcada polo analfabetismo persistente, establecíaa o “ir á escola” ou o estudar”. O segundo era para moi poucos e o primeiro imposible para demasiados. Para “estudar” ou ías a un colexio de pago, a un de frades gratuíto ou tiñas que desprazarte a donde houbese un instituto. Había moi poucos, como contou o I Plan de Desenvolvemento e díxoo tamén o Libro branco da LXE, a de Villar Palasí coa súa EXB e BUP en 1970. Xa o dixera, en 1953, Ruiz Jiménez para defender ante aquelas Cortes a súa reforma dos ensinos medios: só había 119 institutos en toda España e , con todo, xa había 900 colexios privados, relixiosos na súa inmensa maioría, e necesitábanse, de base, 20.000 escolas novas a razón de 60 alumnos por aula, ademais do arranxo doutras 15.000 en moi mal estado.

Foi aprobarse a lei do 70 e ¡que curioso! empezouse a falar de “exebeización”, “crise escolar”, “malestar docente” e similares. Pasaron 20 anos e chegou a LOXSE ampliando outros dous cursos a escolarización para todos. E enseguida circularon de novo os chistes de disparates nos exames que recompilara un profesor extremeño nos anos setenta, desacreditouse o sistema porque “baixaba o nivel” e volveu lucir moito entre xente ben o estar desencantado. De nada serviu, por suposto, que unha magnífica análise francesa -alí tamén pasaba algo parecido- demostrase que O nivel sobe. Por múltiples sinrazones, multiplicáronse os obrigados a marcar distancias respecto de cantos, agora ata os dezaseis anos, tiñan dereito a ser ben ensinados. Non parou aí o rexeitamento á democratización. Non cesamos de falar de “calidade” como signo de distinción, a propósito de que o dobre sistema educativo español -privado e público- é moi caro e que naceu segregador desde a Lei Moyano en 1857. A taumatúrxica “CALIDADE”, acompañada a miúdo de “EXCELENCIA” para maior reforzo simbólico, segue fluíndo da boca dos nosos próceres para tirarlla uns a outros. Nunca, con todo, para ver en serio como arranxabamos o que falta para que o sistema mellore sistemáticamente para todos. Se xa tiñamos escolarización, o de menos foi que saber facer para que eses anos fosen realmente interesantes para todos os nosos rapaces. Algúns xa nacían coa síndrome do “fracaso” debaixo do brazo e niso continuamos. Á LOXSE pronto a seguiron a LOCE, LÓEA e a LOMCE e aí seguimos tan a gusto, encantados de que ese tempo escolar nos axude a marcar a diferenza co veciño, cos nosos fillos como reféns para que nos teñan envexa por poder pagar un “bo colexio”.

E es excelente?

Ineludiblemente, este será asunto relevante desta lexislatura, vaia como vaia a ser a combinación resultante. O escenario de posible formación de Goberno segue aberto. Se é o PP o que vaia aglutinar a outros grupos, a LOMCE continuará coas súas peculiares formas de distinción temperás entre os que teñen dereito a escolarizarse. Os defensores desta lei son xente cultivada no ámbito do que demandaban La formación de selectos (P. Ayala, 1940) e outros sucedáneos que por entón xa asentaran un intenso “labor misional” en canto ao “valor de cambio” da “boa educación”. Por algunhas reaccións ante os rechamantes xestos das primeiras sesións do Congreso, non parece que vaian ceder en que o diñeiro público non subsidie unha educación que siga marcando diferenzas sociais. O problema é que o 35% de fillos de familias ben situadas non necesita as atencións do ensino público, pero si o subsidio do Estado e nada garante que poidan seguir alimentándose as diferenzas indefinidamente, cando ademais é a taxa máis alta de ensino privado en Europa. Con lixeiras modificacións, aquel inmemorial “estudas ou vas á escola” que cultivaron, empezou a traducirse nos anos 70 noutra alternativa máis determinante: “estudas ou traballas”. Hoxe, aínda son só un 8% os fillos de traballadores que alcanzan a Universidade, a taxa máis baixa no noso ámbito europeo, e é insostible nunha época de crise como a actual.

Futuro LOMCE

Tamén poida que non vaia a ser sustentable xa nesta lexislatura. Se o PP non alcanza os apoios indispensables para proseguir no mínimo diálogo como exercitou, e fóra o PSOE ou outro dos grupos emerxentes o que lograse coaligarse para gobernar, é moi probable que a LOMCE teña os días contados. Ben entendido que quedará moito para equilibrar o sistema cara a unha cultura educativa compartida. Os de Ferraz xa presentaron unha iniciativa parlamentaria o día 14 en que se incluía a derrogación específica desta lei vixente. Pero está por ver s se constrúe unha alternativa gobernamental en que este asunto vaia incluído. Máis lentamente, habería de concretarse -e máis pronto que tarde- un consenso que velase por que as formas de discriminación aínda existentes no sistema -legais e enseñoritadas- se reduzan para ben de todos. De alcanzarse algunha das posibles opcións doutra liña de Goberno, os xestos do día inaugural da XI Lexislatura serán relidos, polo menos, non de modo tan banal como foron, coma se nada tivese que cambiar ou o Estado fose patrimonio duns poucos. A tranquila “estabilidade” que reclaman algúns medios recorda a Linares Rivas en 1890, reaccionando -non só simbólicamente- ante a democratización que supoñía o voto universal masculino e a “degradación e ruína” que poderían sobrev2ir. Pese ás limitacións dunha lei tan falseada, o político escritor reclamaba, por temor a perda de privilexios, que había que educar ás masas e “e imbuírlles conformidade co que a sorte teña de adversa, e respecto aos poderes público”. Por entón, dúas terceiras partes dos españois non sabían ler nin escribir. Hai unha lixeira diferenza, non?

TEMAS: Congreso de Deputados. XI Legislatura. Coalición gobernamental. Alternativas de Goberno. Futuro da LOMCE. Cortesías parlamentarias. Discriminacións estables.

Manuel Menor Currás

Madrid, 16/01/2016

Reséntese a épica do relato político, mentres prosegue o intercambio de cromos

O desgoberno de palabras prezadas como “equidade” e as querenzas da “estabilidade” fan temer que a educación democrática e as políticas sociais sigan contando pouco.

Co rápido que vai 2016 e o tupido dos asuntos que contar, os competidores polo relato máis aceptable son infinitos e os xéneros literarios aparecen confusos, aínda que non indiferentes. Sobre todo, a épica.

A falsa épica do procés

A épica tivo un mal día o pasado día 10. O procés, tan administrativista e burocrático que ata contou co suicidio da utópica CUP para que a aritmética se axustase á hipocrisía, estivo moi lonxe do Nacemento dunha nación. Máis pareceu a satisfacción de pequenos tendeiros que o esforzo duns aguerridos loitadores por un ideal compartido. Enlamados nunha metodoloxía calculadoramente tecnocrática nada romántica, e sen mandato democrático por medio, obrigaron a lembrar máis os problemas de cálculo que propoñía nos anos 50 Dalmau Carles, que o que puidese suxerir A liberdade guiando ao pobo, de Delacroix cando a revolución burguesa de 1830. Todos os presuntos heroes convidan o aburrimento. O falso sacrificio de Mas ten demasiado de cesante decimonónico á espera do turnismo oportunista. O hereu Puigdemont -apelido excesivo, de francófona santería medieval- pouca sorpresa achegará á narración nos 18 meses que veñan, se perdura na arrogancia de ser “máis do mesmo”. E o único sacrificio, o dos dubitativos asemblearios CUPienses, quedou relegado a silenciosa entrega incondicional e incrible, a expensas do que lles diten personaxes teoricamente estraños ás súas preocupacións. O esquizofrénico silencio di moitas cosas pero ten pouca épica. Aínda non se sabe cantos cantos quedan por diante a esta pseudoepopea en que sobra xente: máis da metade dos actores concernidos nada pintarán na escena, nin sequera como tremoia. Os televidentes preferirán Xogo de tronos ou calquera remake de Superman, por malo que sexa. Polo menos, produce algo de desazón preguntarse se alguén como el existise.

A mesa camilla da “estabilidade”

Improbable é, pero non imposible, que máis dun volva os seus ollos á Odisea. Púidolles parecer aburrida, caótica e inintelixible nos anos escolares. Pero polo menos sabíase quen controlaba os destinos dos humanos, por moi cambiantes que fosen nos seus designios. Permitía gozar do coñecemento que tiña Homero do funcionamento social, da precisión con que coñecía a constitución do corpo humano, os oficios principais da súa época en todos os seus compoñentes e, tamén, de como sabía en que tempo vivía, de quen mandaba naquel tempo de aristocracias guerreiras e o nada que pintaban todos os demais. Esas pequenas certezas compensan o pracer de ler e esperar como se desenvolven os acontecementos con certo resaibo impaciente, no medio dun aparente escenario inmutable. En cambio, o que cada día nos proporciona a prensa á propósito do acontecer político xeral de España, coas súas aleatorias e suxestivas propostas de convenios e acordos a catro bandas, é sustantivamente indiferente porque non se nos alcanza nada do intríngulis dos destinos dos actuantes nin tampouco do noso. Xúpiter e Afrodita nada teñen que dicir agora. Tampouco Apolo nin Atenea. As eleccións deron a entender que algo terían que ver os electores e os seus intereses na narración de agora mesmo, pero xa empezamos a ver que non. Pouco nos deixan entrever os verdadeiros compoñedores da trama: os lobbys nacionais e internacionais que, de cando en vez, lanzan algún agoiro -como en Delfos- a través de Goldman Sachs, o New York Times, a CEE, a OCDE e similares, á espera de que a rutina administrativa impoña a “estabilidade” máis propicia para a adecuada “produtividade” de país periférico e con man de obra intensiva. E na expectativa tamén de que nos afagamos a esa normalidade tutelada de “o natural”.

A “equidade” imperfecta

O relato que suscita o xuízo de Palma ten idéntico fallo. A invocación á “equidade” e que tanto o o fiscal como Facenda sexan os que non formulasen acusación senón exculpación, tamén terxiversa as leis do verídico, elemento principal en calquera relato que se prece. Non suscita interese ningún máis aló da murmuración escandalizada. Só fai adiantar o final do relato sen que quede satisfeito nada do realmente interesante, a ansiedade polo que puidese ser sorpresivo: que a igualdade existe e non é un oxímoron leguleio. Xa sabemos que continuamos como sempre, con trampantoxos aptos para a incredulidade, ineptos para canto non sexa constatar unha vez máis que persiste a diferenza institucionalizada no Ancien Régime. É dicir, que se nos trastorna o CONTINUARÁ dos nosos cómics e cómics de infancia, para que non nos saiamos do parsimonioso, lento e corrosivo traballo da credulidade idiota.

Da falsa equidade que se está escenificando á terxiversación dos xéneros e que se traduza todo en postergación da debida atención democrática aos asuntos educativos non hai máis que un paso. A teatralidade desta secuencia podería acabar en esperpento e xa empeza a ser algo traxicómica. “A estabilidade”, “o crecemento” e a ambición de que todo siga indo polos camiños desexados polo PIB, Bruxelas e o FMI -o mesmo bo camiño xa emprendido nos pasados anos-, teñen preeminencia na escena. Non sería imposible que a lexislatura se seguise armando ao redor diso, e ata é moi probable que así chegue a ser mesmo en combinacións que puidesen parecer en principio afastadas da hexemonía deste discurso. En todo caso, xa empeza a render entre os espectadores do teatriño que, nos próximos 48 meses, os perdedores seguirán sendo os de sempre. Moitos xa temen que o que se vaia a contar nas próximas escenas volverá quedar coxo e manco ao lado de quen necesita mellor educación, mellor sanidade e mellores prestacións sociais. Non é improbable que se volvan a repetir simples remedos do si pero bo, xa iremos vendo, xa faremos o que podamos. É dicir, nada de nada.

Polo si ou polo non, en CCOO lembraron a algúns dos actores deste relato inacabado que, en 2013, se comprometeron coa reversión da LOMCE e dos dereitos dos alumnos e profesores postergados no transcurso da lexislatura pasada. Á espera de se os actores da repartición nons sorprenden cun relato coherente e crible e unha posta en escena congruente, ninguén dubide de que será unha gran decepción, de alcance impredicible, se os queo necesitan han de esperar a outras eleccións para que lles sigan contando historias de melloras futuras. Atentos.

TEMAS: O procés. O xuízo de Palma. A “estabilidade”. A gobernabilidade. Os acordos de lexislatura. Os problemas pendentes. CCOO-Educación

Manuel Menor Currás

Madrid, 11/01/2016

O abrazo, de Genóves, é un bó símbolo para o relato compartido que nos urxe

É momento de política profunda. Necesitamos compartir o relato do que sucede e a memoria do sucedido. Non estamos para tácticas cosméticas particulares.

O que levamos de ano predice complicacións para o anhelo formulado por todos fai moi poucos días, de felicidade para 2016. O de Cataluña é especialmente difícil de contemplar impávido, como parecen facer algúns actores políticos. A caída da bolsa estes días fai prever malos agoiros e o horizonte xeral parece cheo de incertezas en demasiados aspectos da convivencia pública. Sobre todo, respecto do que a uns ou a outros lles gustou poder dicir como relato do sucedido e, especialmente, do que estea por suceder. Todos contamos con imprecisión e desgusto o que non nos gusta. Abunda o ton baixo e dubitativo en canto a posibles combinacións para unha lexislatura que non arrinca, porque nin se cumpriron con exactitude as expectativas de cambio, nin se prevé cal vai ser o mellor modo de afrontar a cabalística dos números que deixaron tras de si as eleccións do 20-D. Todos os posibles candidatos a pactar temen arriscarse. Ata, os que parecen ter máis predisposición son calculadores, cando unhas novas eleccións non deixan de suscitar serios problemas tácticos.

Hai, con todo, un horizonte de esperanza, presaxiado coa chegada do cadro O abrazo, de Genovés, ao Congreso de Deputados fai tan só unhas horas. É un bo símbolo do que, como cando nas grandes incertezas de 1977, soubemos atopar unha saída democrática a aquela lameira. En principio, as dificultades de que tanto falamos logo das eleccións xerais últimas non deberían ser especialmente problemáticas. Son habituais en moitos países do ámbito europeo que se moven no multipartidismo. Só son problema para os que non queren un diálogo leal. Na cultura política española é unha aprendizaxe que aínda está por facer en gran medida. Detrás ten o relevante precedente dunha longa ditadura e, máis atrás, unha prolongada serie de golpes de Estado e guerras civís -as carlistas son- por mor dunha moi difícil transición desde o absolutismo de Fernando VII en 1834.

Mirada desde o ámbito do sucedido en Educación, esa falta de tradición non só é observable desde o sucedido cos monólogos que desde 1975 existiron, cada cal coa súa reforma ou contrarreforma ao lombo do que quería ser continuidade pura e dura. Vese especialmente co acontecido no breve período de Gabilondo e o seu consenso, en que primou a intolerancia sobre a necesidade de poñerse de acordo. E se se mirase máis atrás, son perfectamente visibles os broncos desencontros que existiron desde antes da Lei Moyano en 1857. Despois dela e en plena Restauración, os encontronazos leváronse por diante experiencias tan interesantes como a da Institución Libre de Ensinanza, e os intentos que a II República fixo por dignificar un ensino que todos puidesen ter tampouco quedaron á marxe dos ansiosos de depuracións. En todo ese longo período, detrás dos asuntos educativos sempre estivo -como noutros asuntos- a posible limitación da sacralidade da propiedade privada para atender por dereito e non por mera benevolencia benéfica ou caritativa as necesidades que suscitaba a pobreza mediante leis e institucións sociais. Respecto ao ben da educación, logo de tantos anos de carencias e limitacións para que se xeneralizase a liberdade e o dereito do ensino, o único pacto ao que se puido chegar é o do artigo 27 da Constitución de 1978, e non pode dicirse que haxa suficiente lealdade no seu cumprimento equitativo. Fáltanos suficiente tradición democrática en canto a compartir.

A esa falta de tradición engádese, ademais, o descrédito alegre que moitos opinadores de oficio deitan nos diversos medios de comunicación cara a decisións de cantos non son da súa cordo, por nimias que sexan. Por moito que se queira invocar a liberdade de expresión, non parece que sexa moi responsablemente democrático aproveitar unha situación de seu bastante inestable para quentar máis os ánimos de lectores, oíntes e televidentes a base de mofa barata sobre canto se mova distinto do que quixesen. Notorios espabilados de garda sacan punta a canto non s0n os seus gustos particulares e ata ditan as normas que deberían rexer as vidas do pasado. Especialmente sobresaliente é o moito que lles deron para comer estes días os Reis Magos, asombrados de que, seguramente moi cargados de razón, ben calados estean en ocasións de sobrada inxustiza.

A vida política, como a vida humana en xeral, dá moito para rir e chorar. Sen dúbida é un gran espectáculo. Pero en situacións difíciles como a actual, sería máis útil para a convivencia colectiva que os que teñen o privilexio de poder expresarse contasen mellor as aspiracións de todos e non tan só as dos seus selectos grupos de opinión, desasosegados por se perden algunha posición na cucaña social. Crear tradición proclive á convivencia non ten por que estar exento de perspectiva crítica, pero tamén é exixible cordura e sensatez. Por iso é un símbolo positivo o cadro de Genovés, porque induce a alegría de compartir algo cos demais. Símbolo foi tamén, pero de desventuras, o Duelo a garrotazos ou A rifa, de Goya, nun inicio do século XVIII tan dificultado para alumar un Estado moderno e independente. Úrxenos atopar un relato compartido en que todos poidamos sentirnos recoñecidos e non que, como tantas veces no pasado, uns poucos tomen a todos os demais por reféns da súa particularísima perspectiva de verdades e certezas inamovibles. Feliz 1916?

TEMAS: Incerteza política. Novas eleccións. Tradicións compartidas. Diálogo social. Xustiza distributiva. Pluripartidismo. Genovés.

Manuel Menor Currás

Madrid, 08/01/2015.

A aritmética fai imprescindible dialogar, consensuar e pactar. Tamén en Educación.

Antes foi o monólogo. A aprendizaxe desenvolvida en 12 convocatorias electorais fíxonos descubrir o diálogo: Será posible a “liberdade de ensino” para todos?
Se a un adolescente se lle pedise nun exame que indique ríos da Península que desemboquen no norte, é moi probable que conteste que ningún o fai. Razón: os ríos non soben cara arriba, algo así como a lei da gravidade aplicada á Xeografía. De tanto mirar os mapas colgados nas aulas, co norte no alto, a confusión operativa está servida. Igual adoita suceder , e non só con adolescentes, coas cronoloxías. Se se fala dun asunto que admita comparación entre dúas datas, por exemplo 1978 e 2015, inevitablemente a xente máis nova tende a considerar máis avanzado, moderno, progresista e, xa que logo mellor, canto máis se achegue á última data. Todo o que estea máis próximo á data antiga adóitano ver ineludiblemente peor, menos evolucionado e, ás veces, antediluviano.

Diálogo

Pois ben, xa pasamos o ansiado 20/D-2015 e, supostamente, todo deberá ser mellor que antes. O pluripartidismo que parece saír destas urnas, se non de cheo si moi forte, debe ser unha marabilla, porque é de agora mesmo. Fronte a el, o que había deberá ser considerado unha ruda antigualla bipartidista. Xa é imprescindible que quen vaia a gobernar necesariamente dialogue como mínimo un pouco con outro partido que lle axude a alcanzar os 176 escanos imprescindibles no Congreso. Para os que estivemos sen urnas tantos anos, logo de meter papeletas nelas 12 veces este resultado debería alegrarnos porque, sendo o último ata o presente seguramente é o mellor. En fin, que estas enésimas eleccións “históricas” descubríronnos ao fin as bondades do “diálogo” e, ata, confírmannos que máis vale tarde que nunca.
Polo que toca a esta regra da cronoloxía pura e dura, con todo, desculpen que nos resulte difícil aceptar que sexa mellor o sucedido máis tarde. A este paso, en moitas cousas non logradas xa non nos decataremos. Partamos, de todos os xeitos, dese suposto de que as cousas avanzan e melloran co tempo. Haberá que admitir igualmente que todos os grupos estarán agora, despois do 20-D, máis inclinados ao “diálogo”. Teóricamente así debería ser, e tamén porque ata os máis reacios -moi propicios á xordeira- empregaron esta panacea do diálogo moitas veces nas dúas últimas semanas. E tamén antes, claro. Algo adiviñarían desde os seus observatorios prospectivos agachados nesta palabra que tanto cativa en abstracto. Pese ao cal, pola falta de uso non sabemos moi ben que pasará. Desde fai dous días, sumidos quedamos á espera do significado operativo que poida ir cobrando. Para que non haxa equivocacións, algúns xa lle puxeron un adxectivo indispensable: “nacional”. Supostamente, para evitar o lado escuro da forza. Non sexa que a alguén se lle ocorra que se deba empezar de cero e fósemos reescribir os Diálogos de Platón ou calquera outro coloquio xa desenvolvido outrora. Cos Nadais por medio e con liñas vermellas que se irán engadindo para estruturar ben de que deba ir o gran achado, hai aínda dous meses para que colla corpo o significado concreto. Algúns dos que dun ou outro modo sempre teñen voz nestas cousas xa van poñendo por diante o seu. Algún bispo xa saíu á palestra e, como non, o representante dos empresarios.
Dúas cousas previas se antollan, de todos os xeitos, complicadas de entender neste suposto “avance” ao que por fin chegamos na noite do 20-D. Por unha banda, se isto do diálogo é un progreso, por que agora o é e antes non o era. Recorden como síntoma a época de Gabilondo en Educación. Dialogar e consensuar entón era algo insidioso e ata tráxico, para rasgarse as vestiduras e impoñer esta última lei orgánica. Agora non, xa non. O mínimamente lóxico, en consecuencia, debería pasar por recoñecer que estes catro anos últimos -pese a ser cronolóxicamente posteriores ao acontecido en 2011- foron un retroceso que agora hase de emendar, un pouco polo menos. É dicir, que se nos desmorona un pouco a tese normativa de que o último é mellor.
Doutra banda, ante a falta de “diálogo” existente ata o presente, só cabe mirar cara atrás por se algunha vez o houbo. Os expertos en xenealogía da psicología nacional xa se están ocupando en explicar a que se deba esta tradición agora problemática do monólogo. Segundo Pániker “o defecto nacional é a hiperemotividade, que ninguén escoita nin cambia os seus súas paradigmas”. Soa ben, pero quedámonos como estabamos: a ver a onde se vai para que nos corrixan con urxencia este dogmatismo innato. A verdade é que se de gran pacto ou consenso habido no pasado se ha de falar, en Educación só cabe botarse á cara o logrado en 1978 en torno ao art. 27 da Constitución e pare vostede de contar. O que visto así, tamén desde este estrito campo concreto dos asuntos educativos parece facer ver que estiveramos máis avanzados naquelas datas do 78 que en todo o tempo transcorrido desde entón. Loada sexa, pois, a marcha atrás no tempo como fórmula para camiñar cara ao futuro.

Voces e palabras

E aquí empeza a gran cuestión. Perdida o costume de dialogar en tantos anos de morros hiperemotivos e verdades absolutas a impoñernos uns a outros, de que imos falar agora? Logo de tanto monólogo, talvez sexa urxente volver a Aristóteles, en contra do que din as reducións melloradoras da LOMCE. Distinguía perfectamente o gran ateniense do século IV a. C. que unha cousa era ter voz e outra usar a palabra. O primeiro, segundo el, era propio dos animais, máis non o segundo, estritamente caracterizador dos humanos, capaz de realizarlles como persoas se se desenvolvía na POLIS. É dicir, que, a partir desa constatación non deberiamos consentir que, en nome da eficiencia -chámese estabilidade, parsimonia ou que todo siga como sempre- de novo sucumban os nosos representantes á tentación de deixar fóra de xogo os intereses e problemas da cidadanía. Admitamos que unha cousa son os intereses estratéxicos ou tácticos dos partidos, novos e vellos, e outra ben diferente que se deba falar con urxencia para que isto non se descabalgue máis. E aquí, á súa vez, xurdirá de inmediato un designio a que prestar atención: poden apostar algo ao urxente e volverase comer ao necesario. En Educación, case sempre así foi. Desde antes de que Don Antonio García Álix pisase por primeira vez un edificio denominado Ministerio de Educación en abril de 1900. Tan embarullado estaba todo xa para entón que só, en catro meses que durou o seu mandato, fixo 308 decretos que os seus sucesores cambiaron por outros enseguida, e así seguimos. Só estaba empezando o “diálogo” do poder político coa sociedade e virían cousas peores.

O urxente e o necesario

Miren polo miúdo, xa que logo, os programas electorais coñecidos ata o 20-D, por se queren inspirarse sobre dos itinerarios que poida seguir o pretendido “diálogo” inmediato. Os desenvolvementos máis ou menos escuros de cada partido, as súas seus imprecisións temporais e ocorrencias variadas para animar a posibles votantes orientan pouco. E colocados xuntos os de posibles partidos que logren entenderse para un probable goberno nesta lexislatura inminente, pouco é o que poderán compartir como non sexan variopintas superficialidades, algunhas ata incompatibles. Tocará falar de Educación, pero o momento e a orde respecto de outras moitas cuestións acuciantes, cando os problemas gordos da economía seguen aí, fai presaxiar que se cumprirá unha vez máis a regra de que o urxente cómese ao necesario. Ás crises que acompañaron sempre a todas as reformas educativas -asunto desesperante-, engádese agora, unha vez máis, que haberá que empezar a falar de que se fala.. Entre o “crecemento” e a educación.., que será primeiro?
 

Palabras pequenas e conceptos rotundos

Nunca será tarde se nos é dado ver que se poñen a falar de palabras pequenas e non se poñen a falar de conceptos moi rotundos. Pensen o que queiran de se é mellor o recentemente acontecido que o que pasaba fai 40 anos. E quedemos á espera de que empece a conversación e falen fluidamente, de xeito críble e transparente. Esperemos que falen do que é imprescindible con certa premura: de como facer que todos, todos, todos, teñan acceso a un ensino digno, xusto e moderno, de modo que todos, todos, todos, se sintan exercendo a mesma “liberdade de ensino”. A mesma, non versións diferentes de “liberdade” e de “ensino”, que xa sería dialogar deslealmente. Hai máis cousas de que falar, por suposto. Pero esta é a máis urxente nesta modernidade a que chegamos.

TEMAS: Resultados eleccións. 20-D. Consenso. Diálogo político. “Liberdade de ensino”. LOMCE.

Bipartidismo. Multipartidismo.

Manuel Menor Currás
Madrid, 22/12/2015

En el “debate decisivo” de Atresmedia, la LOMCE apareció como un reflejo de la reforma laboral. Una preparación para lo que viene después.

Con Rajoy en Doñana, pudimos oír una de las mejores interpretaciones de la reforma educativa que quiere el PP, cuando el puzzle de decisiones de Wert está a punto de ser completado por Méndez de Vigo… y Marina

No sé si, a estas alturas de la semana, se puede sacar algo en limpio todavía del debate del lunes a cuatro bandas que, en realidad, era a tres y pico. El del atril vacío estaba en Doñana, seguramente repasando el obsequioso vídeo de lo sucedido en casa de Osborne con el hervido de mejillones y aquella llaneza cómplice entre hombres ibéricos. Si todo se queda ahí hasta el 20-D, mal asunto, mero marketing americano sin lo que en EEUU es posible: un debate abierto y sin anteojeras. Este debate sin Rajoy no tuvo nada de “decisivo”, como publicitaba ATRESMEDIA, y mucho de oportunista. Si por sacar algo en limpio se entiende claridad programática, la sensación fue que había aumentado la oscuridad sobre los asuntos que más nos preocupan. Lo que se dijo allí dejó muy flojo casi todo y, aunque fueran jóvenes, ya sonaba a viejo. No estaba en el cronograma mencionar todavía pactos acordados: que cada cual juegue a las quinielas a ver qué pasa..

Quedaron claras, de todos modos, algunas cosas. La principal -comentada por J. Carlin a renglón seguido del debate anterior en El País- que pase lo que pase en las próximas elecciones, el futuro político de España parece que vaya a estar en manos bastante mejores de cómo ha estado en los últimos años. No estrictamente por juventud, que también, sino por frescura en el debate y porque, en general, estos tres candidatos jóvenes tienen bastante más conocimiento y capacidad para entenderse que quienes les han precedido. Por este lado, merece la pena felicitarse.

Encorsetamiento

El debate en sí no podía ir muy lejos por el formato elegido. Sobraba encorsetamiento. Sobraba el autobombo de quienes patrocinaban el invento. Sobraba el rodear el asunto de una parafernalia de concurso, con banderitas y personal ad hoc, entrenado para el aplauso chillón. Sobraban muchos de los comentaristas de relleno, muy de otra época y algunos a tono con el aznarismo visigótico. Y a los presentadores, también les sobraban unas cuantas rigideces: encantados de sí mismos, coartaron la fluidez del programa. Por sobrar, también pareció bastante despropósito la anormalidad de hacer estar de pie a cuatro personas durante dos horas, para que pudieran demostrar su capacidad física sin que ello añadiera nada a su capacidad mental.

Lo de “Debate decisivo” aludia subliminalmente a la importancia de la casa que acogía el evento, sin que nadie explicara el por qué de la exageración. Sabido es que el cuarto poder siempre ha intentado tener eso, poder. También es conocido que el Grupo Planeta tiene mucho poder, de todo tipo y con apetencia de tener más. Lo del lunes puede ser un aperitivo o una demostración según se mire. Y puede ser las dos cosas, lo que ya sería más preocupante. Especialmente, si los invitados estaban al loro de la tramoya y los telespectadores sólo estábamos a divertirnos sin advertir el desmán.

Dos aspectos colaterales sugirieron las aulas escolares. El primero, lo de estar de pie tanto tiempo. Es una prueba que descoloca a cualquiera. Para los profes es una postura muy conocida, espontánea en la mayor parte porque les ayuda a coordinar y, si hace falta, controlar un espacio con pluralidad de sujetos y diversidades de todo tipo. Facilita la comunicación, el diálogo corporal, la visualización rápida de las cambiantes situaciones. A dos de los actuantes se les notó que tenían tablas y que no se sentían especialmente incómodos: Pablo, sobre todo, y Pedro. Soraya estuvo muy envarada –no es igual que ejercer como portavoz detrás de una mesa- y Rivera no sabía dónde meter las manos y los nervios. Si la comunicación política se va acercar a las formalidades de las aulas, es probable que se haga más rígida y regresiva. Es conveniente advertirlo. Un aula, aunque deba entrar el aire en ella, puede ser y es con excesiva frecuencia una burbuja ajena a la realidad.

Reformas intercambiables

El otro apunte –fuera de guión éste- tuvo lugar exactamente a las 10,43. En terminología de los nuevos medios, debió haberse convertido en “viral” algo que dijo Soraya: “¿qué no les gusta de esta reforma laboral?”. Hablaban en aquel momento de la reforma educativa. De lo que nos traía la LOMCE, supongo, y de lo bonita que era, pues es la única propuesta que tiene el PP para el 20-D: la continuidad de lo que tan mal ha empezado. Y el subconsciente de Soraya afloró. Es lo mejor del directo, que, a veces, permite ver qué piensan –sin retórica- nuestros supuestos representantes políticos acerca de lo que hacen. En esos caso de descuido y guardia baja, es cuando más aprendemos los ciudadanos del común. En este caso, la vicepresidenta dijo lo que de verdad piensan estos conservadores, amigos del quiero y no puedo y de dar gato por liebre. “La reforma educativa del PP –vino a decir- es una reforma laboral encubierta o su antesala, si prefieren”.

Hay tres aspectos que se pueden leer en la LOMCE por los que se puede entender muy bien por qué se trata de una reforma laboral para los chavales, anticipadora de lo que les espera cuando pasen de los 16 años. Observen qué tipo de alumnos prefiere: se ve de varias maneras, pero más si se fijan en la cantidad de obstáculos que han de salvar para lograr una cualificación profesional más o menos decente. Si tienen oportunidad de leer el “Libro blanco” de 1969 que precedió a la Ley General de Educación, podrán comprobar que era más avanzado aquello. En segundo lugar, la LOMCE propone un tipo de centros muy peculiar, con un tipo de gobierno mucho más jerarquizado al dictado de la Administración y una relación hacia los profesores más como peones que como profesionales. Principalmente atentos no a lo que necesiten los alumnos, sino quienes les vayan a evaluar, que será gente de fuera -probablemente alguna agencia contratada-, los profesores pintarán poco en esta historia. Por eso Marina propugna una reforma laboral fuerte de sus trabajos, no sea que la pieza que están preparando en la fábrica escolar, crecientemente parecida a una cadena de montaje taylorista, no salga bien torneada. Y en tercer lugar, podrá observa que cuando hablan de excelencia y mejora del sistema, sólo se refieren a “los selectos”: los demás apenas tiene espacio en esta ley. Bueno, si son niños o niñas y si van a ir a Religión o no, eso les preocupó mucho: es otra forma de ir seleccionando. Esto de la “excelencia” lo han heredado de quienes más mandaban en la enseñanza en la España canovista. La “formación de selectos” era una metodología muy bien estructurada ya entonces. Especialmente apta para dar cuerpo a su particular modo de entender “la libertad de enseñanza”. Y todavía podrá ver en la LOMCE una cosmogonía que le puede gustar mucho por lo esotérica que es. Cómo suben, bajan o desaparecen unas y otras asignaturas, sobre todo las que más pueden ayudar más a pensar y disfrutar del sentido de la vida. Verá que no le hablo de Educación para la ciudadanía, esa cosa que debe ser horrible en toda Europa y que aquí hemos pensado que era mejor quitarla de en medio: la vida es bella, no hay violencias, nuestros niños ya nacen preparados para hacerlo todo maravillosamente y, si no, Dios proveerá. La escuela no tiene nada que rascar en esto de la convivencia colectiva, pues todos los papás y mamás son, como es natural, muy buenas personas. Con acatar lo que nos manden tan ricamente.

El novísimo “libro blanco”

Y en esto apareció la panacea. Pueden descargarla en la Web del MECD si tienen ganas de ver cómo se puede hacer peor lo que debería hacerse bien. Sin duda encontrarán algún punto, o varios, en que estarán de acuerdo. En el erial que han tenido al profesorado desde el año catapún, es decir, desde que se encargaron prácticamente desde siempre de que su profesionalidad fuera de lo más fluctuante, apta para cualquier arbitrariedad, no será difícil que no haya algo de interés en este otro librito de Marina. De interés, claro, para algo colateral, porque el problema es el conjunto y, sobre todo, la nula sensibilidad con el trato que han dado a este colectivo de 864.750 personas durante estos cuatro años mientras tienen que atender a 8.083.994 alumnos. Ahora quieren un “debate nacional”, dicen, y con afán de “consenso” cuando nunca consensuaron nada en asuntos educativos y cuando lo “nacional” lo han entendido siempre de manera coercitiva. Lo único que llegaron a pactar un poco ha sido el art. 27 de la Constitución y así está el pobre, contradictorio en sí mismo. Quien pueda avivar la memoria, recordará que a punto estuvo de no salir adelante aquello y justo por este articulito. Pues bien, esta buena gente ahora pretende que ha llegado el momento del “diálogo”, cuando de reforma laboral de los currantes de la enseñanza se trata.

¿Les suena bien esta música? ¿Con quién quieren dialogar? ¿De qué? ¿Para pretextar que ya querían dialogar y que los otros no quieren? Suena a infantilismo de colegio. Pero pasa con esto como con el “crecimiento económico” y con tantas otras palabras estupendas con que masajean nuestros oídos para que les queramos. Razón fundamental: lo saben hacer todo bien sin perder el tiempo con nadie. Claro que también puede suceder que usted no quiera tragar con que le impongan lo que les venga bien a ellos. La cuestión es si preferimos una oligarquía o una democracia. Preguntaba Rajoy a Bertín si le creía aburrido… ¡Vaya, vaya! Tener que estar siempre a vueltas con esto sí que lo es. Y el lapsus de su segunda de abordo lo confirma. Conclusión: parece que volvemos a donde siempre y si sigue esta gente mandando se podrá comprobar mejor. ¡Atentos al 20-D!

TEMAS: Elecciones generales, Políticas educativas, LOMCE, Libro blanco, Papel de los profesores, Selección del alumnado, Calidad educativa, Diálogo político.

Manuel Menor Currás

Madrid, 11/12/2015

As novidades preelectorais en educación non son o que parecen

Nin os presentes no debate de Internet nin o ausente pasan de rozar algúns asuntos. O medio segue sendo mensaxe, tamén nestes asuntos.

Para os que só lean El País, o luns 30-N foi un día crucial na historia, polo menos a do xornal. A tipografía de primeira páxina e presentación correspondente da case única noticia, máis o espazo dedicado no interior ao gran acontecemento do primeiro debate dixital preelectoral que o propio periódico promovera, falaban de algo trascendente, incomparable a todo o demais que sucedera no mundo. Os tres candidatos do centro político -tres, eran tres- con máis posibilidades de referendar nas eleccións do 20-D a súa condición de tales saudándose, contentos de coñecerse, era a gran noticia. Isto é o que comunicaba o periódico presuntamente independente, outrora presunto intelectual colectivo que diría Gregorio Morán. Parece que quixese contarnos que deberiamos estar contentos porque era un centro guapo e con posibilidades de que todo seguise máis ou menos como sempre, pola boa senda posible por onde debe ir quen segue sendo un advenedizo á periferia económica.

O fondo da mediocre tranquilidade viña de que a dereita gobernante -que máis arriba dos Pirineos non tería tal ubicación parlamentaria-, coa súa 25% de fieis avezados nin apareceu polo plató. Con ese caudal de votos seguros, algo seguirá pintando. Ata, poida que controle o posible goberno que saia das urnas. Os que parecen resignados á súa sorte marginal son os que din ser a esquerda de verdade e outras formacións en que baixo pretexto de nacionalismo admiten coloracións de todos os gustos. De resultas do cal, o próximo Parlamento, basicamente centrista, habería de centrarse no que adoita facer o centro, políticas xa coñecidas que non causarán grande inquietude ao IBEX-35 e arredores. A gran novidade do “debate” foi que onte se puido ver e oír máis normalidade no que se di e en como se di, e menos acritude que varios miles de veces na última lexislatura, o que presaxia máis sensatez para chegar a algúns acordos de futuro que están por ver. Dada a superficialidade do oído e visto nesta sesión, non cabe precisar aínda cales poidan ser.

Se o que de educación falaron puidese servir de paradigma, non parece que se vaia ir moi lonxe. Tres escenarios, máis diverxentes que coincidentes, saíron a relucir no pouco que as políticas educativas roubaron tempo á representación. E son intercambiables os acentos de quen os dispuxo. Ampliar a obrigatoriedade escolar ata os 18 anos en que insistiu un dos tres, na súa aparencia de novidade nada di sobre como resolver o problema que manifesta o sistema educativo en 4º da ESO ao dicir que “fracasaron” aos 16 anos sempre máis do 20% de estudantes sen que ninguén se inquiete. E máis problemático é se, mirando cara atrás, advírtese que o “Libro branco” de 1989 dicía algo similar -aínda que con cifras máis avultadas- dos adolescentes que entón tiñan 14 anos e facían EXB e non titulaban. Claro que peor a tiña a xeración que en 1953 tiña que ir á escola e non había ou non podía. Aquel ano Ruiz Jiménez advertiu a aquelas Cortes de entón o mal que estaba o patio escolar cando fixo a súa reforma dos Ensinos Medios. Aínda había moitos miles de escolas unitarias, con máis de 50 rapaces dentro ou polas proximidades, como as que 27 anos antes describira Luís Belo na súa Viaxe polas escolas de España. De seguro era así. Julia Varela, gran investigadora do noso sistema educativo, fixo falar aos que o viviron nun área tan bela como a Ribeira Sacra. Os que falan son os paisanos que agora peitean canas e din como era a escola que algúns deles coñeceron. Moitos outros, nin iso. A cuestión é por que segue sucedendo gran parte do mesmo aínda que disfrazado doutras palabras de despiste como “fracaso”, como pensan cambiar ese deterioro acumulado e se, malia ese gran problema histórico, seguen pensando en difuminarlo aos 18 anos como unha gran achega a unha mellora do ensino de todos.

A outra novidade que alí pasou nun momento ao primeiro plano, pero que tampouco é tal, é a dos posibles formatos MIR da formación inicial exixible a futuros profesores. O primeiro conflito que suscita é a difícil atribución de quen foi o adiantado en propoñelo. Coñezo a quen o propuxo xa en 1983, cando os ICES estaban en pleno desenvolvemento a cargo das universidades despois da LXE de 1970. Nin a universidade tivo demasiado interese nin había diñeiro para a proposta. Entre tanto inconveniente, a rutineira vida dos CAP alcanzou ata 2009, en que uns másteres pronto denostados, practicamente polo mesmo que os ICEs, os supliron. O segundo problema -a máis diso outros- é que esta novidade foi ensaiada xa antes da República e a iso dedicábanse os centros do Instituto-Escola. La Gaceta de Madrid é fácilmente consultable e aí está o seu regulamento de xullo de 1918. Isto quere dicir que nos perdemos como mínimo 76 anos co sistema que agora suscita tanto entusiasmo redentor, o que equivale a igual número de promocións de alumnos e de “outros profesores e mestres” que debemos ter e non tivemos. A mellor proba dese fracaso é que, logo de tantos anos de lexislación no BOE, a LOMCE propugna un tipo de profesor que máis parece un zombi redivivo da década ominosa de Fernando VII, teledirixido agora desde a OCDE, non moi apto para procesos de ensino-aprendizaxe na idade máis complexa, a da adolescencia. Se se quere continuar por esa liña do MIR o vello programa do Instituto-Escola, tan denostado polos pedagogos franquistas, segue tendo gran interese. Non será fácil porque o que máis loce parece que sexa a “novidade”. Pero non estaría mal, porque, xa o sabían entón, neste sistema non basta tocar unha tecla, hai que tocar moitas ao mesmo tempo para que tamén o MIR ou como queira chamarse non se quede obsoleto antes de nacer.

E a terceira novidade relevante, en que os tres novos aspirantes entretiveron un intre ao persoal, foi volver ao “Consenso”, o xa vello talismán que podería poñer cordura nas alternancias das últimas lexislaturas, empeñadas en volver sempre ao vello afán de Sísifo de empezar outra vez de cero que tanto cansa e conduce aos máis voluntariosos á indiferenza. Quen sabe dar bos consellos sobre isto é Gabilondo que o intentou. Debería encargarlle xa o Ministerio correspondente para que o intentase de novo se agora o deixan. E inmediatamente, habería que poñer en Exteriores a alguén que saiba lidiar co Vaticano, a OCDE e o que se ventila en Bruxelas, porque se non, non se poderá suscitar nada: a educación é terreo xa acoutado. O peso do Vaticano xa nin se sabe de cando vén, porque os Acordos do 76-79 remiten aos visigodos e a Teodosio como mínimo. Segundo o revisonista historico que se escolla, aínda hai quen fai equivaler “católico” e “natural”, o que ten moito mérito, porque non repara en que en moitas outras partes do mundo -sen que se explique por que- nin de lonxe é así. O da OCDE vén explícitamente de 1961 e, indirectamente, de 1953, do 23 de setembro en que, a cambio de soberanía, os americanos deixáronnos modernizar algo a vella autarquía sen que lles importase moito a ditadura. A LXE de 1970 naceu con esas benzóns e aquel “Proxecto mediterráneo” segue vivo, co liberalismo económico e as súas ganancias como bandeira principal. E á propósito do TTIP e TISA que tan medio secretamente se están xestando en Bruxelas, non deixen de interesarse, porque van do mesmo, pero máis en grande e para toda a UE: calquera asunto que lle custe uns céntimos máis a unha multinacional calquera -o coñecemento, por exemplo- parece que vaia a ser a cidadanía a que teña as de perder.

Tamén era novidade, pese ao predicible, algo que pasaba fóra dese plató. En nome do ausente, e relativo a educación, xa se celebraba que J.A. Marina entregara ao Ministerio o día 28 o “Libro branco sobre a profesión docente” que lle encargou Méndez de Vigo. Dito polo propio Marina, a idea era clara: tiña que estar listo para darlle cancha “no debate educativo da campaña electoral” . Xa veu xogando ese papel na precampaña de días pasados, ao ofrecerlle ao actual ministro a cobertura aparente de dialogante e intentar dulcificar algo unha xestión nefasta do non menos nefasto proxecto educativo do PP. Hai que ter unha alta dose de indiferenza para, a estas alturas da película e sen inmutarse polo realizado nin mostrar vontade ningunha de revisión dos danos inflixidos ao sistema educativo desde os decretos de 2012, dicir agora que se quere “abrir un debate social para impulsar o pacto social sobre a educación que conducirá ineludiblemente ao Pacto de Estado”. Así de sinxelo e sen contar para nada cos que durante estes anos estiveron pelexando día a día e cóbado, chámense sindicatos, mareas, pais, estudantes, profesores ou mestres anónimos. Menos mal que só é un borrador, que estamos en 2015 e podemos dicir que non nos cremos nada. Se primeiro dixéronche que se estaba caendo a casa e agora dinche que con pintala un pouco basta, por moito que nos gustase a cor elixida non deixariamos de pensar nesa teima de sabiondos de coller sempre o ravo polas follas. Hai solucións políticas que son un inmenso problema.

Coidado coas novidades! Aínda poden verse rancios comercios de NOVIDADES, onde o habitual é que vaian parar vellisimas ou moi desastradas pezas textiles que non che vas a poñer aínda que che paguen.


TEMAS: Campaña electoral, 20-D 2015, Programas de Educación, Pacto de Estado, Consenso, MIR educativo, Escolaridad 18 anos, Instituto-Escola, LOMCE, J.A.Marina, Acordos co Vaticano, OCDE, TTIP, El País.

Manuel Menor Currás

Madrid, 02/12/2015