Medran a inflación verbal e os vetos entre os líderes políticos

A última sesión de control do Congreso non favorece a expectativa de lealdade cooperadora logo das eleccións de abril e maio.

 

Volve explícito, ademais, o termo “depuración”, entre os predilectos dos recentemente chegados á Junta de Andalucía e parece que vaia a propagarse o seu uso nos revisionismos doutros políticos nacionais. Nunca cesara de existir na práctica dos que silencian ou esaxeran libros de texto, prensa e medios en xeral, ou radio e TV en particular; nin nos vetos a disidentes de diversa especie nuns ou outros ámbitos. 

Os mestres que non tivemos

“Depurar” non é actividade de dirección ideolóxica única. Cando a sospeita de traizón ou diverxencia sobrevoan as diferenzas de enfoque dos problemas, os seus executores -insospeitados, ás veces- son de variada coloración, e os depurados, tamén de diverso signo, comparten ser ou ser incómodos para os que detentan o poder ou aspiran a telo en exclusiva. A Historia universal non difire da Mitoloxía en canto a depuracións e inquisicións. Na de España, síguennos afectando as producidas desde 1814, das que Larra ou Blanco White deixaron cumprido testemuño. As guerras civís e golpes de Estado posteriores, a finais dos anos 30, deixaron tras si infinidade de represaliados, exiliados e mortos en nome de supostas verdades absolutas. Sobresae, de todas elas, a sistemática contra funcionarios e en especial mestres, profesores e investigadores, levada a cabo polo bando ganador, como documentan as notificacións das Juntas depuradoras que o BOE foi dosificando sobre todo ata 1945, en continuidade das que apareceran no Boletín Oficial da Junta de Defensa Nacional de España entre xullo e outubro de 1936.

Menos historiado, pero máis eficiente para a causa franquista e nacionalcatólica, foi, a continuación, o proceso de reposición dos postos estratéxicos que os depurados habían ter que abandoar. Ao colocar neles -particularmente en empregos docentes e de investigación- a militantes e incondicionais, e ata a excombatentes polo simple feito de telo sido, alongáronse os efectos da depuración ata máis acó da Transición. A Junta de Ampliación de Estudios, de 1907 -que pasou a chamarse Consejo Superior de Investigaciones Científicas o 24.11.1939-, foi reorientada para controlar, entre outras cousas, os postos docentes universitarios, a investigación e difusión do coñecemento. Os castigos exemplarizantes impostos aos ensinantes, as formas de acceso ao maxisterio e profesorado de escolas e institutos, o ríxido control do currículo e do material escolar, as direccións e inspección de centros e a introdución de materias ideoloxizadas no corazón do sistema -que co tempo serían coñecidas como “as tres Marías”- fixeron da rede educativa publica -e dos espazos de lecer e cultura- unha xurisdicción moi vixiada polos que desde o Ministerio de Educación e Falange trataron de soster as esencias do Movemento, co complemento da que, en diversos internados de índole benéfica, seminarios ouconventos relixiosos, e no ensino privado -católico na súa inmensa maioría-, administraron directamente os bispos e as súas entidades corporativas.

O resultado foi que, durante moitos anos, o conservadurismo sumiso e obediente de todo afán de saber, de ser e de estar, foron a norma. Sen contar que se sostiveron altas doses de analfabetismo en moitas cohortes poblacionais e moitos abusos de poder, o alumnado máis inquedo de todas esas xeracións tivo que buscar mestres menos grises fóra das aulas ou no estranxeiroe multitude de enerxías frustráronse. De grande actualidade é, así mesmo, que en aspectos básicos como fracaso e abandono do sistema escolar ou atención ás urxencias da pobreza infantil, sigamos aínda con indicadores problemáticos en Europa, pero tan contentos; coma se ningunha herdanza censora pesase aínda sobre un sistema educativo que quere ser democrático. De selo, se houbese menos hipocrisía, o debate educativo xa non estaría polarizado en torno a unha “liberdade” entendida como canon selecto, prefixado por e para uns poucos. Abandonáronse as vellas leas do século XIX por medo a perder privilexios, e o centro de atención destes días, ao bordo dunha campaña electoral, non se tería focalizado en torno a se se manteñen ou non -parece que ao final si- as deducións no IRPF ás familias do ensino privado. Tampouco sucedería que, entre outras desatencións ao dereito universal á educación, os menores tutelados polas Comunidades fosen obxecto de negocio dos xestores mentres as carencias deses centros recordan as denunciadas por Dickens. 

A Paideia política actual

Para dar máis verosimilitude a unha situación inconclusa, aí está o modelo madrileño neoconservador. Por unha banda, a expresidenta da Comunidade, para quen a Fiscalía pide máis de tres anos por mentira e abuso de poder ante unha instancia universitaria que dependía dela. Con outras actuacións durante 15 anos, de xestión similar -que documenta ampliamente J.L.Pazos en No nos callarán-, este atallo arbitrario conforma unha renovada tradición da que é expoñente a devoción crecente da Consellería madrileña polas redes privadas -universitarias eescolares-, contraria ao atractivo da pública. Unha fe que publicita que é o mercado quen marca a desexable calidade do sistema, sen especificar se ha de cumprir coa inclusión ou a igualdade de oportunidades.

Propaganda complementaria é a de que a educación ha de ser apolítica, aínda que a realidade -presente xa en Grecia como Politeia pedagóxica e Paideia política- sexa teimuda polo contrario. A pedagoxía envolvente destes días dispuxo que Montauban e Colliure, por unha banda, e o Val dos Caídos/San Lorenzo do Escorial por outro, amosasen unha combinación de reminiscencias didácticas. Despois de 80 anos, a visita do Presidente de España a dous cemiterios do exilio republicano -en recoñecemento a dous significados demócratas como Azaña ou Machado- contrastou coa dificultade de salvar obstáculos administrativos que suscita o exhumar dun espazo público -construído por depurados- os ósos de Franco. Para que a aprendizaxe fose máis significativa, púidose ver como os seus deudos, eclesiásticos en parte, se turnan no papel de agradecidos polo entusiasmo censor que malgastou: hai subvencións e influencias en danza.

En parte por todo iso, no actual panorama de meándricas situacións e hiperbólicas palabras, cobran especial relevancia as peripecias xurídico-políticas do procés, porque contarán para as tendencias de voto que, de aquí ao 28 de abril e 26 de maio, estean indecisas. Pese aos cambios dos últimos anos, a clave seguirá estando na autocensura inducida por anos de purga legal e limitacións educativas, ás que sobreveu o medo, máis pesado nos que a crise económica segue impoñendo recortes, pese a que o invocado benestar social corre a conta destes para que cadren os orzamentos xerais ou autonómicos. Por iso ten interese a reacción popular, en Nova Iork, fronte ao interese que mostrara Amazon por crear un potente foco de negocio no humilde barrio de Queens: as características neoliberais do proxecto, e as súas derivacións comunitarias, suscitaron unha crecente rebelión veciñal. 

O prezo xusto

Reacción similar suxire un documental sobre os estragos causados a máis de 8.000 familias polo abuso neocolonial do cultivo da chufa en Mali e Burkina Faso. A  estafa duns empresarios españois, que aparece en TIGERNUT: a patria das mulleres íntegras, fai repensar como se nos enche a boca con dereitos no papel e, entre outras cousas, que pasa con case todo o que consumimos, cando unha parte sensible da chufa que se comercializou sen pagar “prezo xusto” aos seus produtores chega ao supermercado con traballo escravo, É mágoa que, namentres, Marie Kondo entreteña ao persoal coa orde nos armarios como preocupación -rememorándonos as “normas de urbanidade”-, sen que tal preocupación se estenda igualmente ao ámbito do socialmente xusto e sustentable dunha educación responsable e integral, de todos e para todos.

TEMAS: Depuracións e censuras. Control ideolóxico. Paideia política. Eleccións democráticas. Prezo xusto.

Manuel Menor Currás

Madrid, 28.02.2019.

Escordar a realidade alimenta a rendibilidade electoral

Esta antiga tendencia provinciana esaxera as situacións cambiantes para atraer máis a atención e presumir de solucións máis eficaces.

Entre os que pregoan ter algo que comunicar aos seus conciudadanos é tendencia un estreito “provincianismo”. Na antiga Roma, diferenciábase así o que se propoñía ou facía na capital do que en afastadas áreas do Imperio podían facer as outras elites clientelares do cursus honorum: nas realizacións artísticas que nos chegaron é notorio. Sen restarlle valor ás súas achegas, o que vén ao caso é a superioridade fachendosas que coas súas achegas adoitaban exhibir os provinciais ante os seus propios tributarios. 

Deseñismo electoralista

Esta pulsión hase ir modulando con distintos colonialismos posteriores e, ata o presente, os modos do provincianismo seguíronse multiplicando. Diso vívese nos ámbitos xerarquizados da vida social en que se propician competencias demostrativas. Notorio é, así mesmo, o seu peso nos eslóganes con que os nosos políticos cultivan o panorama exuberante de eleccións que se aveciñan. Certa eficiencia do sistema democrático -teoricamente limitador dos excesos de poder fronte aos dereitos individuais-, parecese vir determinada pola curtedade das súas mensaxes; e a súa calidade, como a publicitaria, habería de virar, xa que logo, dentro dunha gama que, nin por defecto nin por exceso, poida afastar a posibles votantes. Nesa liña, o ideal de calquera iniciativa política con vocación de poder é ser de centro: nin de esquerdas nin de dereitas. Mellor, pois, se é displicente con esa dicotomía, para non arriscarse ante unha realidade social e económica non só cambiante, senón pragada de problemas. Pola contra será difícil que irrompa nas decisións operativas.

En definitiva, o diseñismo estratéxico destinado ao consumismo electoral non adoita saírse dos cánones centristas e, en ocasións en que o panorama mundial é moi inestable, nútrese de ocorrencias provincianas, idénticas a si mesmas. Tendente a que ningún destinatario se vexa afectado na posición a que se sente adscrito, menudea as referencias a canto en “este país” poida caracterizar frustracións que habería que erradicar partindo de esencialismos ideais, ucrónicos e estáticos. Se este faro orienta reformismos quietistas non altera a situación por acuciante que sexa; os árbitros deste posicionamiento non perden de vista, en ningún caso, o dano que lles podería causar aos seus intereses calquera novidade non controlada. Coherentemente, tratan de polarizar a conversación e o debate público desde campos semánticos que terxiversan as palabras en proveito propio e, con abundantes recursos en redes e medios, logran que funcionen como imáns atractivos, mentres o feísmo realista dos contextos sociais problemáticos -os da “cuestión social” de outrora- son ocultados sistematicamente.

Deslinguada repetición

O que neste momento residual de lexislatura adoita verse no Congreso e Senado exemplifica ben as miras deste provincianismo limitador e pechado con que son tratados os asuntos máis graves. Modos de dicir, estar e votar que se exhiben -con pretensión de absoluto- non desdicen dos de parroquianos linguaraces en calquera bar. E aí está en todo o seu esplendor, repetindo similares desencontros, o que acontece nos niveis de decisións políticas sociais e educativas. Por exemplo, o acordado por Carmena (no Concello madrileño) negando solares públicos para que se desenvolva o ensino concertado, que pon en evidencia aos cheques escolares de Garrido (na Comunidade de Madrid) para cursar bacharelato, pero non pode parar ese proxecto neoliberal. É máis, a candidata a suceder a Garrido exhibe os desatinos de Aguirre e González contra a escola pública. A moza Díaz-Ayuso repite os tópicos da “liberdade para elixir” e “calidade” que usaron os que a precederon na xestión da educación madrileña. E igual de enxeñosa móstrase -segundo aseguran os seus mentores, para que os “valores” de “este país” non os avergoñen- cando fala de emprego e muller ou de “mellora dos servizos públicos”, aínda que pervirta o sentido das palabras.
Problema adicional deste vaidoso provincianismo é que contamina. Son dignos de atención, por iso, os “xestos” do PSOE con motivo da reversión da LOMCE e do Anteproxecto de reforma correspondente, con máis intencionalidades que concrecións semánticas. A recente lei que logrou aprobar no Congreso, con que pretende revertir o que fixara o R.D. 14/2012, de 20 de abril, como “racionalización do gasto público no ámbito educativo”, é sintomática de como intentar quedar ben sen entusiasmar. O resultado é que, en cuestión principal como as horas lectivas do profesorado, ao non atribuír ao Ministerio senón ás Comunidades autónomas a competencia básica de decidir, é moi probable que no curso próximo todo prosiga como está -ou peor- onde o control o teña o conservadurismo trifásico. As centrais sindicais que mostraron o seu descontento cando esta lei era proxecto, non tardarán en facelo saber con máis intensidade.

E ironía

Aos votantes quédanos a ironía, como propón Santiago Gerchunoff. Para combater a univocidade da linguaxe conservadora coa ambigüidade da conversación democrática entre iguais, sempre reivindicativa da continxencia do que nos incumbe a todos, quédanos imitar a Sócrates. Aínda que só sexa polo pracer de intercambiar información e facer lene e pracenteiro o entendemento.

TEMAS: Democracia. Diálogo social. Electoralismo. Políticas educativas e sociais. Conservadurismo. Provincianismo.

Manuel Menor Currás

Madrid, 23.02.2019

El presente educativo reformista es volátil

Antes de las elecciones, la LOMCE puede quedar en lo sustancial la LOMCE  intacta; los otros proyectos de Celáa tendrán corto alcance.

A partir del capitalismo industrial, el presente-futuro se empezó a objetivar más: el tiempo era oro, contabilizable por reloj a cuenta del trabajo asalariado. Desde los años ochenta, el “tiempo universal coordinado” (UTC) delimitó mejor los 24 husos horarios que controlan las actividades de todos los humanos.  En cuanto a la percepción subjetiva de lo que acontece entre el nacer y el morir, la construcción cambiante del sentido de la existencia, según pasan los años, se agudiza y afianza en torno al “ser aquí y ahora” como principal razón que orienta todo intento de narratividad.

El gran carnaval

 En la cultura occidental actual, de todos modos, la mayoría de las actividades –especialmente las sociopolíticas- vienen urgidas por un presentismo que, incluso, pretende ser ajeno al pasado. Es la razón de los Museos de Arte Contemporáneo, en cuyas salas suelen exhibirse testimonios de la creatividad concomitante a los visitantes, reafirmada por múltiples actividades tendentes a implicar al espectador en directo. Es muy urgente, igualmente, para Casado,  quien, al asumir el liderazgo del PP, ha marcado distancias respecto a la corrupción de muchos de lo suyos diciendo que no tenía que pedir perdón por el pasado. En el ejercicio de la actividad política –marcada por la rueda electoral- lo habitual es que el presente sea lo que cuenta; práctica que suele incrementarse con la manipulación constante del lenguaje y el oportunismo para mellar las tácticas del contrario.

Para la prensa, también el presente es la razón de ser. Depende de cómo contarlo con provecho y, a veces, lo hace con criterios de coherencia y rigor. Otras, no tanto: el periodismo es camaleónico en sus formas, servidumbres y tecnologías, y más con la ductilidad que le prestan las redes sociales. En 1951, Billy Wilder ya dejó en El gran carnaval un despiadado retrato de la degradación moral que los medios son capaces de alcanzar en la construcción de relatos y “casos”. Y presentismo puro y duro, de dudoso carácter, es el que se ha podido vivir en el centro de Madrid el domingo día diez.  Las urgencias presentistas de quienes movieron esa convocatoria –o desde la prensa se aprestaron a que pareciera “independiente” su manifiesto- invocaron una España esencialista arrogándose la exclusiva de la interpretación de la Historia. Son los modos habituales de algunos medios, cuya línea editorial –como puede verse en una obra de Alberto Corazón para la Bienal de Venecia de 1976- es siempre idéntica: el abuso de la sintaxis, los gestos y las palabras por ver si controlan mejor el patio común.

¿Rerum novarum?

Otro ejemplo de presentismo social, importante para muchos, lo proporcionan los jerarcas eclesiásticos. Hoy, tienden a pedir perdón de algunos episodios, otros se los callan pero no abandonan su colonización peculiar del presente. Su tiempo eterno –al que suelen remitirse de continuo- no limita su avidez para plantear a las administraciones públicas constantes reclamaciones de ayudas, limosnas, óvolos, exenciones, subvenciones y conciertos para hacerse más accesibles a posibles interesados. Tan reiterado recurso tiene, sin embargo, crecientes problemas para sustentarse según avanza la secularización social. Desde que a finales del XVIII empezaron a perder privilegios, la calidad de su presente terrenal solo ha sido posible a cuenta de alianzas de conveniencia mediante instrumentos diplomáticos más o menos elaborados. En España,  desde 1851 hasta hoy, los Concordatos y Acuerdos han tratado de dar la vuelta a las desamortizaciones. La declaración del IRPF pronto hará ver el presentismo más vital para los eclesiásticos al reverdecer la publicidad de la crucecita para la Iglesia. También el de quienes se pregunten,  si su situación económica ha sido disminuida por efecto de la crisis, cómo es posible que, en ninguno de esos años duros, haya bajado la aportación del Estado –aumentada con Zapatero al 0,7%-, mientras una parte significativa de los servicios sociales,  en Sanidad, Educación y Dependencia, se han ido privatizando dentro de la órbita de instituciones vinculadas a la Iglesia Católica. ¿La caridad de los obispos hacia  los pobres es mejor desde sus organizaciones privadas?

¡Lástima de presentismo eclesiástico! Hasta que a finales de ese siglo se inició el Estado social, ni la caridad ni la beneficencia habían remediado los duros problemas de “la cuestión social”: hasta Cánovas del Castillo lo dijo públicamente. Por otro lado, lo que en este momento les es más acuciante no es Cáritas, cuyos principales recursos no proceden de los Obispos, aunque les valga como motivo publicitario. Su problema más grave procede del escándalo que los abusos de poder de su clero fiel ha producido, también en España. El paso por diversos tipos de internados y el autoritarismo de ciertos obispos han dejado huellas en muchas personas. Y en cuanto a la pederastia, ya se habla del 7%, proporción variable también según la fecha que se tome como referencia, pues la jerarquía católica tiene hoy mucho menos clero que en los años 50 y 60. Las peticiones de perdón probablemente se intensifiquen después de la cumbre pontificia del 21 al 24 de febrero, pero no arreglarán ansiedades y desesperación de quienes  han sufrido un descontrol tan vergonzante.

Enjalbegando

Tener delante estos presentismos –entre un sinfín de muchos otros- ayuda a entender las políticas educativas de este débil momento en que ha imperado un repetitivismo al que fuera suficiente con recuperar parte de lo perdido en el más reciente pasado sin mover las fuertes excrecencias del sistema. Tras ocho meses y medio, esta mitología reformista deja más palabras que hechos concretos. Trufada con alguna insatisfacción, no pasa de enjalbegado si no dispone de algún plan alternativo para erradicar, al menos, algunas de las sucesivas capas de barniz con que ha llegado al presente. Entre otras muchas, que, por lo no votado en el Congreso el día 13, tiene más actualidad la que se repetirá en la declaración de IRPF a presentar entre abril y junio de 2019. Entre las deducciones que se revisaron el 16.02. 2018, para la cuota íntegra figuran “por gastos educativos”: el 15% de los gastos de escolaridad, el 10% de los de enseñanza de idiomas y el 5% de lo adquirido en vestuario de uso exclusivo escolar. Como mínimo, unos 400 € por cada hijo/a, que puede ascender a 900 si hay “gastos de escolaridad”, sin que se especifique si corresponden a prestación de servicios o a donación, obligatoria o encubierta.

Cuantos sepan que la mayor parte de estas subvenciones  -unos 90 millones solo por este concepto- van a parar a clientes de colegios religiosos, se preguntarán  por qué, mientras los practicantes católicos disminuyen, estos escolares aumentan: ¿qué servicio “pastoral” les presta su Iglesia, y a quién, con este instrumento?   Este gesto, contrario a toda distribución progresiva de las cargas impositivas, y similar en la práctica al de los incrementos de las privatizaciones y las ampliaciones de conciertos que se anuncian en Madrid y Andalucía, parece que vayan a quedar a expensas de las elecciones que se avecinan. Como buena parte de la LOMCE

 En definitiva, las crispadas urgencias del presentismo político ya están fagocitando, una vez más, las que necesita atender el sistema educativo; el capcioso debate de los PGE (Presupuestos Generales del Estado) ha mostrado lo endeble del  momento para demostrar, más allá de la retórica, el valor de la educación. Por si entre los proyectos de Celáa no hubiera un plan para utilizar los pocos días que queden hasta las elecciones en erradicar al menos algunas de las discriminaciones que, por colonización de intereses particulares, sufre el derecho a la igualdad educativa, al menos debería repensar –como los artistas del Barroco en sus vanitas- la fugacidad del tiempo perdido de este presente.

TEMAS: Estado social. Caridad. Presentismo político. Reformas educativas. Gastos de escolaridad. Libertad y derecho universal a la educación. Acuerdos con el Vaticano.

Manuel Menor Currás

Madrid, 14.02.2019

Censuras, soflamas e sofistas...

“As palabras especiosas e engañosas pero opostas aos dereitos civís da comunidade” alertaba Locke (1690), son moi perigosas para todos.

A 33ª edición dos Goya acaba de premiar o documental Gaza, unha curta na que se revisa a situación dos dereitos fundamentais do pobo palestino, pisoteados de contino polo imperialismo sionista.

Gaza
Nada que ver propiamente con xudeus e musulmáns, senón con actitudes que aproveitan as súas diferenzas culturais para primar posicións de poder hexemónico, dominio, forza e colonización, xeradoras de submisión, pobreza e escravitude. Se os que tiveron algo que ver -non só por acción, senón tamén por deixación- construísen noutra dirección, gran parte dos problemas xeoestratéxicos xerados-sobre todo, desde 1947- na zona que xenericamente se veu chamando Oriente Medio, non terían lugar e, seguramente, o mundo sería máis pacífico. A denuncia de Gaza non debería senón facilitar que, polo menos no futuro, se puidese rectificar a dirección de tanto esforzo estéril.

O cardeal Osoro, con todo, de estar no xurado dos Goya, non votaría por que ese documental chegase á festa da Academia de Cine. Por decisión súa maxisterial non puido ser exhibido na parroquia de San Carlos Borromeo (Entrevías, Madrid): non fosen distraerse os seus fregreses. A ambigüidade xogou niso un papel supostamente pastoral, da mesma sensibilidade que deu mostra nos últimos tempos respecto ao traslado de Franco á catedral da Almudena e que non é nova. Hai 20 anos, nos inicios da súa carreira episcopal en Ourense, xa apuntaba nos seus xeitos de coidar con esmero a súa imaxe. As que se exemplifican tras unha fotografía súa xunto a un enfermo, que debe corresponder ao Xoves Santo de 1999. Unha asociación piadosa que paseaba a caridade visitadora do novo bispo pola unidade cardiolóxica da Residencia Sanitaria, levouno ante un paciente que roldaba os oitenta anos; o fotógrafo da comitiva captou a fugacidade da escena fotoxénica e fixo o seu traballo. Aquel oportunismo non pasaría desapercibido: ás testemuñas ocasionais non se lles escapou que, nin antes nin despois do flash, ninguén falase con aquel doente nin lle pedise permiso para que a súa efixie aparecese ao día seguinte xunto ao novo prelado nos quioscos; alguén recordou en cambio que, segundo o Evanxeo, a insípida escena debería ser moi distinta. Podían, ata, falar moito. Aquel ancián esperaba un marcapasos e encantoulle, como crente moi cabal que era, contarlle a Osoro, entre outras cousas, como labrara a gran pedra granítica do altar maior da súa catedral (Cfr.: “Canteiros e penedos”, en: Farodevigourense, 17.06.2012).

Cazadores con rede

Non fai falta ir a un Museo para percibir como moitos artistas se aplicaron para moverse entre o realismo e a representación; tampouco é preciso recorrer ao mimetismo ilusorio da teatralidade. A información e os seus xeitos están máis a man. Obrigados a distinguir entre a obxectualidade do que acontece e os formalismos manieristas de redactores e opinadores, a invención xornalística non desmerece. O Brexit inglés, o triunfo de Trump en EEUU, ou fenómenos posteriores en Europa e España, puxeron en primeiro plano estes métodos, coa complicidade operativa das redes sociais: os quince anos de Facebook están aí. Os que cazan na rede con “transgresoras” performances de estrita subxectividade xa teñen escola. As Fake news, as neolinguaxes, as medio verdades e demais compoñendas discursivas de moda para fidelizar lectores, consumidores e votantes a golpe de click, creceron como setas pero non son algo novo. Alguén recorda como se traballou aquilo das “armas de destrución masiva”, en que tanto se implicou Aznar? Verba volant?

A longa historia de trampantoxos e poder sempre estivo aí, como exemplo constante, a gran avidez da xerarquía católica por adoutrinar, en exclusiva, na Verdade (con mayúscula). Desde o seu “triunfo”sobre o “paganismo” clásico, imposto en todo o Imperio Romano desde o ano 370 d. C., nunca deixaron de contar, con máis apoloxética autoreferencia que con razoable explicación histórica, as componendas da súa doutrina coa súa propia terrenalidade. Desde entón, non variaron moito as tornas; do que fan e din no presente, tampouco é que o propio Vaticano -ou os seus bispos en España- melloren moito os seus ambiguos cálculos oportunistas. Sen quebrantar o segundo dos Dez Mandamientos, non parece, desde logo, que poidan arrogarse como palabra de Deus a información que emiten, especialmente desde algúns dos seus medios.

Se Zola vivise hoxe, ese gran corpus de ambigüidade proporcionarialle material abondo para proseguir a súa triloxía: Lourdes, Roma, París. Sen máis, co que hai pouco dixo Blázquez sobre que “só un 3%” do clero pode ser cualificado como pederasta, xa tería para unha novela ou para un novo manifesto do tipo J´accuse. Que magnífica escena non describiría co que intercambiaron Monseñor Yanes, Maravall e outras testemuñas en vésperas da LODE (1985), cando sobrevoou a idea de que se non asinaban a posibilidade dos “concertos educativos” -ou non movían ás súas asociacións a que asinasen-, un crédito extraordinario do Estado crearía as prazas escolares que “subvencionaba”!

E na ambigüidade emocional e verbal seguimos, con todos os riscos que comportan estes meandros. Tacticamente, aos vocacionados para a politiquería -que non para a política- élles propicia a moita “xente” -palabra suficientemente ambigua para que todo espectador se sinta implicado- que sestea na súa verdade particular, intolerante con canto lle poida privar da súa “orde natural” inamovible. Dá igual de que se trate: de Venezuela, de taxis, de Cataluña ou de España. Non faltan quen lles alenten a manexar o verbo e a pluma “sen complexos”, cada día con máis vehemencia que credibilidade, en redes e emisoras múltiples pero unívocas. Impregnados da vella cólera dogmática, tratan de que as súas apostas narcisistas movan aos votantes. O resultado son os púlpitos actuais, nos que brilla a dialéctica do micrófono sempre a punto para hisopar a última ocorrencia do disposto a parecer moderno aínda que non teña nada que dicir, salvo a unhas centradas “clases medias” encantadas de rechouchiarse.

Outros/as
Neseestatus social ao que todo oínte adoita apuntarse aínda que estea colgado ata as cellas, os outros, os asalariados e os que non teñennin salario, só existen como atrezzo; nin en bruto nin cociñados polo CIS adoitan ter presenza política. Os que pelexaron estes anos pola escola pública fraco favor lles farán a eles e a si mesmos se se contentasen coa operatividade da “restricción mental” e non seguen pugnando por lograr, agora, que sexan explicitamente contemplados -sen ambigüidade mixtificadora- na proposta de derrogación da LOMCE. En que consista a súa esencia está por ver aínda, cando poida que nin chegue a Proxecto: a gran provisionalidad deste Goberno faise cada día máis perentoria con ou sen “relator” que medie no uso do ábaco contable.

É urxente: a ambigüidade, o pasteleo e o sofisma sempre foron mortíferos para a democracia. O ano 399 a.C., Sócrates, acusado de non recoñecer aos deuses en que cría a súa Polis, e de corromper aos mozos, foi condenado a morte por un tribunal de 500 atenienses. De nada lle valeu “a conduta que mantivera toda a súa vida e que, na súa opinión, estivera ao servizo da verdade e dos seus conciudadans” (Platón. Diálogos: Fedón).

TEMAS: Derrogación LOMCE. Reforma educativa. LODE. LOE. Neolinguaxes. Fake News. Redes sociais. Gaza.

Manuel Menor Currás

Madrid, 07.02.2019

Como nun soño, reiniciamos o tecer e destecer educativos

O Anteproxecto de reforma educativa reduce os compoñentes máis virulentos da LOMCE, pero non coarta asimetrías principais que dualizan o sistema.

Conta Carmen Herdeiro, a propósito de Xénero e Coeducación -libro seu recente-, como desde os inicios do recente movemento feminista en España, ambas cuestións non só foron motivo de reflexión e actuación de moitos docentes, senón que deron vitalidade a organizacións que pretenderon representar as súas reivindicacións.

8 de marzo 

Achégase outro 8 de marzo e, se se  bota a vista atrás, T.E.(Traballadores do Ensino), a revista en que quedaron reflectidas as preocupacións dos ensinantes afiliados a CCOO, pódese advertir esta presenza desde hai mais de corenta anos. No seu último número, o 369, esta inquietude vén xustificada pola continuidade de noticias lastimosas e desigualdades que -por razón de sexo- seguen impregnando a vida laboral e social.

O risco de que, despois de tantos anos, a procura desta sensibilidade igualadora pareza unha repetición inútil é grande. E máis cando no discurso político eclosionaron grupos, medios e actitudes que pretenden explotar o tradicionalismo patriarcal como fonte de votos contando, ademais, coa complicidade de moitas instancias que o levan incrustado no seu ADN constitutivo.

O urdimento

Esta tendencia a cansarse de ter que seguir empezando, sen cesar -como esixía Lars Gustafsson en A morte dun apicultor- é tentadora tamén no concernente ás políticas educativas, cando se está tratando -unha vez máis- de destecer a última trama ou contrafío do tecido que trazou a LOMCE. Nesta operación tenden a reiterarse actuacións do pasado. Este Ministerio procede coma se fose suficiente con retirar os fíos que máis distorsionaron a LOE. Parece que refundirá os cambios nun texto novo tratando de derrogar os seus artigos máis gravosos e, de paso, intentará un reequilibrio dos dous ingredientes principais do art. 27CE: a liberdade e o dereito universal á educación. Con este método, o PSOE estaría tratando de cumprir cos que nestes anos pugnaron por que a lei vixente desde 2013 tivese o menor percorrido posible. No entanto, ao non entrar no fondo da cuestión e deixar fóra de foco fíos esenciais da urdimbre, esta seguirá case intacta; moi erosionada nestes últimos anos, pero desequilibrada en canto a elementos principais que, de orixe, a LODE (1985) e a propia LOXSE (1990) intentaron corrixir.

Ao publicitar este Anteproxecto como “o posible” fronte aos partidarios da intanxibilidade da mellora da calidade educativa do PP, este reformismo do PSOE, independentemente da súa entidade, convértese en instrumento relevante da campaña electoral que xa está en marcha. O comigo ou contra min faise a conta do gran poder simbólico da educación acentuando de novo a síndrome de Penélope sen avanzar na confección dunha tea consistente de todos e para todos.

Con tal provisionalidade, esta é outra ocasión perdida para atender ás raíces de problemas centrais do sistema na súa configuración actual. As aparencias da mercadotecnia impóñense á realidade. En todo caso, recorrer ás supostas falsidades que se están vertendo contra este Anteproxecto -que vai entrar no Congreso en cuestión de días- non debería ser un distractor xeito de ocultar o que non se vai facer. Os cidadáns merecen razoada explicación sobre o que “non toca”.

O soño de “o que toca”

Non facer esta “pedagoxía” será contraproducente: ninguén adoita fiarse de promesas a longo prazo e menos en política. O risco que corre o PSOE é que medre  a indiferenza, a abstención e a súa falta de credibilidade. Se nesta restauración da LOE asumen as limitacións que tivo esta lei para fortalecer de diversos modos a escola pública, réstanlle valor a ambas. Se a laicidade non é aceptada para garantir a igualdade do alumnado, o crucial dereito universal á educación segue quedando mediatizado. Se os recursos dispoñibles para as atencións educativas dos cidadáns non son distribuídos coas esixencias da xustiza conmutativa social, o financiamento da escola pública non só será endeble senón discriminatoria de orixe. O centro do problema seguirá, así, onde estaba cando, con Méndez de Vigo, quedaban fóra daquel ”pacto” as mesmas cuestións.

Doutra banda, as lexislaturas anteriores do PSOE, de 1982 a 1996 e de 2004 a 2011, afortalaron a tradición das súas restritivas posicións respecto, por exemplo, ao que fora a “Alternativa para o Ensino” (Colexio de Doutores e Licenciados, 1975-76), matriz do seu programa electoral antes de tocar poder. Un ministro seu contou como os bispos intentaran que proseguise o costume de asinar os decretos que eles prepararan; os condicionantes do cargo proseguiron e, a día de hoxe, ese nó gordiano do sistema educativo español segue sendo competencia de Moncloa e non do Ministerio: unha inexplicada razón de Estado continúalle impoñendo barreiras ás súas preocupacións democratizadoras en igualdade.
Como en cuestións de xénero e coeducación, este Anteproxecto segue, pois, no vello tecer e destecer que -como estudou Yvonne Turin en 1967- xa contaminou no século XIX a liberdade e o dereito universal á educación, cando na Lei Moyano (1857) tivo prevalencia o acordado no Concordato (1851) e a historia da ILE (Institución Libre de Ensino) exemplificou o seu alcance. Insistir, xa que logo, en 2019 en que hai que contentarse cunha mediatizada proactividade reformista fai que, en perspectiva, sexa ficción este incesante afán por redecorar o tear educativo. Mircea Cartarescu diría deste empeño o que afirmou da súa propia escritura: “Únicamente o soño me reflicte de xeito realista? (Nostalxia, 2012, p.16).

TEMAS: Anteproxecto reforma educativa. LOMCE/LOE. Acordos España-Vaticano. Igualdade educativa. Igualdade de xénero. Liberdade. Dereito universal á Educación. Artc. 27CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 30.01.2019

A igualdade do dereito á educación volve quedar fráxil

No Anteproxecto de reforma educativa, a reversión da LOMCE, teoricamente valiosa, é ambigua en demasiados aspectos.

A ONU aconsella, por primeira vez, celebrar o  día 24, o Día Internacional da Educación, cando está vixente unha constante da historia, a división entre ricos e pobres. Variopinta na súa configuración, se na perspectiva internacional a desigualdade educativa non cesa, nin a reconquista, nin as dubidosas invencións nacionalistas, nin sequera fragmentacións como as dalgúns círculos políticos, deberían distraernos desta fenda crecente.

O reto da igualdade continúa vivo. Aí están os informes de Save the Children sinalando a posición débil de España na atención aos nenos en risco de exclusión. Ou o de Oxfam-Intermón respecto ao reparto de recursos nos últimos anos. O crónico diferencial de renda que pode haber -dentro de una mesma cidade- entre uns e outros barrios agudizouse. Non só en condicións de alimentación, consumo e sanidade, senón tamén en canto a capital cultural, educación, e a propia esperanza de vida, con once anos de distancia.

A ocultación

Historicamente, a pobreza tivo moitos modos de ser mirada, paliada ou de esguello. Houbo incluso moitas formas de negala. Tantos ou máis que os que ha ter para ser tolerada, prohibida e utilizada. De todos eses hábitos nutriuse a súa atención ou desatención mediante o everxetismo, a caridade, a beneficencia e filantropía, o Estado social e o Estado de Benestar no seu curto periplo -desde 1945- ata hoxe, en que fundaciones e ONGs diversas tratan de paliar con eclécticas invocacións de variado rigor moral e ata relixioso os buracos que, desde novembro de 1989, se lle inflixiu á cobertura social. En todo caso, o afianzamento da igualdade de todos os cidadáns -pregoado en 1789- nunca estivo tras estas iniciativas. Notorio é, como sinalou Caro Baroja, o utilitarismo que han ter e seguen tendo as atencións á pobreza, sexa cal for o concepto que as pretexte. Entre o século IV e o XVIII, predominou o logro da felicidade eterna; hoxe, cando as empresas fan gala de perfil “social”, sempre mostran a súa presunta bondade para que compremos. O problema é que, de raíz, o da educación é un dereito fundamental, primordial para que todos os cidadáns poidan desenvolver as súas capacidades, e non debe ser usado como instrumento diferenciador; e menos, mediante o uso de bens do erario público.

“O social”

Pese a iso, as distincións entre partidos políticos adoitan sustentarse en torno ao “social” -a parte de atención que corresponde aos segmentos sociais menos favorecidos-, con notoria variabilidade nos seus programas educativos. Todos parten da máxima evanxélica: “sempre teredes aos pobres convosco” (Xoan, 12: 8), pero uns ou outros orzamentos xerais do Estado (PXE) distínguense pola atención social mentres as partidas substantivas son intocables. As variacións, máis notorias desde 2008, incluíron, ademais, desatencións explícitas, recortes, privatizacións e máis inclusión de intereses privados dentro do espazo común.

Revertir tempos eatencións perdidas nestes anos, si preténdese, ha de ter presente que a brecha social creceu e os seus actores están situados máis asimetricamente. Ao revés do que adoita suceder na valoración, o suposto despegue en que entremos -cuantificada en torno aos grandes números do PIB- oculta a micro óptica dos excluídos e desempregados, recortados nos seus dereitos e liberdades.

A ambigüidade

A distinción entre os máis “sociais” dos nosos políticos e os máis “neoliberais” reside no preto ou lonxe que lles caian os pobres. Esta denominación nunca adoitan usala nin uns nin outros: en pura ambivalencia semántica, contar isto sería “populismo” demagóxico. Consagrada está, en cambio, unha gramática da ambigüidade calculada para non mancharse, que se propaga opportune et importune. E así, o adxectivo “radical”, por exemplo, serve para cualificar o aborrecible por incómodo. Agora, na linguaxe hexemónica -displicente e adozado-, radicais serían os que pidan claridade á Igrexa na ocultación da pederastia de aproximadamente un 2% de cregos, un problema non só eclesiástico, que, segundo Savethe Children, sufriu entre o 10 e o 20% da poboación na súa infancia. Ou os que reclaman que eses ollos eclesiásticos que non queren ver clarifiquen a súa posición respecto ao posible traslado dos restos de Franco?

¡Miúda historia ao divino! Máis terrenalmente, a aposta pola ambigüidade persiste tamén en educación, ese sensor formidable do que pasa e do que pesa para que non cambie case nada. Pronto entrará no Congreso o Anteproyecto de Reforma da LOMCE, que, tal como parece ir, dubidosamente recolle os compromisos que os opositores a esta lei orgánica -o PSOE entre eles- ensarillara en 2013. Se este proxecto de agora se le desde a óptica da pobreza/riqueza, non é moito o que pretende reformar. Deixa teoricamente máis equilibrados de novo os dous ingredientes do “pacto” que supuxo o artigo 27CE.1: a liberdade e a universalidade, pero ao non atar en curto o investimento económico nin os demais apartados deste artigo, o fortalecemento práctico do segundo volve quedar fráxil e, con o, a anceiada igualdade. E aínda así, este destecer de agora non parará os proxectos dos aguirristas e compañeiros de faenas, cuxas falsidades xa denuncia Martínez Seijo.

Os examinadores da OCDE xa dixeron en 1986, catro anos antes de que fose aprobada a LOXSE: “É posible que os nenos das escolas privadas, fortemente subvencionadas polo Estado, teñan máis recursos que os alumnos da pública. É que, despois de 33 anos, aínda non os hai para unha igualdade real de todos os nenos e nenas españois? Que impide que -como antes de 1978- para un 40% unha cousa sexa ir á escola e outra estudar? Coma se sempre houbese algún imperativo inexplicado, na España de 2019 volve a non ser o momento oportuno para que no noso sistema sexa posible a todos os cidadáns superar a mera escolarización. “Sen educación de calidade, inclusiva e equitativa para todos -aseguran desde a ONU-, non se lograrán alcanzar a igualdade de xénero nin romper o ciclo de pobreza que deixa atrasados a millóns de persoas?. A cuestión, xa que logo, é si esta reforma que agora se proxecta en España é unha aposta seria pola escola pública -a “social”- ou se é tan apoucada que vaia a deixar case intactos os mecanismos para acelerar a súa privatización ao primeiro de vez. Todo inclina a pensar que o reformismo que pronto se debaterá no Congreso só aspire a restaurar a LOE, de 2006, pero sen volver sequera ás esixencias que suscitaba a LODE en 1985. En Galicia, ante situacións similares, adoita dicirse: Pobres dos pobres!
TEMAS: Anteproxecto Reforma educativa. Pobreza/Riqueza. Igualdade/Privilexios.
Pública/Privada. Liberdade/Universalidade. LODE-LOXSE-LOE/LOECE-LOCE-LOMCE. Orzamentos Xerais do Estado (PXE). Beneficencia/Leis sociais.

Manuel Menor Currás

Madrid, 24.01.2019

Casado&Socios son rancios, e máis sendo novos

En política está de moda a envoltura máis que o contido, mentres o votante non pense que lle pasa como á leña verde ou á mona do refrán.

O divino tesouro da mocidade é moi rendible para os donos do gran poder. Hoxe esta tendencia alcanza á política porque faino máis dúctil aos que gañaron experiencia en vender o de sempre como novidade incitante. O auxilio das redes sociais xoga ao seu favor. Ao narcisismo conxénito de gran parte das súas utilidades séntanlle ben os mozos e mozas novas con desenvoltura e boa presenza. A propensión ao autoengano medra e o demais non entra nese xogo de aparencias dos influencers: logo resulta pesado, anticuado e caduco.

En Europa

Nun panorama tan duro e inestable como o que aventuran o Brexit, Trump, Putin e outras trazas da política internacional, o xogo lixeiro e mordaz coa terminoloxía política e a fachenda de linguaxe desinhibida entraron no intercambio informativo dos media, con especial notoriedade nas gamas da dereita cuxos nativos dixitais copan xa postos relevantes. M. Le Pen acaba de presentar á fronte da súa lista para as eleccións europeas a Jordan Bardella, un mozo de 23 anos orixinario dun dos barrios humildes da periferia parisina. Sebastián Kurz, vienés de 32 anos e militante do Partido Popular Austríaco, é chanceler de Austria desde decembro de 2017. Non son unha excepción. No Bundestag alemán, Roman Müller-Böhm, militante do FDP (Partido Liberal ) ten 25 anos, e Gyde Jensen, do mesmo partido, ten 28. En Dinamarca, que en 2012 e 2013 foi proclamada pola ONU o pobo máis feliz do mundo -polo seu nivel de benestar social-, o singular é a moi nova traxectoria do PPD (Partido Popular), partido ultra e xenófobo que, fundado en 1995, controla a gobernabilidade do país e, hai pouco, aumentou o seu influxo combinando fortes restriccións á inmigración cunha política social atenta aos servizos públicos e o desemprego.

En España

A conxunción de persoas novas e formacións novísimas amosa unha mobilidade política que cambalea as vellas organizacións. Os acelerados cambios que impoñen a globalización e a informática -en permanente innovación competitiva-, fixeron que o anovamento tamén afecte a practicamente todos os partidos españois, acosadas polo pensamento máxico de poder gañarlle a partida aos malos resultados . Primeiro, e nesta orde, a Cidadáns (desde 2006), Podemos (2014), PSOE (2014) Esquerda Unida (2016), e PP (2018). Agora, o último é VOX, que acaba de irromper na política andaluza condicionándoa desde os acordos que asinou con PP e CS, e que, a curto prazo, é probable que faga o mesmo no resto do Estado.

É fenómeno moi vinculado ás organizacións xuvenís dos partidos, ocupadas en fomentar o emprendemento político entre cohortes de idade máis ben escépticas ao político. Para os seniors, son viveros de onde cooptar aos que mellor se fogueen ante os seus iguais sen perder fidelidade obediente aos principios fundantes da organización na súa versión máis próxima ás urxencias adaptativas que impoñan as cambiantes circunstancias. Pode verse no PP, que aparenta deste xeito ser alleo ás convulsións que lle ocasionaron os moitos casos de corrupción. O seu proceso de xuvenilización a partir das Primarias de xuño de 2018 puxo ante a opinión pública a dirixentes como Juan Manuel Moreno, de 40 anos, que acaba de acceder á Presidencia andaluza. O palentino Pablo Casado apenas hai sete meses que iniciou, con 39, a presidencia do seu partido, onde, entre outros ou outras, destacan -á calor do recentemente elixido para dirixir o neoconservadurismo- dúas mozas: Isabel Díaz Ayuso, corentañeira que optará ás eleccións de maio para a Comunidade de Madrid, e Andrea Levy, de 34 anos, vicepresidenta de Proxectos e Programas, unha das áreas de relevo na organización, desde onde pasará enseguida a algún posto executivo.

 "Banco de probas"?

O votante, con todo, non debería confundir rexuvecemento con modernidade; a reposición pode non pasar de eminente disfrace de continuidades obedientes. Doutro xeito, estes mozos e mozas non chegarían nunca a poder ser cooptados nin a ser elexibles. De feito, ese adestramento probado na obediencia é o que orienta as responsabilidades que están asumindo. Din, que Madrid e Andalucía van ser un “banco de probas” para os seus programas e políticas pero non cesan de airear as súas conexións orixinarias con Aznar, Aguirre e os seus adláteres. Os encargados do seu argumentario ata tenden a resucitar supostos prestixios de falecidos ou retirados da escena política por sospeitas impresentables.

Que esta “xuvenilidade”, unida á do CS e de VOX, nos queira gobernar con estes mimbres, non fala de innovación senón de cansina repetición. Os modelos de actuación que invoca -por moita aparencia que poida dar unha fisonomía nova ou un parloteo berrón- xa os experimentaron os seus ascendentes. O seu, máis que “banco de probas”, é terco abuso dos abundantes medios que teñen os seus patrocinadores para facer crer que o que quixeron facer os seus devanceiros foi perversamente torto, pero que agora, se se lles vota, arranxará os problemas. Só eles serían “a” solución; garantida, ademais, por quen sempre os acompañan nesta misión, tan sagrada que ata do ceo botan man.

Pese a iso, todo dereitohabente ao voto pode calcular -a partir do acordado por VOX-PP-CS para Andalucía- que se minimiza e a onde irán parar os diñeiros de todos. Os preocupados pola educación deste país poderán apreciar como sairá parada a escola pública. E poderá predicir como ese programa político aumentará situacións como a dun colexio de Aravaca, ou a denunciada en Barcelona respecto da diferencial acollida de inmigrantes segundo que centros. Que as desigualdades que padece o dereito á educación -igual que moitas outras de urxente atención- irán en aumento, é fácil de ver.

Vellas estratexias

Éo, ademais, caer na conta de que, por moito ou pouco que fagan desde o Ministerio os seus actuais directivos, os mozos que están entrando a decidir nas Comunidades reiteran a súa fe nas vellas políticas. Como as levarán a cabo xa non é noticia. As súas estratexias, medios e instrumentos están patentes no libro de José Luís Pazos: No nos callarán (Madrid, Edicións ACC, 2018). Se o que lle fixeron en Madrid á escola pública Gallardón, Aznar, Aguirre, González e Garrido, foi malo, a fachendosa “xuvenilidade” de Casado&Socios&Cooptados será pésima. Coidado co fume ...da leña verde!

Manuel Menor

Madrid 17-01-2019

O nominalismo político enturba a realidade sen cambiala

As organizacións nomean a crecente fragmentación con palabras volátiles, adaptadas ao sentimentalismo emocional de clientelas mutantes.

En Europa, os seus organizadores centrais estanse transformando sen que se saiba a onde aspiran a ir: Macron segue preguntándose que queren os seus cidadáns, reclamantes continuados na rúa; e a Alemaña de logo de Merkel está indecisa, propicia á regresión e ao medo. Mentres, o Brexit inglés é unha incógnita de contornos que favorecen as dúbidas, e no resto de países as posicións máis conservadoras gañan terreo, ata nos países que foron modelo de apertura social. Ademais, a Trump parece que non todo lle vai tan mal como se aventuraba -malia o seu conservadurismo proteccionista-, mentres China e Rusia tratan de asentar posicións xeoestratéxicas de futuro.

Nominalismos
En España, optamos pola redefinición das palabras para atrincheirarnos ante unha incerta realidade económica e social. Trampeando coas emocións do tribalismo e individualismo soberanistas, os nosos líderes tratan de que os máis fieis se manteñan unidos. A racionalidade reflexiva do compartido non parece importarlles, mentres crece a fragmentación a conta da mentira, a ignorancia e ata o odio. Os nacionalismos periféricos están niso, e tamén o central en moitos casos. A que os máis devotos non se dispersen apunta o compás que usan agora no PP, con máis consistencia que en anteriores etapas da súa xenealogía. Vense como o centro da dereita despois de que VOX mostrou que moitos que lles votaban prefiren outra marca. Xa contaban con CS, con portas abertas aos seus máis liberais seguidores, pero logo dos pactos internos -homologadores da linguaxe- que esta tríade formalizou para levar a un dos seus á Presidencia da Xunta andaluza o próximo día 16, o moi importante segmento dereitista da sensibilidade política confirma que ningún dos seus votantes se evaporou, pese aos rigores da crise e os vapores da corrupción. E aí seguen todos, en habitacións contiguas, apoiándose no que lles importa.

Os e as líderes novas do PP exemplifican esta confluencia cando, tratando de renovar a súa posición con voz propia, botan man do vello baixo aparencia provocadora. Moi visible está sendo -entre moitos outros términos que, segundo para que, dulcifican para que non pareza excesiva a regresión semántica-, o que fan con “feminismo”, “feminidade” “xénero” e “doméstico” ou “familiar”. Sintetizouno modelicamente a recentemente proclamada candidata do PP á Presidencia da Comunidade de Madrid, Isabel Díaz Ayuso, cuxa corentañeira novidade consistiu en proclamar que “para ser muller non teño que ser feminista”. Uns días antes, tamén -sen complexos- e algo máis novo, Andrea Levy -vicesecretaria de Estudos e Proxectos do seu partido- dixera: “Eu non son feminista, son feminina”. Ese rancio xogo lingüístico, con todo, xa foi denunciado como patriarcalista e inmóbil polas primeiras mulleres que falaron de igualdade. Entre elas, María Lejárraga, autora de moitas das obras que asinou o seu marido Gregorio Martínez Sierra. Por exemplo,, O Chapeu de tres picos e O amor bruxo, musicadas por Manuel de Falla; ou Margot, drama lírico con partitura de Joaquín Turina. En distintos escritos feministas, pero sobre todo na Muller Moderna (Madrid, S. Calleja, 1920), a eminente mestra e escritora deixou plasmado como esa distinción entre “feminismo” e “feminino”, era -fai case cen anos- o subterfuxio para manter a minoración social e política de todas as mulleres.

Voluntarismo
Non moi distinta, aínda que con outro campo semántico, é a actitude do PSOE desde o Goberno. En parte, pola súa precariedade parlamentaria e -de non menos importancia- por mor de posicionamientos dos seus líderes representativos, nunha tradición de longos disensos internos. Exemplo sintomático de indefinición ofréceo o seu Ministerio de Educación, con hipotéticas posibilidades e fráxiles concreciones prácticas. Confrontadas co xestionado desde o 02.06.2018, as súas palabras -moi reiteradas estes días por mor dos PXE- non pasan, pese ao plus de credibilidade que suxiren sobre o PP en progreso social, dun querer sen poder, demostrando, ata, un non querer nin poder.

Confirmouse con motivo de que o Anteproxecto de Lei pasase polo Consello Escolar do Estado e fóra presentado, despois, a organizacións sociais en Ferraz. A primeira ocasión serviu para que a triade conservadora e os seus mentores explicitaran consignas -unha “chapuza cósmica”, segundo o conselleiro de Educación de Castela e León- provenientes dos seus mitos: a liberdade de elección, a calidade, a escola concertada, a Relixión no currículum e similares. A segunda revelou que, pese ao acordo en relevantes puntos xenéricos- o equipo de Educación de Celaá mantén gran distancia cos seus posibles socios. Ben podía brindalo, no proxecto -e en decretos anteriores ou posteriores, que pode facer sen nova Lei orgánica-, a presteza en cambiar as características máis agres da LOMCE. Ese hiato non se enche só con palabras, senón con xestos. Cando o PSOE se retirou do plan de pacto” de Méndez de Vigo polo curto investimento económico, agora debería ser coherente. Tarde vai, igualmente, en canto ao que pregoaba respecto da confesionalidade en horario escolar e ao compromiso contraído con outras organizacións para erradicar a LOMCE.

Mensaxe/masaxe
Se non queren que avance a indiferenza, non poden demandar solidariedade cun proxecto avalado por indeterminados propósitos de axenda. Os tácticos electoralistas -recentralizadores do PSOE- corren o risco de que os seus posibles votantes o pensen de aquí a maio e se repita o de Andalucía; tal como vai algo tan expresivo como a Educación, o panorama que quedaría para a seguinte Lexislatura propiciará que os servizos públicos se desbaraten máis e mellor,“sen complexos”. Para moitos, a confusión entre o que pasa e o que pasou desde “a crise” recrea, acentuada, a precariedade anterior; a realidade, tan distinta do que soñaran desde antes de 1978, complica o sentido das súas vidas. Esa continuidade, alucinante, vén de tan atrás que as estratexias de comunicación non extirparán dubidas se se reducen a masaxe nominalista.

TEMAS: Anteproxecto Lei Reforma educativa. VOX-PP-CS. Voluntarismo PSOE. Estratexias de comunicación. Antesala eleccións.

Manuel Menor

Madrid, 13.01.2019

Os cambios cualitativos non os mide ben a cronoloxía anual

Para comparar se 2019 será máis avanzado que o ano pasado, haberá que sobreentender que nin os cambios nin os hábitos sociais son mecánicos.

A poucos días do comezo de 2019, xa temos razóns para pasar, da orde máxica que supoñen os periódicos desexos de felicidade de fin de ano, á orde máis racional en que adoitamos analizar, sopesar e concluír respecto do que nos sucede. Dá igual a posición en que se poña o observador, ben como suxeito indiferente aos acontecementos que se queiran analizar, ben como pensante que trate de ver como lle poida afectar o que está sucedendo. Nun ou noutro caso, será difícil en que está sendo diferente 2019. Só os fados saberán que vai ser dos propósitos, desexos e felicitacións que difundamos con boa intención.

Os historiadores falan de tempos longos ou puramente evenemenciais, para apreciar mellor lentitudes e aceleracións. A que non distingue é a nosa memoria, suxeita a imperativos diversos, dos que a propaganda non é menor. Ás veces, a confusión entre o acontecido e o que está sucedendo, entre o onírico e o racionalizar, é tal que todo parece un soño que leve camiño de perpetuarse. Custa recoñecer, con todo, que, non porque a cronoloxía avance un ano no calendario -ou porque teñamos dispoñible unha aplicación electrónica máis-, xa o mundo cambiou. A complexidade de estratos que compoñen a suposta realidade é tal que nin o esquematismo ideolóxico é suficiente para explicala nin a consistencia de canto construímos para protexernos da intemperie é tal que non poidamos fraxilizala máis. Unha proba desta estúpida capacidade daraa o modo en que afrontemos as tensións con que empezou 2019. Continúan as de 2018, pero tan significativas son que parecemos pegados a elas por costume, o que fará máis difícil a urxencia de cambialas.

De Granada

A historia da “Toma de Granada”, trala reiterada celebración do dous de xaneiro, xa ten connotacións plenamente implicadas neste presente. Tinguida de referentes actuais, foise complexizando para dotar aos principais factores do mesmo -PP e VOX- dun oco máis amplo nun panorama en que a terxiversación a favor dun interesado presentismo ten longo percorrido revisionista. A Historia de España como instrumento ideolóxico -que Don Marcelino Menéndez e Pelayo pregoou- tivo ferventes seguidores e asiduos defensores nos libros de texto electura obrigatorios durante máis de 40 anos. E aí seguen. Baste recordar que Isabel de Castela foi na etapa franquista símbolo mitificado dun tradicionalismo reducionista, como estudou Elena Maza en 2004. O seu nome foi imposto a moitas institucións docentes -escolas e institutos, como o antigo “Instituto-Escola: Sección de Retiro”, en Madrid (BOE, 15.04.1939)- segundo avanzaba a guerra civil; a Sección Feminina de Pilar Primo de Rivera invocouno reiteradamente -co faz e as frechas do seu escudo-; e na listaxe homónima de recoñecementos honoríficos da época pode advertirse o significado que se lle atribuíu a esta raíña castelá. En este festexo, igual sucede con outros ingredientes como “Musulmáns”, “España” ou “Reconquista”, en axitado puzzle a conmenencia e a cidadanía quédase, unha vez máis, sen saber que sucedeu en Granada en 1492. A Toma da rúa por 4.000 bandeiras españolas e as súas consignas predominou e, sobre todo, con que mimbres partidistas se prefire construír o imaxinario do que se queira sexa a convivencia hoxe. Aquí non é o re-coñecemento o que progresa senón a volta a un pasado de valores non necesariamente exemplar e integrador.

De “Acordos”

Que a Historia presta unha boa urdidura en que ganduxar calquera discurso é fácil de ver, logo de 40 anos da sinatura dos Acordos -ratificados no Vaticano o tres de xaneiro de 1979-, desde a situación da laicidade do Estado. Entre os moitos ingredientes desta especie de Concordato, o elemento vertebral é que os pagos anuais a conta non decaeron malia a “a crise”, pero as súas implicacións nas políticas educativas do Estado e as súas autonomías é en grao sumo rechamante. O estudo do cumprimento do art. 27 da Constitución vixente non só permite advertir a distancia que media entre o noso panorama lexislativo en educación e o dos nosos veciños franceses desde 1905, senón ademais a cantidade de problemas de diversa índole que xerou ese articulado constitucional. Entre outros, como a liberdade de elección de centro e unha presunta “demanda social”, amparadas na diferenza relixiosa pretenden ser prioritarias fronte ás urxencias da escola pública; ou como a Relixión, como catequesis, segue tendo privilexiado tratamento educativo na LOMCE. Que sexa a pretendida igualdade, lexislativa, económica e organizativa do sistema educativo español -coa práctica diferencial que implica isto nuns ou outros centros, nos currículos e libros de texto, ou na dinámica de formación que deba preparar para o exercicio profesional docente-, está lonxe de acontecer aínda. Ineludible é, así mesmo non ver estes días, trala actitude do prior benedictino do Val dos Caídos, a persistente ambigüidade da xerarquía eclesiástica nun asunto de tanto relevo cívico como a exhumación dos restos de Franco.

De violencias

No canto de cambio histórico, naturalización de pautas establecidas é o que parece volver primar en 2019. Coma se dunha estrutura antropolóxica se tratase, non só custa cambiar, senón que se reivindica a perduración do dominio duns respecto doutros. O espertar de VOX con opción de decidir no panorama político -e non só en Andalucía-, está servindo para mostrar que o patriarcalismo machista e as súas derivacións violentas é máis amplo do que indican as cifras estatísticas. Ao non concordante cómputo de falecidas, únese un non menos interesado modo de mirar este trato violento e mortífero, non tanto como cuestión de xénero, canto como diluído modo“doméstico”. Coma se se quixese negar a realidade de odiosos tratos desiguais e vexatorios, a miúdo soportados nunha mala educación, que aos mozos se lles inculcaron desde a súa infancia unha suposta superioridade en todo; tanta que, cando os tempos deron un envorco a esta percepción, aí continúa empobrecendo as relacións e facendo difícil a concordia en moitos casos. Este ano empezou apelando, outra vez, ao vello costume da brutalidade neste terreo. Ata cando? O tacticismo do PP e de CS a onde conducirá a que alguén como Damares Alves, do Brasil de Bolsonaro, festexe pronto aquí que os nenos vistan de azul e as nenas de rosa?

A mestura continuista duns e outros costumismos está construíndo un arquimboldesco 2019, con parvos residuos doutros tempos, ensanguentados demasiadas veces, alucinados moitas outras, e prexudiciais sempre para os máis abrumados/as pola vida. Atentos ao guarismo cronolóxico deste ano incerto.

TEMAS.: Historia e memoria. Revisionismo histórico. Acordos Estado e Vaticano. Violencia de xénero. Violencia doméstica.

Manuel Menor Currás

Madrid, 06.01.2019

É o "lucro cesante" o organizador da educación?

Entramos no 2019 con múltiples xeitos de ver a vida colectiva, nos que as demandas da propiedade privada seguen sendo privilexiadas. Intemperie.© Lucia de Persia Terminou 2018, con discursos de fin de ano nas autonomías que máis parecen ansiedade dun microestatal simbolismo diferencial que verdadeira sintonía cunha compartida pertenenza unitaria. Políticamente, o comezo de 2019 aventúrase así mitinesco, con todos os anceios postos no equivocamente válido para desenlear as mentes de cantos inclinarán co seu voto as inminentes eleccións cara a uns ou outros prexuízos. Continuarán vixentes, así, a maioría dos supostos que determinan que a intemperie condicione a vida de millóns de españois. Máis aló do que os cambios climáticos determinen, enténdase “intemperie” como metáfora da pobreza, necesidade e exclusión, incluídos problemas diversos que, cando se fan notar, inciden especialmente nos que detentan estas carencias. Do CETA ao TTIP Inculcáronnos que antes que o lecer é o negocio e, como fondo, a privacidade da propiedade nas súas diversas formas; entre elas o “lucro cesante” como unha das súas figuras centrais. Cando entre 2016 e 2017, antes de que a Unión Europea o aprobase, houbo unha forte oposición a que se asinase con Canadá o Acordo Económico e Comercio Global (CETA). A razón fundamental de cantos o seguen vendo controvertido -igual que ao TTIP e outros acordos similares de libre comercio- é o “lucro cesante”, que as empresas multinacionais adoitan reclamar ante árbitros internacionais privados, deixando ao aire a pouca garantía que poidan ter as reclamacións dos máis débiles. As relacións entre países, por razón sobre todo das súas materias primas ou do seu comercio -do que non son alleas as políticas educativas-, está chea de casos particulares en que só excepcionalmente foron atendidas. O “lucro cesante”, moi estimado polo neoliberalismo e presente no noso Código Civil (arts. 1101 e 1106), remonta a súa orixe ao dereito romano. É unha extensión do res clamat domino (as cousas reclaman ao seu dono) na medida en que se considera un dano a perda dunha ganancia que non se produciu se non se alteraron as circunstancias dunha determinada situación. Tan elástica é que do xusto pode pasar con facilidade ao prepotente. Se un país, por exemplo, decide mellorar a súa lexislación salarial ou ecolóxica, as empresas -multinacionais, moitas veces- poden reclamar un arbitraxe por “lucro cesante” supostamente prexudicadas ao complicárselles as ganancias dun negocio fácil, esixindo unha compensación equivalente aos supostos danos. O quantum da prestación indemnizatoria variou na propia época romana ata a regulación actual, pero esta figura xurídica adoita resultar moi favorable aos xa arrastran unha tradición colonizadora ou de dominio de posición hexemónica en determinadas áreas de investigación e produción. Capitalismo extractivo Isto que sucede entre países acontece a diario na xestión dos asuntos públicos, un espazo en que a pugna privada por atopar beneficio empresarial é constante e, se é posible, en exclusiva, monopolio ou formato similar. Aí aniña o “capitalismo extractivo”, en que supostos “emprendedores” se apañan para atopar apoios oficiais a diversas actuacións que, por distintos medios, logran vender como “demanda social” o que é un procedemento para facer cautivos dunha actividade empresarial a amplos colectivos de cidadáns. A historia dos monopolios españois, da que Ramón Tamames fixera un bo recordatorio en 1968 (Madrid, Zyx), ha ter vizosas ampliacións posteriores a conta das sucesivas nacionalizaciones e privatizacións que se han ir sucedendo. Ambas foron case sempre en beneficio privado: o precedente das desamortizacións nos anos máis liberalizadores do século XIX non debería esquecerse. Álvaro Flórez Estrada (1766-1853) xa deixou ver en 1836 as súas desavinzas con Mendizábal mostrando como, estando de acordo en que debían realizarse, os procedementos para levalas a cabo faríanas prexudiciais para o Estado e para a inmensa maioría dos labregos, pola acaparación de terra en poucas mans e o aumento de cargas aos  que as traballaban, o gran favor que se facía á especulación e como persistiría o atraso xeral e a propia débeda do Estado (Sobre la enajenación de los bienes nacionales, Madrid, B.A.E., 1958). Deste capitalismo sen risco, sempre con rede protectora, hai exemplos recentes. Aí está, derivada desta ampliación interesada do dereito de propiedade -por riba do que a doutrina escolástica de Tomás de Aquino, entre outros, respecto ao ben común prevalente- a obrigación contraída con Acciona por parte do Estado -unha factura que pagaremos todos durante tres décadas- por mor de Cástor, o errado depósito de gas en augas mediterráneas. E aí está, igualmente, a práctica do acontecido coa vivenda a partir da liberación do uso do solo -outra desamortización á inversa dun “ben nacional” a favor duns poucos- que Aznar legalizou en 1998 e que agora volve a demandar a extrema dereita, coma se non causase suficientes problemas ao resto de españois coa burbulla do ladrillo e a crise financeira. Libre elección de centro Este clima do “lucro cesante” -principalmente como expectativa de seguridade- tamén afecta profundamente ao sistema educativo. De feito, a perspectiva de que intereses privados se sinta afectados por decisións da lexislación estatal e autonómica é contemplada con receo por múltiples instancias, empezando polas oficiais. Pero é sobre todo nas asociacións corporativas do ensino privado -en boa medida da órbita eclesiástica- onde temen perder terreo nos concertos educativos existentes e en non poder amplialos tan fácilmente como ata agora. Un presunta “liberdade de elección de centro” e unha suposta fonte de dereito como “a demanda social” -que protexe a LOMCE- serven de enganche conceptual ao predominio destas políticas privatizadoras. Basta repasar as que nestes quince anos últimos se levaron a cabo sistemáticamente en Comunidades como a de Madrid, para ver os protocolos que, para desenvolver esas premisas -de modo case sempre contrario ao interese de todos os cidadáns-, se exercitaron. O escenario resultante mostra situacións como a dun colexio público de Aravaca, cun grado elevado de racismo encuberto, ademais doutros prexuízos clasistas para a convivencia honrada que debería transmitir a organización de todo centro escolar. Se a propiedade privada e os seus arredores xurídicos non teñen couto, o empobrecemento xeral do sistema educativo irá en aumento. A escola pública é a gran prexudicada polos demandantes de máis privatizacións, subvencións ou lucros cesantes. Á difusión educativa do coñecemento -e á convivencia cívica- pasaralle o que fai apenas 118 anos acontecía no social, cando non había lexislación ningunha, en que o suposto estorbo de regulación sostiña a riqueza dun selecto grupo privilexiado. Por algo Robert Castel sostiña, en 1995, que as metamorfoses da cuestión social -e en definitiva, o modo en que se afronte a pobreza- son as que mellor expresan a consistencia democrática dun país. Que nos traerá neste aspecto 2019? TEMAS: Escola pública. Escola concertada. Liberdade de elección de centro. Demanda social. Pobreza. Cuestión social. Lucro cesante. Neoliberalismo. Manuel Menor Currás Madrid, 01.01.2019