Importa máis a obediencia aos números que o deterioro das palabras e da alegría de vivir

Arrólannos con palabras. Pero xa somos “máis pagadores que cidadáns”: a única liberdade, -por imperativo legal-, está sendo “a das mercadorías”.

A verdade agachábase

diariamente entre as liñas do xornal

e a esperanza furgaba

inutilmente polos vertedoiros

Todo era gris, dun gris tirando a negro... (Jesús Munárriz: Cuarentena, 1977 trad.)

Esta síntese do que foi o franquismo ultimátum volve resoar nas palabras que, gratuitamente se ceibaron logo da celebración do 1-0. Cando xa van seis anos de procés, agora resulta que o que trae e leva o vento -con son estereofónico, estridente para un mínimo diálogo- é un ultimátum rupturista. Complícaselle un pouco máis a este Goberno dos 84 a posibilidade de ampliar o seu paso pola Moncloa sen pasar por unhas eleccións: ao mal perder do PP/Cs parece querer unirse agora o dereitoso independentismo de Torra/Puigdemont. E neste proceloso mar de fondo, desde Italia soan tamén ventos de fronda que poden complicar aínda máis os problemas que incumben á Unión Europea.

Incribles

Palabras incribles para tapar buracos e gris escuro é o que nos seguen transmitindo intensamente os xornais. As de Isabel Celáa nun recente congreso en Madrid de Interculturas, a ONG dos xesuitas, onde recordou o moito que faltaba por facer en España en cuestións educativas cando un 18,3% do alumnado abandonaba os estudos de maneira temperá. Viña indicar o desexo de que os obxectivos que Europa fixara en Lisboa para 2020 a ver se lograban cumprirse nos ODS (Obxectivos de Desenvolvemento Sostenible) da Axenda 2030 da ONU. Somos o segundo país en Europa en canto a este problema que, sen contar o relacionado co “fracaso escolar”, medrou estes anos. O da igualdade é un reto, para o sistema educativo español, se de emancipar aos cidadáns da pobreza se trata, pero á vontade do Goberno -que creou un Alto Comisionado para o cumprimento destes obxectivos globais- fáltalle credibilidade por parte dos seus destinatarios. Ás manifestacións que entre os días 24 e 27 deste mes terán lugar, convocadas por unha pluralidade de organizacións, engádese agora a folga convocada polo Sindicato de Estudantes para o14 de novembro. Co pretexto do machismo expresan o malestar de que o Goberno de Sánchez “mire para outro lado”: non se trataría dunha “folga contra o Goberno, senón unha folga para que o Goberno faga cousas, que deixe de falar e pase das palabras aos feitos”.

Isabel Celáa, exalumna da Universidade de Deusto, aproveitou a inauguración dese congreso para mostrar a súa admiración polo labor das escolas católicas. En xeral, sen precisar cales. Na clausura deste congreso estivo tamén Carlos Osoro, actual arzobispo de Madrid logo dun coidadoso cultivo de imaxe ao seu paso por Ourense, Oviedo e Valencia. Preocupado por “a linguaxe do noso tempo”, tratou de relacionar cinco termos que empezan por “D”: desenvolvemento, dereitos humanos, democracia, desarme e Deus para insistir na perspectiva trascendente do ser humano. Sobre esa base suscitou eliminar “a anestesia da indiferenza” ante as realidades inxustas, pero a súa elaborada mensaxe quedou tapada polo que dixo respecto de a nova tumba de Franco na cripta da Almudena: “A Igrexa acolle a todos”. Logo viría a súa petición de “que non se implique á Igrexa en disputas políticas”. O voluble tempo dirá, pero sobre a esmerado rostro deste arzobispo sobrevoa o pasado da súa institución, complice cun réxime ominoso. As súas palabras, lixeiras, non borran as autoritarias que en nome de Deus impuxeron os que o antecederon na diocese madrileña “Eijo e Garay, un dos redactores da Carta colectiva dos bispos españois en 1937 e que ofrendou a Deus a vitoria de Franco ao mes de entrar este en Madrid, Morcillo, Guerra Campos ou o propio Rouco Varela-. Sen outro respaldo, seranlle tomadas como palabras baratas e gratuítas, carentes de valor por ahistóricas.

Imperativo legal

O vento tamén trouxo estes días as palabras do Supremo, que volveu a funcionar como terceira ou cuarta cámara (lexislativa), ao rexeitar investigar o mestrado de Casado. Ao referendar por maioría o sobresemento, quedaron nas pavías os indicios de culpa que, a ollos da xuíza instrutora e do que alegaba indirectamente o propio fiscal no escrito exculpatorio, podería terse producido nos tratos do actual secretario xeral do PP e o director do Instituto de Dereito Público da URJC, Álvarez Conde, o cal segue encausado, xunto con Cifuentes neste turbio asunto de privilexios. O PP celebra a decisión, pero as contradicións acumúlanse. O que pase coas outras tres alumnas, por non estar aforadas, non parece ser da competencia do alto tribunal, como tampouco o descrédito que sufra esta Universidade -e a Pública en xeral- ao quedar exentos asuntos que, de similar cariz, proliferen. Non haberá autoridade para investigar e limpar todo ese barro logo desta decisión de non investigar a un dos seus beneficiados.

Quen queira consolarse coas supostas vantaxes propaladas polo neoliberalismo fronte ao público, aí ten o desasosegante exemplo das escusas de POVISA: en Vigo, hai 139.000 cartillas sanitarias polas que o Sergas (da Xunta de Galicia) lle paga uns 542 euros ao ano por cada unha. Os cautivos da súa ineficiencia irán tamén a ese limbo que, segundo se agoira, aumentará se se cumprea creba desta concesionaria privada.

Antonino Nieto, poetaeminente nado en Verín -de quen son os entrecomiñados que subtitulan este comentario- avisa:

Antes era Deus, ou a patria ou o sangue

agora, os números

a mesma morte en vida

o mesmo noxo enriquecendo o salón da alegría.

Ou é o mercado?

TEMAS: Tribunal Supremo. Igrexa católica. Universidade pública. Folga estudiantil.
Privilexios. Neoliberalismo. Proceso catalán.

Manuel Menor Currás

Madrid, 03.10.2018

Autoenganos tralos conflitos crecentes entre ética e política

A conversación ocúpase de se son galgos ou podencos. Anda distraída das necesidades crecentes dos cidadáns, razón central da política.

Este momento é propicio para entender mellor que nunca as distincións que, por pragmatismo, adoitan borrarse entre o ético e o legal. A fraxilidade económica -e tamén a política- mostran máis descarnadamente as diferenzas cualitativas do un e o outro, e desa tensión afloran con vigor as reivindicacións de calidade democrática. A proba está, con iso, na presunta superioridade moral da esquerda, que cando, por exemplo, a corrupción de políticos da dereita desbordou as primeiras páxinas dos xornais quixo marcar este territorio do moral como propio.

A unha velocidade de vertixe estanse sucedendo as ocasións de comprobalo. Primeiro foi a cuestión dos foguetes “intelixentes” que, ao parecer, distinguirían perfectamente aos malos. Por medio, houbo que atender a variados supostos que carrexaron tres importantes dimisións. A dubidosa ética da legalidade de másteres e tese de doutoramento tamén afectou a membros do Goberno, non só todo o máis selecto do PP. E continuamos nese vaivén, onde a corrección política se debate entre a moral e o oportunismo coxuntural: a ministra de Xustiza e o de Ciencia esfollan agora a margarida de se dimitir ou esperar a ser destituídos. Ha de prevalecer o moral ou o legalmente máis comenenzudo a un Goberno ao que, en todo caso, a súa debilidade aritmética acrecéntaselle a de credibilidade?

Unha paisaxe moral abrupta

Momentos como este son propicios tamén para as desculpas. Pero é difícilmente asumible o que está sucedendo coa aplicación do lexislado para cortar a sangría humana que implica o que, no que vai de ano, xa sexan 44 as mulleres asasinadas, ademais de varios nenos e nenas que poden entrar no cómputo da “violencia de xénero”. Sería impresentable que calquera outro colectivo social tivese estas cifras, repetidas polas estatísticas ano tras ano desde que en 2003 empezamos a contabilizalas. Con todo, case forma parte da paisaxe, só levemente alterada coas manifestacións de dó que adoitan reiterarse nos municipios onde se producen estas desgrazas.

En tan abrupta paisaxe empezan a destacar os damnificados por pederastia e por ser separados das súas familias como bebés roubados. Sobre do primeiro, o máis accidentado ata agora foi -en espazos educativos da Igrexa- danos detectados nas dioceses de Astorga e Granada, máis algúns casos noutros colexios. Polo que nalgunhas novelas de fai anos -e nalgún libro recente sobre Os internados do medo (2015)- ha ir aflorando, é moi probable que sexa un fenómeno máis amplo. Apúntano, ademais, as crecidas denuncias en EEUU, Irlanda, Australia, Chile ou Alemania, que fixeron que o Papa Francisco pedise perdón. Aquí, preventivamente, algún prelado, separadamente de repetir o do perdón -coma se bastase para non ter que resarcir en xustiza aos damnificados-, trata de remitir o problema á “responsabilidade de todos”, unha forma de escapismo que dificilmente aceptarán os que teñan que sufrir ser confiados na súa infancia a sacerdotes ou monxas incompetentes, non controlados eclesiásticamente nin na xurisdicción civil.

Do mesmo cariz é que, despois de 1936, e con variado pretexto “redentor” dos vencedores daquela contenda incivil, moitas nais fosen privadas dos seus fillos mentres a maioría dos bispos españois, admiradores de Franco durante 40 anos, o canonizaron nas súas homilías cando morreu. O recente libro de Neus Roig, Non chores, que vas serfeliz, -en que aparecen referencias a congregacións relixiosas de carácter hospitalario e a deixación do Estado en canto a facilitar que os afectados poidan atopar ás súas familias biolóxicas- é unha denuncia en toda regra

Paco Lara, mestre 

 

Podemos autoenganarnos coa epiderme da paisaxe política actual e pechar os ollos, pero nada é o que parece. As raíces da súa aparencia actual -como en todo paisaxe xeográfica- teñen o seu fundamento cuasi xeológico ben atrás. Quen viva eses anos anteriores verá que -con raras excepcións de apelación ao Evanxeo primitivo, como a do Colexio San Antonio no barrio madrileño de Tetuán-, case un terzo estrutural da educación española segue hoxe de modo moi similar a como era antes, mentres ao ensino público se lle denegan instrumentos adecuados para atender a unha poboación plural, en que, segundo Cáritas, catro millóns de persoas viven en situación de “marxinación severa”. A moral social en que navegamos políticos e cidadáns, si ten moito que ver con ese sistema, por efémera que poida ser a conxuntura política. Paco Lara -recentemente falecido- en barrios con máis problemas, ha de ser un estímulo para cantos pelexan por que a ética e a legalidade vaian da man.


TEMAS: Ética e Política. Educación Pública e concertada. Violencia machista. Marxinación. Pederastia.

Manuel Menor Currás

O duro traballo educador que, entre outros, desenvolveu

Madrid, 25.09.2018

Dúbidas e enganos coa linguaxe como formas de educación política

O desinhibido regreso de Aznar ao liderado ideolóxico do PP é bo momento para repensar como o inestable debate político potencia a desigualdade.

A pouco máis cen días de Goberno e a dez anos de que Leman-Brothers iniciase a crise que trouxo tantos pretextos para recortar case todo o interesante, as dúbidas sobre do que é “progreso” e “retroceso” non deixan de medrar. No que á linguaxe se refire, sempre mutable, o que se mantén é o afán por controlar o que aparece ou desaparece nos medios.

Linguaxes educadoras

Non cabe estrañarse de que na linguaxe política habitual a precisión non sexa un ben. Adoita, iso si, pillar as palabras polos pelos e valerse da repetición de tópicos como fórmula pedagóxica. Dicir, por exemplo, que “Caudillo de España” é un termo histórico, é confundir o presente en que se está falando cun pasado en que esa denominación de Franco era obrigatoria. Non se emenda o lapsus argüíndo coa existencia de libros con ese título, senón respondendo ás razóns polas que deba ser ou non exhumado do Val dos Caídos, que é o que se debatía. Pola senda en que se moven estas escusas -entre a ignorancia e a imposición doutrinal-, non é descamiñada a conclusión de Borrell: “En Estados Unidos e en Europa pensan que en España Franco segue vivo”. Ninguén debería esquecer a insistente prédica en que se explaiaba Aguirre con “a excelencia” e o “esforzo”, mentres a auga, o metro, a Sanidade, a Educación pública, a Cidade da Xustiza ou o seu campo de golf en terreos públicos, resultaron impropias dunha cazatalentos.

Tampouco pode dicirse que os tribunais -esa especie de terceira Cámara de aleatoria composición doutrinal e lingüística- nos saquen de dúbidas en situacións que deberían terse substanciado fóra dos platós televisivos. En canto á calidade intrínseca de másteres e tese, ou a do traballo exixible ao alumnado en correspondencia á oferta educativa regulamentada en que se sustenten, non parece que sexa o espazo máis apropiado para resolvelo. E en canto a dirimir cumprimentos regulamentarios, o trato diferencial que está transmitindo o Supremo -ou que a prensa traduce- é aínda máis arduo admitir o seu criterio: as alumnas que acompañaron a Casado na súa experiencia coa URJC parece que non son tratadas igual que el.

Disputada paisaxe

Os casos de confusión de linguaxe e oportunismo non se lle escaparon ao filósofo alemán Schopenhauer, quen sintetizó as pautas habituais nestas lides. A súa Arte de ter sempre razón ensina como, con decididos sofismas, pódese levar o gato á auga fronte a opoñentes e discrepantes incautos.

Cando George Lakoff puxo en dúbida os modos de argumentar dos demócratas en EEUU fronte aos republicanos, o seu libro Non penses nun elefante (2007), volveu poñer en primeiro plano como as palabras non son inocentes, xa que teñen un campo semántico que convén non perder de vista.

Os usos da linguaxe e a súa lóxica -nos medios e no Parlamento, sobre todo nalgunhas comparecencias- seguen sendo formas de manipular e ocultar, máis que de esclarecer e concordar. É mágoa que González e Aznar non falasen de como o facían eles, no canto de lamentarse dos que os suceden no presente. En todo caso, non está ao alcance de calquera persoa, que ela soa poida darlle a volta a esa tendencia instrumental. Sen entrar nunha dinámica de “conspiranoses”, é de gran interese non perder de vista a tenacidade e coidado que poñen algunhas organizacións no control da opinión pública. Algunhas, con moita historia detrás. Con menos recitados de laudationes (alabanzas), xa soubésemos como llas gastaron desde antigo eclesiásticos moi eminentes nisto de convencer aos que tiñan poder decisorio facéndolles ver que a súa organización e credo eran imprescindibles para que todo funcionase de marabilla.

Esa historia de séculos, afincada en Acordos supuestamente indispensables, segue sendo base de votantes aínda que a crenza lla coma o gato. Similar camiño leva a ultradereita mundial nos seus afáns populistas: Bannon & Company xa están aquí e ata teñen un convento (sic) en Italia desde onde impartirán doutrina aos seus prosélitos. Movementos españois afín pronto se gabarán de estar na onda mundial. Mentres, Garrido, o presidente da Comunidade madrileña, pecha aulas públicas, fala do cheque para os bachareles, e decidiu -a raíz dos problemas detectados con másteres e teses- que a Asemblea de Madrid investigue ás universidades publicas, pero non ás privadas (como a UCJC). Segundo estas políticas, o capital cultural con que se anceia que estean dotados os cidadáns para entenderse entre si e entender aos seus líderes sociais neste século, non é o de palabras con significados compartidos. Vailles mellor cultivar a desigualdade do divide e vencerás. Atentos!

TEMAS: Neolinguaxe política. Campos semánticos. Comparecencias parlamentarias. Manipulación lingüística. Educación e igualdade.

Manuel Menor Currás

Madrid, 23.09.2018

Pouca "felicidade" produce o anteproxecto de Celáa sobre os recortes

Prepárase unha gran protesta para o 27 de outubro. Aos afectados da Educación pública, acompañaranos damnificados por outros recortes.

Isabel Celáa, ao empregar o termo “felicidade” para expresar a súa satisfacción polo anteproxecto de lei do Consello de Ministros que revirte parte dos recortes educativos de Wert en 2012, utilizou o seu valor significante como atractivo pero inconcreto. De advertir que os reis absolutos xa apelaban a “felicidade” como fin último da súa xestión do Estado cambiaríao  por outro. Tan sobado está o seu utilitarismo pola publicidade -e tan ambiguo resulta-, que prácticamente non significa nada. 

Un conto titulado A camisa do home feliz, cuxas orixes remontar a historias exemplares que circulaban na época de Tiberio, tratou de inculcarlles no século XIX aos obreiros -cando non había ningunha lei social-, a felicidade que dá ser obedientes aos que determinan a nosa posición social e política. De entón acá, medraron os medios e xeitos de infundir resignación mediante este adaptativo construto. Alcanzou, ata, a ter formulación estatística entre os gurús da bonanza económica, nunha sociedade adormentada polos relatos que nos lanzan desde o cine e as series, as cancións e espectáculos artísticos. O famoso conto sobre a felicidade, que Tolstoi ou o P. Coloma contribuíron a difundir, incrustouse na “cultura popular”. Pero, como Carlo Ginzburg analizou en 1976, en O queixo e os vermes, non se ha de confundir entre cultura “producida” polas clases populares e cultura “imposta” ás masas populares.

Do limitadas que sexan as razóns da “felicidade” que poida inspirar este anteproxecto de lei, parece consciente a ministra. Pero máis o son os que, ao longo deste curso académico, van seguir sufrindo os recortes de 2012, sen demasiada garantía, ademais, de que no curso próximo -dada a fraxilidade deste Goberno- vaian a revertirse na súa totalidade e tratar de chegar ao % do PIB indispensable. Doutra banda, as reiteradas garantías que dá esta ministra ao ensino concertado, cada vez que comparece en público e refírese ao papel central da pública no sistema educativo, soan máis a oxímoron que a verdadeiro afán porque esa centralidade sexa real. Aos oídos de moitos cidadáns con fillos no ensino público e, sobre todo, aos profesionais implicados nese circuíto do sistema, empézalles a parecer propaganda imprecisa e inquietante. Sumando signos emitidos desde que fose nomeada ministra, hai para dubidar seriamente de que a súa idea da “felicidade democrática” que deba transmitir a educación española vaia a ser máis ampla do que este anteproyecto lexislativo dá a entender. Tanta verbalidade equívoca vén transmitir que o sistema educativo seguirá máis ou menos como está.

Manifestación o 27 de outubro

Proba que dá fe de que esta dúbida está aí e que deixa demasiados asuntos pendentes tras unha suposta “felicidade” ministerial, é que foi convocada unha mobilización unitaria, de carácter estatal, para dentro dun mes. Diversos colectivos sociais, políticos e sindicais puxéronse de acordo en celebrar asembleas preparatorias previas para que o día 27 de outubro, sábado, se note que os pretextos da crise seguen atenazando dereitos importantes da cidadanía cos recortes neoliberais que, desde 2008, se lles impuxeron aos cidadáns. As mareas brancas, os pensionistas, os afectados pola desregulación da vivenda, os precarizados polas reformas laborais, os partidarios dunha educación de todos para todos e sen privilexios, os que pensan que é posible un Estado menos atado polos Acordos co Vaticano, as feministas e un amplo colectivo de agraviadas/dos por outras medidas segregadoras que aumentan a asimetría social, arrouparanse mutuamente nesa manifestación. A Marea verde, que, desde2011, expresa as reivindicacións do profesorado, alumnado e familias afectadas -ao principio, por decisións unilaterais de Lucía Fígar-, reclamará nesta ocasión “unha educación de titularidade e xestión pública, inclusiva, democrática e de calidade desde o nacemento e para todas as persoas”.

Agora que cos “esforzados” posgraos de líderes políticos os medios montaron un desvergonzado pasatempo, en que ata se finxe interese pola crítica textual, máis serviría que algún se empregase nun percorrido interpretativo do triángulo semiótico da “felicidade” de que fala Celáa. Relacionándoo co da palabra “acordo”con que a ministra expresou o horizonte a que aspiraba desde Alcalá, 34 (de Madrid), o resultado desta asociación mostraría ata que punto este Goberno segue en liña co que pretendían o “pacto educativo” de Méndez de Vigo ou a “excelencia” de Aguirre. Ata onde sexa capaz de establecer unha ruptura semántica con tales precedentes está por ver: os interesados no ben do ensino público parece que haxan de contentarse, de momento, con expectativas dubidosas. A “felicidade” que inspira este proxecto lexislativo apenas pasa de trampantoxo mediático. Como o que serviu de pretexto para a venda de bombas españolas aos sauditas? Atentos!

TEMAS: Políticas educativas. Reversión dos recortes de 2012. “Felicidade” e Política. Expectativas sociais.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17.09.2018

Matrículas CUM LAUDE hai moitas; dignas diso moi poucas

O debate sobre mestrados e teses oculta os problemas que lle interesan á sociedade. Tamén, a honestidade para a xestión dos propios políticos.

A tese de doutoramento do actual presidente de Goberno foi recoñecida con esta cualificación na UCJC e puxo en primeira páxina algúns miúdos da vida universitaria. Talvez debería empezarse por ver que, nos últimos anos fíxose habitual que aos que chegan a ler as súas teses, os tribunais universitarios outórguenlles o “Sobresaliente cum laude”. Cos TFGs sucede ás veces o mesmo. Nos medios académicos -e nos sociais con que conectan- soa mal que estes traballos só alcancen sobresaliente, e máis deshonor supón que non superen o notable. Máis que un síntoma, causa coadxuvante principal deste fenómeno é que esta tendencia xera conflitos a moito profesorado convocado como membro destes tribunais: séntese presionado polos seus colegas para que se aveña cara ao cum laude. Este fenómeno, do que hai testemuños en universidades públicas, é máis frecuente nas privadas.

Doutra banda, non todo vale, como algúns medios pretenden entrecruzando alegremente cuestións variopintas á propósito das teses e mestrados en que andan citados os nosos políticos. Co desmán que trataron nestes asuntos -ignorando ás veces protocolos básicos polos que están rexidos- o risco colateral teno a Universidade e, sobre todo, a pública. Con que todos os medios puxesen idéntica paixón en esixir ás autoridades educativas un control máis esixente, mellor nos iría.

Xornalismo sine laude

Nesta pintoresca paisaxe, trala aparente procura de transparencia nos currículos, hai unha guerra aberta na que os líderes políticos tratan de facerse ver nos medios. Se se mira aos que puxeron máis belixerancia neste asunto non é difícil adiviñar que é, ademais, un modo de distracción, cando os asuntos principais da corrupción van estar xudicializados, en particular os da Gürtel. Os mestrados e as teses traen ás conversacións cotiás un exotismo peculiar que, en definitiva, fai presente o “e ti máis” e que todos os políticos son iguais. E agora que os principais partidos teñen á fronte xente nova, que se sobreentenda que a política é sucia, axuda a que o seu campo quede máis libre a cantos a queren dotada de viscosidade oscurantista.

No entanto, neste cursiño nacional que nos están dando os pais da patria tamén é dado ver que os novos líderes non son iguais. Aos de Podemos, de momento deixáronos de lado porque parecen máis avezados nos protocolos académicos, aínda que lles pretenderon pillar non fai moito por aspectos colaterais. A Rivera, acábano de apear en Barcelona da pretensión de ser “doutorando: que se saiba, esta inconcreción -in-significante- poderían colgarlla infinidade de españois, e máis os que, por cambios de plans académicos, repetiron os cursos previos a unha tese de doutoramento. E en canto a Pablo Casado, non se sabe de ninguén que acumule en tan pouco tempo -e no medio dunha polivalencia de actividades como desenvolveu desde que empezou a traballar con Aguirre- tal cantidade de titulacións; tampouco é tan doado atopar a alguén que, logo de poñer a caldo aos seus opoñentes nesta guerrilla de mestrados e teses, non fai o que lle esixe aos demais. As súas présas cos demais esperan a que o Supremo vexa se hai ou non causa nos seus tratos coa URJC. E en canto a Sánchez, a súa tese na UCJC é de dominio público. Polo menos, aí está o que presentou como resultado do seu traballo de doutorando, que, segundo parece, cumpriu os trámites regulamentarios.
Co que se move neste capcioso rifirrafe de sospeitas de plaxio sementadas por Rivera -aventadas sobre todo polo Mundo e ABC-, non é pouco. O estraño é que, interesados ou non na calidade universitaria, xa hai inquisidores excepcionalmente ocupados en ditaminar sobre a calidade que ten esta tese de Sánchez e, de paso, en como, onde e con que tribunal foi defendida. Da contorna e características das demais teses, artigos ou libros que na Universidade se poidan producir para a expansión do coñecemento, non din nada.

Unha Universidade cum laude?

Os ocupados en ver se esta tese cumpre determinados estándares e non é froito de compadreo, deberían partir dos baremos en que adoitan moverse de ordinario os cum laude que expiden as nosas universidades e, antes de sentar cátedra, comparalos cos que para toda teses que se precie prescribía Umberto Eco en 1977: Como se fai unha tese: técnicas e procedementos de investigación, estudo e escritura. Ese libro aínda é útil. E se, terminado este exercicio de honestidade, lles segue preocupando a preparación universitaria que teñan os nosos políticos -como fonte razoable de honesta calidade da xestión que vaian facer-, pidan a Pedro Duque que aterre e esixan que teña recursos para atender -entre outras cousas- a se en todos os departamentos universitarios está claro que entendan por tese ou si lles vale calquera cousa; se non son moitos os desbordados pola cantidade de DEAs, TFMs e TFGs a examinar, sen tempo para atender ben ao alumnado; se o profesorado valioso e ben retribuído non baixaría sensiblemente nestes anos; en que grao a competencia e incompetencia conviven na confrontación entre privada e pública; ou que presenza teñen as nosas universidades no panorama internacional de investigación e docencia. Previamente, teñen algo máis sinxelo en que ocuparse: se os proxectos de teses se aceptan antes ou despois de terse matriculado -porque non é o mesmo-, e se o que se impón aos decanos en múltiples ocasións -tanto en mestrados como en teses-, é que quen paga unha matrícula ten dereito a o título correspondente.
Teñan por seguro que -recoñézase cum laude ou sine laude- a cantos se empeñen nesta liña de investigación xornalística non lles faltará traballo, e que a todos os cidadáns nos virá moi ben.

TEMAS: Universidade. Tese e mestrados. Posgraos. Función da Universidade. Políticas universitarias. Debate político.

Manuel Menor Currás

Madrid, 15.09.2018

As ambigüidades e máis os acordos co Vaticano, pexan a Celáa

O curso 2018-2019 empeza con modificacións leves e inestables. A “concordia” de Casado e as apelacións de Carmen Calvo non son seguras.

En Educación, a ambigüidade segue presidindo a actividade do Goberno. Ao comezo deste curso académico, a referencia principal para ter en conta son as palabras de Celáa o 7 de xuño, á propósito do “respecto ao ensino concertado”, actitude a compaxinar co que había dixera, nada máis empezar no cargo, respecto da seu estima pola pública. En substancia, ese territorio conceptual apenas pasou de principios xenéricos, en principio distintos dos que viña esgrimindo a etapa de Méndez de Vigo, pero na práctica só concretados nun propósito de ampliar as becas e axudas ao estudo. Respecto das prometidas medidas correctoras do decreto dos recortes, en 2012, todo queda na práctica en mans das comunidades autónomas e para o curso próximo (no relativo a horas lectivas e ratios por aula). O profesorado só advertirá, neste, o sentido corrector daquelas medidas en canto ás súas baixas laborais.

No entanto, comunidades hai, como a de Castela A Mancha, que verán revertido, respecto da etapa Cospedal, o número de profesores ou as axudas para comedor. En Educación, non todo depende do Goberno central, e o que acontecerá en Galicia e Madrid explica mellor as tendencias do PP. En Galicia, apostan por ampliar a privatización: mentres crean 34 unidades na privada, suprimen 54 na pública, ademais de que sostén unhas taxas altas de precariedade de moitos dos seus propios docentes (destinos provisionais de interinos e bloqueo da anulación do incremento de horarios lectivos, contrariamente ao instado por Celáa). Na mesma onda, en Madrid andan reacios a explicar o reclamado por CCOO ante os tribunais, respecto dos aumentos de ratios nas aulas públicas de xeito desproporcionado e como práctica non excepcional. Por outra banda, xa era patente a vontade de Garrido por blindar o ensino concertado ante posibles revisionismos do Goberno Sánchez.

No sistema educativo pesan, por outra banda, cuestións previas como o sostemento dos Acordos co Vaticano, volveron a primeiro plano ao anunciarse o día catro que a Igrexa readmitía como profesora de relixión nun colexio público de Almería, logo de 17 anos, a Resurrección Galera. O bispado desa provincia aceptouno pese a que instara en 2001 a que se lle retirase o contrato por casar cun divorciado. Logo de tanto tempo, e de bastantes casos similares, as ataduras dos Acordos parecen ceder ante os dereitos laborais cidadáns. Queda, de todos os xeitos, treito longo para que se dobreguen outras reticencias que levan respecto de dereitos dos nenos e aos de todos os que teñen dereito a unha educación en igualdade. Por iso esta noticia recorda a da dura traxectoria do xenetista Luigi Cavalli Sforza por corroborar, antes de que existise a primeira secuencia do xenoma humano, que os primeiros homínidos deixaron o continente africano hai 100.000 anos para colonizar o planeta. Se desde sempre homes e mulleres se mesturan entre si e non existen as razas senón na mente dos racistas, quitaba razóns ao racismo. Ao mostrar que as canles principais da diversidade humana non son de índole xenética senón cultural, é o capital cultural o que explica a maior parte das distancias dunhas a outras poboacións e o aparente das súas diferenzas de fondo. Con todo, malia ao 85% de material xenético que segundo os xenetistas compartimos, temos os problemas de carácter racial discriminatorio que temos.

Calendario condicionado

As dificultades que afrontou o traballo de Sforza son de interese. Nos Acordos co Vaticano, o implícito -sustentado en paradigmas políticos antigos do Estado e do ben común, o “dereito natural” e outros constructos- é que han de renovarse e ampliarse de contino a conta das crenzas duns fronte ás doutros. Este elemento cultural diferencial, sostido e fortalecido con recursos do Estado, compromete os intereses prioritarios de todos nun ideario democrático común, o que sería razón sobrada para que tales Acordos fosen denunciados ou, cando menos, se revisase o alcance que teñen no sistema educativo. Pese a iso, a desigualdade que implican os Acordos parece que seguirá aí, notoriamente contraditoria para unha cidadanía que está lonxe de considerarse unánimemente crente e practicante. Non foi fácil para Sforza que se admitise a unicidade da familia humana e tampouco o será que os privilexios que outorga o Estado a moitos colexios concertados e á presenza da confesionalidade relixiosa no currículo escolar desaparezan.

No comezo deste curso, xa que logo, dubidosamente se clarificarán diversas ambigüidades previas á fraxilidad parlamentaria do PSOE e aos seus obstáculos para que o teito de gasto sexa o adecuado á mera reversión dos recortes efectuados estes anos. Cando os datos económicos de coxuntura -turismo e desemprego, sobre todo- mostran debilidade, probable é, ata, que, entre tacticismos de diverso calibre, pronto se impoña un novo calendario político.

TEMAS: Políticas educativas. Goberno/Comunidades autónomas. Acordos España-Vaticano. Igualdade. Democracia educativa.

Manuel Menor Currás

Madrid, 06.09.2018

Ao Val dos Caídos chegoulle o cambio de hora

O cambio de fuso horario nin sintonizaba coa idea de Franco, nin reducía o gasto enerxético. Tampouco os usos da súa cripta se aveñen cun relato democrático.

O final do verán non é bo para o humor. Ao comezo doutro curso, entre que se deixou atrás unha vida supostamente “máis natural” e que reencontramos problemas que criamos esvaecidos, a ameaza de que se repitan borra a distancia imprescindible. No canto da ironía que suxire a coincidencia dos asuntos de Cuelgamuros co replantexamento do cambio horario e os seus propios desfases, tende a impoñerse a impotencia.

O uso que do pasado adoita facerse, alleo co acontecido e case sempre dependente do que nos malensinaron na escola, foi moi advertido por Luís Carandell: “máis que unha historia de feitos, era unha historia de heroes”. De Pelayo a Franco, de Isabel a Católica a Agustina de Aragón, evitaba canto puidese enturbar o redentor modelo imperial dos vencedores e saltábanse case todo o século XVIII e XIX para meterse de cheo na exaltación da santa Cruzada. “O amor a Deus e o amor á patria, -tal como nos eran contados aseguraba o autor de Celtiberia Show-, constituía o eixe da educación dos nenos daquela época” (Ver: Carandell, L., Las habas contadas, Espasa, 1998, pgs. 20-21).

Pero comeza o curso 2018-2019 e seguimos con aqueles andares. As páxinas que ocupou o Val dos Caídos todo o verán sen decaer, xunto ao devandito e rectificado en torno á futura dedicación dese espazo fúnebre, deron cancha a interpretacións de todo tipo, en que o menos relevante parecen xa as historias penosas que moitos tiveron que soportar e que os seus deudos aguantan, mentres a simplificación e a demagoxia copan o primeiro plano. Como case sempre no que incumbe ao noso pasado recente, para os equilibristas do término medio sempre hai problemas máis urxentes que resolver e non se deben “reabrir feridas”. Os máis teimudos lamentan que aquela historia triunfal non teña protexido o seu futuro. Outros estiman que a Igrexa -que custodiou aquel lugar co apoio de Patrimonio Nacional- debería frear este final, mentres a familia de quen mandou facer o mausoleo pon trabas.

Tan prolífica reacción ten máis de visceral que de racional e, aínda que debería terse atopado algunha solución para ese espazo, hoxe tampouco é mal momento para intentalo. O dramático é que,despois de 40 anos, este asunto siga producindo rachadura de vestiduras. Talvez non fose tanto se o que denunciou Fernando Hernández en: El bulldozer negro de Franco (Pasado &presente)

fose corrixido a tempo e a Historia que se ensina nos nosos centros educativos tivese outra calidade. Se segue igual -cando a tendencia é a que desapareza-, o seu valor para entender o presente será nulo.

O bulldozer negro

O arcaico non é caer na conta diso senón esquecer que xa está ocorrendo o que a metáfora do “bulldozer” suxire. O uso máis frecuente que xa ten a Historia é o que lle proporcionan conmemoracións oportunistas e o que lle dan moitos guías turísticos, que tampouco van á zaga. As primeiras pretenden asegurar o existente e que todo siga ben controlado, e as segundas que creza o fluxo de visitantes: non hai pobo que non se precie de ter unha igrexa, muralla, castelo ou monasterio “posto en valor”, e a todo turista -non ao viaxeiro ansioso de aprender- encántalle que lle adornen os seus selfies con relatos mitificados en que datas e personaxes teñan facultades propias da ficción cinematográfica. En ambas circunstancias, predomina o ronsel do que contaba a Historia de España contada con sencillez, que escribiu Pemán (1939) como modelo do que había que ensinar; o de menos é si o teatrero que se conta a -ou se representa con festas de inventadas tradicións- permiten coñecer o sentido do pasado. Nestas ocasións, as preguntas adoitan ser como nos concursos de TV, e tanto os libros conmemorativos como os guías de espazos museizados adoitan obviar outras cuestións. O peor é que xa é norma que, en moitos lugares -incluídos os escolares- perduran filtros do “esquecemento interesado”, como Emilio Castillejo estudou reiteradas veces analizando o que contan os libros de texto dos nosos fillos.

A piques de empezar outro curso académico, a pregunta pertinente é que historia van estudar os nosos fillos e se esta de o Val dos Caídos -sexan cales sexan os episodios que lle resten- serviralles para algo. Isto sería o irónico: que tan pregoado cambio non lles valese para nada.

TEMAS: Val dos Caídos. Historia actual. Libros de texto. Currículo escolar. Ensino da Historia.

Manuel Menor Currás

Madrid, 01.09.2018

A última moción de censura non foi outra "Noite de San Daniel"

Os parecidos deberían inducir a que nesta encrucillada se exercitara máis lealdade e xenerosidade da que se está vendo na escena política.

 

A caída do Goberno de Rajoy a finais de maio e a votación de investidura de Pedro Sánchez, sumadas ás torpezas do rei honorario -que, segundo supostas declaracións de Corinna zu Sayn-Wittgenstein, coñecía o CNI-, evocan parecidos. A historia, de todos os xeitos, nunca volve idéntica e no seu proceso actual faltan moitos ingredientes para a repetición daquela secuencia, pero no entreliñado dos medios non faltaron comparacións estes meses. A dúbida sobre os servizos de Juan Carlos I aos españois acrecentouse logo desta guinda, que se suman ao insigne cadro de manexos do xenro e outros parentes. A intanxibilidade monárquica acusa problemas de exemplaridade para as xeracións posteriores a 1978. É posible que unha comisión parlamentaria se interese por este asunto se a pausa estival non o relegou ao esquecemento.

Suxerente é, por outra banda, considerar que quen favoreceu co seu voto o inesperado Goberno do PSOE comparta certo aire republicano nos seus idearios. Unha cultura xenérica, en que sería máis propicia a posibidade de encaixar a diversidad fixada no Título VIII CE, “da organización territorial do Estado”. A continuidade de problemas xerados en torno aos asuntos cataláns e as aspiracións doutras autonomías a controlar máis competencias agudizan a urxencia de reactualizar a Constitución de modo pacífico e aceptable para todos.

Disonancias?
Nese panorama conflitivo viñeron expresándose todas as voces que din interesarse por España e a súa tan disputada unidade. Os que explicitan ese republicanismo co PSOE tamén merodean polas columnas de opinión e os mentideiros, sen conxunción programática de fondo. Máis unidos parecen os que alentan a España das bandeiras nos balcóns, lazos amarelos e similares. Centrados nunha unidade monolítica e acrítica, pese aos desaguisados múltiples non pasaron do modelo preceptuado para os centros escolares por aquelas Enciclopedias de segundo e terceiro grado, a Historia do Imperio Español ou El libro de España, de obrigada lectura como o NODO. Con esa memoria, non aceptan que idealizar ante os cidadáns a mesma historia que se contou tanto tempo conduce a escaladas de tensión e limitacións de convivencia, similares ás que tamén suscita o Instituto Polaco da Memoria Nacional cos seus relatos sobre antisemitismo ou os campos de concentración.

Todos miran de socate as eleccións. Case todos pendentes do veciño, entre un neoliberalismo sociable e unha descafeinada socialdemocracia que non alteren a baralla. O relanzamento do curso político, de curto voo, mostra que aínda nos custará lograr un relato plural e democrático onde arriscarse por iso sexa recoñecido. Difícil para as xeracións educadas de modo alleo a que a liberdade sen igualdade e a igualdade sen liberdade xeren mala conciencia. E máis nesta intrincada encrucillada, cando o que se necesita non son precisamente dogmatismos e irregularidades, senón xenerosidade, lealdade e compromiso co coñecemento e os problemas que ten a sociedade española. Tamén en educación, por suposto, onde as tendencias á disgregación e ao privilexio seguen vivas desde hai moitos anos, incentivadas polos sectores máis conservadores do noso panorama político. Por tentalo que non quede.

TEMAS: Memoria histórica. Historia actual. Reforma constitucional. Igualdade democrática. Igualdade educativa.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30. 08. 2018

Franquiciados estamos, e moito máis en educación

Casado toma os criterios do confesionalismo como propios do seu partido en asuntos estritamente civís. Nos asuntos educativos, tamén. Sen contar Cuelgamuros, franquiciados estamos. En case todo. Os biólogos alertan das variadas especies invasoras e a súa "habilidade para causar extincións que reducen a biodiversidade". Desapareceron os comercios autóctonos: Amazon provenos de case todo, Deliveroo serve o que non hai e os taxis teñen contados os seus días de costumismo. Os paquetes turísticos, idénticos case sempre, despersonalizan as cidades cal parque temático en que os selfies comparten panos de fondo. Ata o textil máis autóctono chega ás vías urbanas importantes baixo repetitiva franquicia. E tamén en Educación está todo máis franquiciado desde 2002. PISA e a OCDE a homoxenizan máis con estándares de avaliación, aínda que de atrás traia outras franquicias. A hipótese Casado A globalización tivo a súa versión nese aire do marianismo que, con cansino escepticismo cara a outras miradas, vía os asuntos patrios como algo dado a uns poucos para sostelos como Deus manda e non emendar unha orde instituída de sempre. Despois da substitución, cando parecía boa a “rexeneración”, a “hipótese aberta” con Casado aproveitou a mocidade biolóxica para fortalecerse co que do PP orixinario comparten as franquicias Salvini, Trump ou Sebastián Kurz. Ademais, a recoñecida teóloga Margarita Pintos percibiu como o novo presidente do PP ten un discurso máis pechado que o da Conferencia episcopal en cuestións de relevancia civil. Segundo a teóloga, persoalmente pode ter as crenzas que queira, pero non é procedente que as traslade a un programa político para todos os cidadáns. Por este lado, xa que logo -e contando con que noutros partidos tamén pesa o seu o confesionalismo- imos cara a unha política de renovadas franquicias que veñen de lonxe. Agora que volven a primeiro plano as inmatriculacións de propiedades levadas a cabo polos bispos desde 1946, e sobre todo desde 1998, merece especial atención a vella franquicia do Vaticano en España. Está moi documentada en William J. Callahan: A Igrexa católica en España (1875-2002), Barcelona: Crítica, 2002. Este catedrático de Toronto xa estudara unha parte sensible do período previo á Restauración en: Igrexa, poder e sociedade en España, 1750-1874 (Barcelona: Nerea, 1989). A obsesión por ter e ampliar a privilexiada presenza vén da época tardorromana, cando Constantino e Teodosio dotaron aos eclesiásticos de gran poder económico, cultural e social en todo o imperio romano co pretexto relixioso. Ese dominio, crecente desde o 313 d.C., é crucial para entender moito do acontecido desde entón, como mostran dous libros recentes. Catherine Nixey, en A idade da penumbra (Madrid, Taurus, 2018), céntrase en como o crecente absolutismo dogmático do “cristianismo destruíu o mundo clásico”. Antes, Peter Brown, documentalmente máis consistente, relacionara “A riqueza, a caída de Roma e a construción do cristianismo en Occidente entre 350-550 d.C".; os usos dados polos ricos aos seus bens neses dous séculos serviron a este autor para escribir o seu incitante Polo ollo dunha agulla (Madrid, Acantilado, 2016). Franquicia confesional Como repercuta a franquicia católica na educación española dos últimos 80 anos propicia lecturas que axudarán a soportar o estrés posvacacional. Á relectura de Mariano Pérez Galán en: O ensino na II República (escrita en 1975), poden seguir os libros especializados de Manuel de Puelles, Antonio Viñao ou -entre outros- Emilio Castillejo, cuxa análise de O ensino da relixión católica en España desde a Transición (Catarata, 2012) é moi ilustrativo. Se as présas só admiten unha síntese, estes autores fana en: O artigo 27 da Constitución: Caderno de queixas (Madrid: Morata, 2018). E  se prefírese ler directamente o contrato vixente da franquicia confesional, en Internet están os Acordos entre España e o Vaticano (entre 1976-79), o Concordato de 1953 ou o anterior Concordato de 1851. Este -sobre todo, no seu artigo dous- xa condicionou, en 1857, a primeira lei xeneralizadora da educación en España, coñecida como “Lei Moyano”. E aí seguimos: a franquicia deses “Acordos” pesa máis, neste momento, que o que pase en Cuelgamuros con Franco ou o que aconteza entre os muros do propio Vaticano. TEMAS: Confesionalismo. Acordos España-Vaticano. Concordatos. Inmatriculacións. Globalización. Manuel Menor Currás Madrid, agosto 2018

É un asunto de Estado a educación igual dos españois?

Fálase estes días de buenismo e presuntos “asuntos de Estado”, de diálogo e de disputas coa Moncloa. Bótase en falta a educación.

O verán é pródigo. A desinhibición fai que as obsesións saian das súas reprimidas canles, a prudencia desaparece e resplandece o que importa. Atentos, pois, a ese subconsciente. A presunta “ausencia de noticias” e as ondas de calor- non deberían pretextar que as serpes de verán propiciasen o aparvamento informativo.

Bolen polos medios -por se espabilan as neuronas- os grandes ASUNTOS DE ESTADO, en que a LEALDADE entre os distintos partidos debe ser primordial. Ese núcleo duro de cuestións principais, cuasi inamovibles e reservadas, suponse que ha de preservarse do debate partidista en que faxarse a diario para darse a coñecer mellor á vez que, aproveitando os descoidos ou impericia dos que estean no Goberno, prepárase o terreo para o seu remoción. De Maquiavelo para acá este concepto central da xestión política perfeccionouse tanto que pode resultar ás veces insignificante, tan válido para un roto como para un descosido. A organización estatal -máis desvinculada de personalismos a medida que se modernizou a súa burocratización- subsumiu como propias as materias que no Ancien Régime eran preocupación especial do monarca no logro da “felicidade dos seus súbditos” e, ata corrían a cargo do seu “peto secreto”.

Esa vinculación cun obxectivo tan atractivo como variable permaneceu incólume na axitada historia das transicións desde que as monarquías autoritarias empezaron a desvincularse do feudalismo señorial. E segue sendo impreciso en que medida os ASUNTOS DE ESTADO teñen que ver coa vida cidadá: supostamente, o Estado é un ente superior que a engloba desde que a modernidad do século XV barruntou unha separación de recursos entre o que era do rei e o que pertencía aos seus súbditos. Pero case sempre, pero máis segundo quen mande, demasiadas veces temos a impresión de que segue sendo verdade aquel estival eslogan que, trucado, proclamaba: “Cando un monte se queima algo seu quéimase, Señor conde”. Redunda niso que non nos distinguimos por ter unha EDUCACIÓN CÍVICA acorde e igual para todos os escolares.

Algo seu se queima...

Sendo punto tan sensible, audaz é que aparezan en escena os ASUNTOS DE ESTADO. Con motivo da visita de Casado a Sánchez na Moncloa, o segundo ofrécelle aoprimeiro cinco acordos que, ao seu entender, son claves por reservárselles esta categoría de alta política. De Casado, á súa vez, ofrecéusenos un disenso previo, porque o territorio que prefire marcar vai por outros camiños. Neste escenario supuestamente aberto, en que as primeiras escaramuzas son para situarse nun campo propicio, aos lectores de prensa ou oíntes do que transmiten as ondas, sométeselles as masaxes tamén máis proclives para predispoñer preferencias. No seu foro interno, cada cal ha de ir inclinándose a mercede das fintas que propón cada actor político: o modo de falar, a énfase que dá a cada cuestión, o risco de que pretende previr ante un panorama sempre incerto, irán dispoñendo o favor de cada votante cara a un ou outro lado, ou cara a ningún.

Non se han de esquecer, ademais, no rápido devir do verán, as fugaces aparicións dos comparsas. Estes peóns tamén xogan, en prol dun ou outro lado do taboleiro de xadrez. Aí están -entre outros- os abandeirados do franquismo, con frontes tan controvertidos como o Pazo de Meirás, Cuelgamuros ou unha suposta desmemoria“vilipendiada”. Tampouco cesan os eternos profesos do confesionalismo católico, indisoluble dos asuntos de Estado? Hai moito onde fixarse, para seguir o nó e o desenlace do que non é serie, novela nin obra de teatro, senón o núcleo das decisións que se toman -ou se van a tomar- no noso país. Chama a atención, en todo caso, que nin Casado nin Sánchez teñan a educación dos españois entre os ASUNTOS DE ESTADO. De momento, no que transcende á opinión pública sobre tales preocupacións, seguen a tradición? Por agora o do mestrado de Casado si parece asunto serio. Talvez á educación de todos para todos lle toque despois? Atentos.

TEMAS: Asuntos de Estado. Políticas educativas. Educación cívica. Educación de calidade. Artc. 27CE


Manuel Menor Currás

Madrid, 02.08. 2018

O custo cero como precepto ten curto percorrido

Perrencha para uns ou mercadotecnia para outros... o decreto que suprimirá o recorte obrigatorio do gasto educativo será advertible pronto nas aulas?

Como primeira medida para frear a LOMCE non está mal, aínda que sexa curta e non vai estar dispoñible na súa totalidade para o curso próximo. Pero céntrase no principal: o investimento e, de paso, atalla aquela ousadía retórica de Wert respecto de que, con menos recursos, podía haber unha boa educación. Os recortes viñeron antes da LOMCE, co famoso R.D.-lei 14/2012 que agora Pilar Celáa pretende revertir e que a LOMCE certificou.

Reversión
O custo total de un e o outro, con todas as secuelas en sucesivos decretos de Wert e Méndez de Vigo, e o seu tratamento no déficit con Bruxelas -soportado especialmente pola escola pública-, foi obxecto de todas as reivindicacións dos profesionais da educación nestes anos marianos. Dan fe diso os comunicados e manifestacións de mareaverde, CEAPA e colectivos de mestres e profesores. Na Comisión parlamentaria para o Pacto Social e Político en Educación hai abundantes referencias a iso, igual que en sesións do Consello Escolar do Estado. E unha síntese do que supuxo aquel afán de desmantelamento privatizador, está accesible nun recente libro de FE-CCOO, conmemorativo do seu 40º aniversario. O capítulo dous recolle canto a revista Traballadores do Ensino (T. E.) testemuñou: as medidas que en cada comunidade foron tomándose -incluídas as que agora poñen reparos á supresión do decreto orixinario- e as contías globais do retallado. Permite ver, sen trampas, o favorable trato que -durante todo o tempo da suposta crise- tivo o ensino privado. É un bo baremo, ademais, para cuantificar o diferencial que poida alcanzar esta reversión do decreto de 2012 que agora quere iniciarse.

Con esta medida Celáa retoma a testemuña onde Méndez de Vigo o deixou. No seu proxecto de pacto estaban os recursos; a discrepancia coñecida co PSOE estivo na súa contía. Pode, pois, ser un bo camiño para preparar unha alternativa á LOMCE e o seu contexto. No entanto, unha vez que as cinco comunidades do PP fixeron o seu xesto de retirarse, logo de tres horas de reunión para decatarse da derrogación do penoso decreto, superado o empate de rabechas as cuestións principais seguen en pé e non son de pouca importancia.

Custo cero?

Aquí -como no concernente ao teito de gasto-, se dirime a posibilidade política deste Goberno e, por suposto, a súa vontade de exercela cun grado de compromiso convincente. Ambas cousas van xuntas, dada a precariedade de votos parlamentarios con que conta para saír adiante día a día, en intensa negociación cruzada con outros asuntos de non menor substancia. Pero é unha ocasión para demostrar a calidade política dos xestores do Ministerio neste momento, que se acabará medindo non por consensuar, senón pola categoría dos acordos a que sexan capaces de chegar. É de desexar que non se cansen ao primeiro rifirrafe. Esta medida non ten custo cero -especialmente para as Comunidades-, pero os outros asuntos, con ser o do soporte normativo do aforro en educación moi significativo, téñeno menos. En primeiro lugar, o alcance global da reversión do recortado a que se aspira, cos seus prazos correspondentes. E en segundo lugar, o emprego real deses recursos en situar á escola pública nas condicións que necesita. Aí verase que o valor dos xestos iniciadosmedirase en que moitas decisións obrigarana a sobrepoñerse a obstáculos máis serios que o desta “rabecha” dos representantes do PP; teraos tamén de dentro do PSOE.

Duns e outros partidos, poderase confirmar pronto a vontade de acordo, consenso e pacto que teñan por un sistema educativo que poida cumprir con dignidade contrastada o dereito de todos os cidadáns a unha boa educación. Suponse -pero terán que demostralo con feitos- que non se satisfán coa mera escolarización de todos os nenos e nenass nin, tampouco, con que o sistema siga funcionando con clara mostra de privilexios ao segmento dos que en xeral menos o necesitan.



TEMAS: Reversión recortes educativos. LOMCE. R.D.-lei 14/2012, de 2º de abril. Revista T.E. (Traballadores do ensino).

Manuel Menor Currás

Madrid, 31.07.2018

A violencia -aínda que só sexa simbólica- fai dano

En educación, pode estar presente de moitos xeitos. O propio sistema educativo, como tal, adoita mostrala baixo represivas formas de desigualdade.

Os “xestos” aos que se aludía cando, fai mes e medio, pretendeuse ningunear ao novo Goberno, teñen trazos que tocan fibras en que se debaten posicións definitorias da cor -política, cultural, semántica- de nosas interrelaciones como cidadáns dun momento histórico concreto. Ao mentalas a propia prensa, a radio e a TV -definindo as súas liñas editoriais como trincheiras-, afloran posicións máis arraigadas que as que suxire o simbolismo anecdótico.

En democracia, ademais, o diálogo ha de contemplar a sabia racionalidade para atender -entre todos- aos problemas que afectan a todos. Un carácter que non teñen, con todo, as suxestións e razonamentos baseados en imposicións ominosas do pasado, privilexiadas posicións de prepotencia ou elucubracións a partir de universais só sostibles desde prexuízos amparados en suposta superioridade de xénero, de grupo ou doutra índole cultural, social ou económica. É indubidable, pese a iso, que calquera destas especies -ou todas xuntas ás veces- ten gran número de fieis adeptos. Na historia humana sempre houbo amigos de non pensar por si mesmos, partidarios de ter sempre razón e devotos de que obediencia e pensamento sexan inseparables de canto eles dictan aos demais.

Liberar?
Con isto ten que ver a educación ao tratar, en definitiva, de liberar as mentes e axudar a que creza a responsabilidade persoal ante o que acontece, ou ao querer, máis ben, someter, controlar e reprimir canto non siga pautas preestablecidas. E a iso remiten igualmente, de modo máis ou menos consciente, as organizacións e partidos que -con diferenzas notables- queren influír nas decisións que regulan as condutas comúns. Nada que obxectar respecto diso, salvo que non todas as posicións teñen idéntica coherencia. Que, por exemplo, ao falar dunhas ou outras asignaturas do currículo escolar e do peso que teñan no cómputo das avaliacións de cada nivel educativo ou que, ao suscitar as formas organizativas das aulas, do propio sistema escolar e os seus compoñentes actuais -privada, concertada e pública-, se suscite un balbordo, ten a súa lóxica. Pero tamén ha de entrar na conversación o desfasado e pouco sensato que estea sendo fronte ás urxencias cognitivas e actitudinais que se debería atender no presente. Que se xeraron moitos beneficiados baixo o descoido oficial pode ser o motivo de que non se teña en conta. Pero coñecer os despropósitos e privilexios xerados nese caldo de cultivo fará máis intelixible a ledaíña de problemas contraditorios que xera en segmentos sociais moi amplos: desatención á infancia, abandono escolar, fracaso?. A quen prexudica unha “ética de Estado”, que trate de erradicar tanta disfuncionalidade de gasto educativo e, de paso, a manipulación da ignorancia?

Reprimir?
Igual sucede en cuestións de xénero, cando mencionar as súas determinacións na vida de moitas mulleres -non digamos ao falar de LGTB-, suscita fortes pugnas retardatarias. Baixo un tratamento de “ideoloxía” despectivo, pensar de modo contrario ás análises do feminismo ou a sociología crítica sería a santa verdade natural e inamovible. De nada vale nestes casos que, na conflitiva realidade, os cómputos estatísticos sexan tercos e levemos este ano 30 mulleres asasinadas violentamente ás que poderían sumarse outras 20 na desgraciada lista. Engádanselles os miles de casos de odio que, desde 1992 en que se leva rexistro, viñeron acontecendo e verase mellor se, cando se tocan estes asuntos -o mesmo que cando de educar en valores cívicos compartidos por todos os nosos escolares-, estase falando de algo secundariamente epidérmico ou non debésemos deixar de lado tanto prexuízo e parcialidade como se esgrime cando se quere estar en permanente roda de prensa... Na convivencia humana -e máis en tempo vacacional- todo é máis harmonioso cando cesa a violencia simbólica. Entre adultos, corrómpese gravemente coa mentira ocupada en axitar bandeiriñas no canto de afrontar responsabilidades.

TEMAS: Ideoloxía. Historia políticas educativas. Informe Raxen. Violencia de xénero. Privilexios educativos. Dereio a unha boa educación. Educación liberadora. Violencia simbólica.


Manuel Menor Currás

Madrid, 29.07.2018

Casado e Cía. apostan por manter a LOMCE

Como signo renovador do PP, Casado avoga -sen complexos- polas esencias fundamentalistas do conservadurismo. A súa educación ha ser coherente.

Non é difícil comprobar que ser novo é un asunto principalmente biolóxico. Segundo algúns, unha enfermidade que pasa pronto. Adoita conferir máis axilidade para determinadas cousas, pero non necesariamente as virtudes que a mercadotecnia lle asigna coma se a inconsciencia dos poucos anos fose un grado de prestixio. En política, por exemplo, esta pouquidade, aínda que sexa moda, non implica máis xenerosidade para a convivencia colectiva. A fogosidade, a inexperiencia e o triunfalismo adoitan traer conflitos non moi distintos dos que se achacan á xerontocracia cando está impregnada de fría aspereza e credulidade displicente .

Con xente nova por medio, os relatos flúen estes días tan novos que nin atención poñen a se desenvolven guións vellos. No PP, por exemplo, o suposto “rexuvenecemento” e “renovación” do partido parece buscar a restauración máis desacomplexada das esencias fundacionais. Os asuntos feministas ou educativos -o campo simbólico máis potente ao que remiten as súas pelexas os nosos partidos actuais-, pero tamén o “teito de gasto” ou “Cataluña”, “a familia”, “a liberdade”, “o mérito e o esforzo” ou o “dereito á vida” foron os primeiros acentos conceptuais de Casado no seu tránsito cara á rúa Xénova (de Madrid). A lectura desta peculiar conxunción semántica, xa permite ver quen lle acompañan nesta viaxe: Vox, Faite oír, FAES, Libertad digital, moitos comentaristas de ABC, La Razón e algúns programas de COPE ou esRadio, entre outros medios e siglas, sempre a favor do “rearme” fronte ao que -por democrático que poida ser- de antemán cualifican como “sectario” “peregrino” e rompepatrias. No horizonte inmediato deste frentismo “reconquistador” -e sen que medien nin 100 días de graza ao novo Goberno- volverán oírse xestos e invectivas vividas na substitución acontecida en marzo de 2004: coma se a nova presenza na Moncloa fose o resultado dun roubo ou, segundo moitos, dun golpe de estado que o novo líder do PP tratará de contrarrestar “a lombos” -di Isabel San Sebastián- dun proxecto regenerador cuxa base é a recuperación dos valores sobre os que se levantou o PP?

Esta fogosidade mitineira que, logo dun congreso tan novidoso como dubidoso, invadiu aos populares, pode acabar en fiasco se os problemas que se coñecen do paso do novo líder polas universidades resultan xudicialmente certos. Sería unha máis entre as concordancias que leva ser mozo intrépido e dun partido cuxas manganchas son moi coñecidas polos xuíces sen que mellore a súa exemplaridade representativa. Igual que sentirse portador dos afáns rexeneradores do Cardeal Cañizares, procurando que non se repare moito no visto con Soraya Sáenz Santamaría?

Amor a España

A “hipótese aberta” que, segundo Albiac, comeza -pois segundo este opinador “Santamaría era o máis morto”-, no medio das dificultades internas e externas a superar optou por recuperar como voz ilusionante a dos segmentos máis activos fronte a cambios favorables aos dereitos e liberdades de todos. A súa estratexia parece inclinarse deste xeito por potenciar as forzas máis neoliberais e neocons coñecidas, ata erixirse en voceiro absoluto da limpeza e o amor a España.

Nesa “España das bandeiras nos balcóns” que tanto lle interesa ao novo Casado, quedan demasiados cidadáns fóra. Entre privilexiados e crentes en que o pasado, moi de outrora, foi mellor que este presente, andan os compromisarios dobremente patrióticos que o elixiron, os que apostan pola Europa máis recalcitrante. O problema é que, con esta nostálxica linguaxe mitineira e tipo Trump, os problemas pendentes seguirán tal cal ou máis ben peor. Xa que logo, nin rexuvecemento nin lifting trae este trintañeiro. Por algo di que quere manter a LOMCE, o mellor que os seus camaradas fixeron por que o preceptuado polo artc. 27CE sobre do dereito de todos a un tempo boa educación, continúe sendo débil, curto e segregador.

TEMAS: Novo proxecto PP. LOMCE. Pablo Casado. Neocons. Conservadurismo. Dereito universal á educación.

Manuel Menor Currás

Madrid, 27.07.2018.