A dimisión de Aguirre case completa o Atlas explicativo da LOMCE

Trala saqueadora corrupción que nos inunda e xa fai cambalear institucións eminentes, están as políticas pseudomodernas de atraso colectivo que, en Educación, son especialmente daniñas

Estamos en fase de culminar o atlas histórico-topográfico con que entender mellor o funcionamento do sistema educativo español tal como o deixou a LOMCE. Ata agora, o complicado bosque lexislativo con que foron tecendo todo, especialmente as últimas leis e decretos, máis relevantes se cabe desde 2012, era motivo de agres liortas sobre do que está ben ou está mal, como mellorar a súa “calidade” ou sumirse no atraso.

Do “tamayazo” á dimisión

A confusión era grande porque, igual que pasaba coa cartografía máis historiada precolombina, saírse do círculo en grao sumo próximo ao poder triunfante era irse a unha terra incógnita onde axexaban todo tipo de ventos mortíferos e males imprevisibles. Agora, coas últimas achegas da UCO e as súas derivacioóns á cúpula de PP madrileño, coñecemos mellor o entramado de obediencias internas a que responde boa parte do propagado, divulgado e executado nestes anos que, na Comunidade de Madrid -buque insignia do PP- afectan a todo o posterior ao “tamayazo” de 2003, pero tamén contamina a xestión de Esperanza Aguirre desde o Ministerio de Educación a finais dos noventa. Aí xa deixou reiteradas mostras de que o ensino público era un dereito de todos a diminuír e que a privatización do ensino era a gran contribución á sociedade que querería esgrimir como logro. O segundo a expensas do primeiro e co negocio proveitoso dos amiguetes a conta de facer reféns de intereses particulares, e contando coa complicidade de que aos pais e nais de familia en posición de merecer encantaríalles a “liberdade educativa”, como lles encantaría igualmente a “liberdade sanitaria”, a privatización da Canle de Isabel II e outras menudencias.

Nos últimos días anteriores a súa 3ª dimisión -agora a da portavocía do PP no Concello madrileño-, a súa última gran preocupación era deixar ben parado o currículum de contribucións que fixera á vida colectiva desde os diversos cargos desempeñados. A real Academia de Historia hai tempo que a homeneaxou no seu Diccionario Biográfico e algunha editorial escolar non dubidou en magnificar o seu labor liberalizador. Logo de tanto acerto na elección dos seus conselleiros, asesores e xefes de distintas unidades administrativas -empezando pola do seu propio gabinete de goberno-, o legado que deixa non é precisamente para botar foguetes. É moita xente -particularmente do mundo do ensino- a que os botou e, de celebrarse a gran manifestación que nalgúns círculos xa se está preparando contra o lixo de corrupción a que nestes últimos anos non lograron afacernos, poderase ver a pena que produciron os seus choros finais. O cidadáns queren un Estado ben xestionado e moi atento ás cuestións que lles incumben a todos e non unha leira particular onde algúns se aproveiten da súa selecta exquisitez de nacemento.

Ninguén pode esquecer o que proclamou, a pouco de ser nomeada ministra de Educación, os seus obxectivos de “liberdade” educativa o 20.05.1997, no Club Século XXI, e o que asegurou lograr cando cedeu os trastos deste Ministerio a Mariano Rajoy. O que significou iso quedou gravado en decisións que empezaron a escribirse enseguida no BOE, porque ninguén esquecerá tampouco que ela puxo a Ignacio González na Subsecretaría ministerial en 1996: o mesmo personaxe que, ademais, deixaría á fronte da Comunidade madrileña por cooptación directa, na súa outra dimisión en 2012. Porque ela favoreceu igualmente ao outro gran muñidor de recursos públicos para concesións educativas privadas, Enrique Granados quen non desdeñou tampouco o seu proveito propio e o dos seus amigos construtores.

Sipaios da privatización educativa

Os madrileños tampouco poderán esquecer a Lucía Fígar, unha selecta nena do clan Becerril elixida en 2007 para a Consellería de Educación e para implementar -como ela mesmo confesou en Rímini ante unha congregación de cielinos- a privatización fervorosa da escola pública e, conchabada coa Gürtel, nos posicionamientos da súa imaxe fronte ás reclamacións, demandas e protestas da comunidade educativa e MAREAVERDE en particular. E, entre outras moitas testemuñas, testaferros e executores directos e aproveitados das novas correntes neoliberais con que trataron de imitar as políticas de Margaret Thatcher e similares, nunca esqueceremos tampouco a dous fuxidos da tiza que estiveron directamente implicados nesta movida coas súas achegas. Alicia Delibes deixou suficiente rastro do seu quefacer na Consellería de Educación madrileña baixo tutela da Fígar e, entre outras, con repercusión na mala formación do profesorado. A sectaria versión da “liberdade” a que se entregou desde que deixou de dar clase no IES Isabel a Católica de Madrid, deixou graves erros de tipo histórico no seu panfletario libro La gran estafa (Unisón, 2006) e nas súas contribucións ao mundo do seu correlixionario Jiménez los Santos, a FAES e a COPE. O tempo que niso empregou desde que deixou o seu traballo docente no IES Isabel a Católica tería mellor destino se non se entretivese en exercer de Juana de Arco ofendida por supostos agravios. Algún proveito persoal e familiar había ter o seu traballo na Consellería madrileña. Deixounos unha lección -un Exemplum- de como funciona a meritocracia liberal made in Espe, ao dar acomodo aos seus vástagos na contorna da Administración pública que outros amigos consideraban propia e debida, ese nebuloso mundo de conselleiros que cobran e non se sabe que poden aconsellar.

Evidentemente, para que todo quede en casa aí estivo como apoio insubstituíble e forte o seu marido, Regino García-Badell, tamén exprofesor no mesmo centro público farto de exercer como tal e que, logo de facer valer ante Esperanza ao seu pedigree entre progre e familiar -máis o segundo que o primeiro-, xurara que isto da pública había que arranxalo porque era unha mamandurria de coidado. Considerados os seus saberes e habilidades como o mellor apoio de Esperanza na súa traxectoria, pois son múltiples os testemuños que falan de que, desde antes do “tamayazo” -onde lle puidemos ver escribindo réplicas naquel horrible día- todo e todos pasaban por el-, os votantes madrileños tamén gardarán un gran recordo de como contribuíu a que a Comunidade madrileña -ese adiantado das políticas pepeiras- se estea aproximando rápidamente ás cifras de Bélxica en canto a privatización do ensino: xa somos o segundo país de Europa neste gran ranking, cada vez máis afastados de como é a estrutura do sistema educativo en Francia ou na tan encomiada Finlandia.

Os colegas exprofesores -especialmente os do do instituto que fora Sección de Retiro do Instituto Escola- con quen traballaron están contritos. Os fundadores dese centro en 1918, cando se disputaba a fondo o sentido auténtico que en educación tiña a palabra liberdade, estarían pouco orgullosos das achegas destes dous exprofesores escolares para transformar o glorioso término de “liberdade” en algo similar ao que Benetton anuncia nas súas revistas de colorines: a ficción do que deixa, por exemplo, na Patagonia dos Mapuches. A extraordinaria mensaxe de arribismo correcto para exercer de cipayos dos espabilados colonizadores tampouco ten desperdicio. Progresías hai dos anos setenta e oitenta, tan afanadas na diferenza que fose lamentable desvarío que as ascendencias familiares, regaladas como capital non elexible, non se impuxeron como elección propia.

O atlas dos intereses educativos

Pouco nos queda para completar o Atlas. Hai unha segunda parte que é máis máis intelixible. A dos beneficiarios de tan extraordinaria xestión neoliberal trufada de arreglos peculiares da picaresca hispana a gran escala. As empresas pagas con diñeiro público para avaliar a nada, as sufragadas para soster unha imaxe que se cae, e as beneficiadas con concesións externalizadoras de servizos forman por si mesmas unha extensa nómina. Han de agregárselles, ademais, os grupos de última xeración interesados no negocio educativo, entre os que han de contarse desde grandes multinacionais interesadas no amplo mundo da formación e dos medios dixitais máis modernos, como Pearson, Avina ou Ashoka. E non se han de esquecer os clásicos que, no noso país, han ir crecendo acompasadamente co desenvolvemento do campo educativo, ás veces en nome do Antigo Réxime dezaoitesco e, outras, do negocio puro e duro que creceu nos circuítos máis conservadores da Igrexa Católica, aproveitando, a permisividade que lle abriron os sucesivos concordatos desde 1851, especialmente nos seus artigos 2 e 3. Tanta forza e poder han ter que que a propia Lei Moyano tivo que pregarse ás súas esixencias en 1857. Como se han ir pregando sucesivamente as seguintes etapas da educación española ao compás do Concordato de 1953 ou os Acordos de 1979, e que o artg. 27 da Constitución anticipou que protexería. Eles sos representan hoxe máis do 60% do ensino privado e concertada en España, e seguiron crecendo ao amparo da moi pouco liberal man proteccionista de Esperanza e as súas compinches.

Imaxínanse doutro xeito como poderiamos chegar a algunhas prescripcións de “mellora” que impuxo a LOMCE en 2013? Imaxínanse que puidese levarse a cabo en España un debate aberto, público e sen elementos prederterminados como os que Durkheim ou Juarés e moitos outros intelectuais como Zola ou Anatole France levaron a cabo na Francia anterior á Lei Briand en 1905? Imaxínanse o que haberá que facer para revertir ao seu debido dono o que a rapina, o desconcerto e a deixación puxeron en mans que non debían estar, e que se cumpra o vello refrán xurídico de que res clamat prol domino suo?

Manuel Menor Currás

Madrid, 27.04.2017.

TEMAS: Corrupción. Dimisión Esperanza Aguirre. Políticas educativas. Conselleiros e colaboradores. Comunidade Madrid. PP. Institucións públicas. Escola pública. Privatizacións.

Non é certo que os corruptos corran máis perigo cá xente do común

Sólo una moral colectiva, igual para todos, respetuosa con el bien común, puede salvar la convivencia. No es cuestión de libremercado. Sin una educación pública rigurosamente cuidada, será cultura imposible.

A veces sucede que sí pasan cosas. Este regreso de vacaciones, de primavera o de Semana santa según se mire, ha traído no pocas revelaciones. Entiéndase por tal, caer en la cuenta de perspectivas habitualmente inusitadas respecto a lo que solíamos pensar o nos habían hecho ver. En la alegoría platónica de la caverna, equivaldría al proceso de ir alcanzando grados de conocimiento mejores que los que proporcionan las supuestas sombras originarias.

¡Bendito país!

Para empezar, no es irrelevante el hecho de los desplazamientos multitudinarios de estos días. Hace cuarenta años, la Semana Santa ya suscitaba reflexiones a Bernardino Hernando en su ¡Bendito País! (Ediciones 99, 1976), una especie de Celtiberia show carandelliano pero en perspectiva nacionalcatólica. El por entonces director de Vida nueva dedicó 15 páginas de su atractivo libro a recopilar anuncios con ese trasfondo del calendario eclesiástico y, entre las múltiples devociones y piadosas celebraciones de que España hacía gala en esos días, aparecía un amplio cóctel de interferencias -de predominio gastronómico- que le llevaban a preguntarse: “¿Estamos paganizándonos?”. La avispada publicidad -entendía el periodista y profesor- detectaba bien los cambios de actitudes “en oferta especial a comunidades religiosas”.

Hoy, aquella pregunta adquiere más sentido si por “paganizado” se traduce “secularizado”. Según el sociólogo Pérez-Agote, estaríamos en la “tercera oleada” de secularización. Los comportamientos españoles en cuanto a natalidad, matrimonio o asistencia al culto, hace años que se detectan muy distintos de cómo eran en etapas anteriores, particularmente entre finales de los sesenta y los ochenta. Ello quiere decir que los millones de desplazamientos de estos escasos días –y sus correspondientes atascos de ida y vuelta- revelan que no son interpretables estrictamente en clave religiosa. Bien lo atestiguan los variados datos estadísticos de las ganancias de la hostelería y el turismo. E, incluso, los encargados de los festejos que organiza la amplia nómina de cofradías pueden confirmar que el valor social de la religión no es el que era. La asistencia multitudinaria a procesiones o espacios religiosos es un ambiguo combinado de tradición cultural –a veces, “invención de una tradición”, en lenguaje de Hobsbawm- y privilegiada posición en un estado “aconfesional” que, en general, funciona principalmente como patrimonio rentable para diversos actores sociales y económicos. En catedrales o santuarios surgen conflictos nuevos: en Zaragoza ya ha sucedido y sitios hay ya donde le preguntan al visitante si es o no de la diócesis: los pagos de entrada, el IVA y demás elementos del intercambio son independientes ya de si se es o no bautizado o si aquel es un espacio de acogida y silencio espiritual y no de negocio encubierto. Los lugares de rezo y oración tradicional no son lo que eran, como muestran las reclamaciones sobre su registro de propiedad. Poco a poco, pues, estas mutaciones van revelando una España con variaciones crecientes en las motivaciones sociales.

Chapotear en el Canal de Isabel II

La vuelta a una gran ciudad como Madrid, después de unos días de exuberante primavera, han traído otras revelaciones de inmediato. De entrada, tres que se apelotonan entre sí. “Hacerse la rubia” o “gobernar sobre tacones” son demostraciones de un tipo de comunicación en que que por el alto pedestal que ocupe el emisor, evidencia más tontería de la adecuada al cargo. Dejarse llevar por el lenguaje de las tertulias machistas o por el narcisismo twitero es una tentación, pero sea hombre o mujer quien lo diga es despropósito agudo, cuando tanto falta por limar en las múltiples violencias y micromachismos que los y las más débiles tienen que soportar de continuo.

No menos espectacular ha sido el nuevo arte de comunicarse vía autobús. La publicidad siempre trató de provocar desde fachadas bien situadas y en roquedos casuales al lado de las carreteras. Crecía según se entraba en la ciudad y los avispados se apresuraban a colocar en sus sitios más llamativos vehículos bien rotulados o personas-anuncio, sorpresivamente móviles para el paseante. Las elecciones de la Transición hicieron crecer y multiplicar la inventiva en fachadas en remodelación, en farolas y vehículos. Y lo nuevo ahora –la revelación- es que también en época no electoral los viandantes han de discutir acerca de cualquier asunto. “Hazme oír” ha tenido imitación y, a lo que parece, van a florecer los imitadores. De momento, los ciudadanos ya debatimos acerca de si es odio o mala baba lo que animó a los primeros instigadores de esta corriente expresiva. Y a cuenta de “la trama” de tramposos muy notorios, ya nos entretenemos en dilucidar si de ejemplaridad se trata o si de atentado a la libertad de expresión y al honor de quienes han jugado con el dinero de los demás; con el agravante de que hayamos de aclarar primero si están todos los que son o son todos los que están, amén del grado de maldad de cada quien. Pronto veremos rodar por nuestras calles una amplísima gama de demandas de virtud en este formato expresivo y, aunque los paseantes se harten de esta innovación comunicativa, los empresarios de autobuses lo agradecerán. En todo caso, estas metodologías de la “rubiedad” y de los autobuses predicadores es gran revelación de estos tiempos equívocos. Desde la perspectiva de la educación social, ya tienen gran proyección, seguramente muy dudosa.

En este mismo nivel de revelaciones de la educación propugnada desde los centros de poder, ha de inscribirse la redada de este González –el expresidente de la Comunidad de Madrid- y sus congéneres en aguas del Canal de Isabel II. Los lloros de la lideresa de buen ojo para captar consejeros y colaboradores hacen buen coro a este mensaje. Este conjunto representa un gran hito expresivo de lo que da de sí la “calidad educativa” que estos mismos personajes nos han querido vender en estos 14 años últimos. Como final de lo que empezó siendo un “tamayazo” en 2003, su doctrina no tiene precio. Lo que no es obstáculo para que pronto pueda surgir algún promotor de unos “Cuadernos de quejas” similares a los que precedieron a la Revolución Francesa frente a tanto latrocinio… No se pierda de vista que el peligro cotidiano que, comparativamente con estos lindos personajes, sufre multitud de gente a consecuencia de su codicia en la devastación de servicios esenciales como la Educación, la Sanidad o la Dependencia, es intolerable. Sin ellos proponérselo, están emitiendo una ejemplaridad muy relevante para valorar con precisión en qué haya consistido “la calidad” y “excelencia” de la enseñanza que han tenido como “emprendedores”, normalmente en “colegio de pago”. Una información que se hace más valiosa en la medida en que su desprecio a los “colegios de gratis” ha sido olímpico en todos estos años. (Si pueden, no se pierdan la exposición sobre Gloria Fuertes en el Centro Cultural Colón: había sufrido de lleno esa diferencia, que estos señoritos/as han tratado de acrecentar).

Memorias y silencios

Ha habido estos días, en fin, un tercer ámbito de revelaciones, silenciadas o poco comentadas. Los ciudadanos de razón republicana han tenido ocasión de celebrar aquel 14 de abril de 1931 en que se había inaugurado un régimen de esa raigambre por segunda vez en la Historia de España. Por otro lado, los fieles al sindicalismo y a su valía para sacar adelante reivindicaciones colectivas en derechos sociales, han podido recordar el aniversario de cuando, en 1977, fueron legalizadas sus organizaciones hasta entonces clandestinas e ilegales en la lucha por las mejoras salariales, convenios colectivos y mayor calidad de vida de los trabajadores. Una pelea en que también estuvieron los de la enseñanza, cuyas condiciones salariales eran, a todas luces mediocres cuando no mezquinas, según la vieja tradición –muy asentada- decimonónica. Y ha habido además otra conmemoración, la de las madres y padres de CEAPA, quienes acaban de celebrar sus 40 años de pugna por una enseñanza más equitativa y más justa socialmente hablando, nada contenta con la mera escolarización de sus hijos e hijas, e insatisfactoria ahora mismo por las persistentes deficiencias de diverso rango.

La conjunción de estas tres conmemoraciones ayuda a traer al recuerdo –y a la exteriorización reveladora- los riesgos de dejarse comer el tarro con narrativas distorsionadas. Hay historias falsas nada fáciles de cambiar y a nuestra memoria le cuesta lo suyo desaprender lo que le han enseñado mal; cuánto más aprender bien lo que debiera estar bien situado en su contexto real, el vivido por la gran mayoría de ciudadanos. Nadie les ha regalado nada y todo lo logrado en el sistema público de la Educación española ha sido fruto de disputa apasionada por un territorio de insatisfacción permanente en que les han dado como “concesión” lo que les correspondía como “un derecho”. De hecho, han llegado a 2017 con una escolarización lograda tardíamente, sin ocasión todavía para que, institucionalmente, les haya sido reconocido un auténtico derecho a la igualdad en el ejercicio de ese “derecho”. El gran acuerdo educativo de que tanto se habla, en la Constitución de 1978, sólo ha logrado la escolarización de sus menores de 14 años en 1989. Muy pronto pudo ampliarse dos años más, pero a partir de ahí –e incluso en eso- todos los desacuerdos siguen vigentes pese a reconocer que la mera escolarización era insuficiente. Porque la buena educación es bastante más, sobre todo si se piensa en que todos los hijos de los ciudadanos –en toda su diversidad- tengan la debida garantía de atención que la justicia distributiva exige.

De 1905 a 2017

El valor de esta triple conmemoración de estos días, en el contexto de las demás, se revela mejor si se compara con lo acontecido en Francia hace 112 años. En tal sentido, merece la pena leer a Maurice Halbwachs: Los orígenes del sentimiento religioso. Introducción a la sociología de la Religión de Émile Durkheim (Dado Ediciones, 2017. Con presentación de Fernando Álvarez-Uría). La reciente reedición de este libro facilita entender lo que aquí no ha sucedido mientras en el vecino país acontecían otras cosas entre finales del siglo XIX y 1905. Este fue el año de la Ley Briand, que establecía una clara separación entre Iglesia y Estado y que su escuela no fuese legalmente discriminatoria por motivos religiosos. Estamos en 2017 y, entre nosotros, lo acontecido desde 1936 ha fortalecido la privatización y los conciertos educativos, donde el pretexto religioso facilita un lugar social privilegiado, distintivo del resto, al 34% de los hijos de las clases medias y de los percentiles de mayor renta. Sería deseable que en la Subcomisión del Congreso para un supuesto pacto social y político en Educación se sintieran estimulados por esta otra perspectiva protectora de la mayoría de los alumnos del sistema educativo español. ¿Cómo, si no, promover una moral colectiva, capaz de obligar a todos por igual en el cumplimiento de las obligaciones mutuas y en el respeto a los derechos naturales de todos? Verdad es que lo que está sucediendo en Europa y en EEUU desanima a muchos, pero es que aquí seguimos, en bastantes asuntos, como en el Ancien Régime. ¿Cómo modernizar de verdad la cultura de lo público?

En la fachada de las Casas Consistoriales de Toledo pueden leerse dos estrofas de advertencia a los “discretos varones” que gestionaban allí los asuntos de la ciudad. El poeta Gómez Manrique (1412-1490) les rogaba que dejaran “las aficiones, codicias y miedo” y que se centraran en lo que debían: “Por los comunes provechos/ dexad los particulares:/pues vos fizo Dios pilares/ de tan riquísimos techos,/estad firmes y derechos”. Pues eso.

Manuel Menor Currás

Madrid, 22.04.2017

TEMAS: Pacto educativo. Corrupción. Privilegios,. Discriminación. Machismo. Bien público. Moral colectiva. Derechos Humanos. Educación pública.

Educannos no individualismo protector dos nosos intereses exclusivos

Privatizar as prestacións sociais contribúe ao subxectivismo fronte á universalidade dos Dereitos Humanos. Acrecenta a indiferenza austericida cara á sorte dos demais.

Agora, foi Estocolmo. E mentres se estreita o número de cidades europeas en que a praga do terrorismo atopa ocasión de mostrarse, crece o medo, a incerteza e, como nos andazos do pasado, rende o tosco individualismo do superviviente. O mesmo que en 1722 pon Defoe en boca do protagonista do seu Diario do ano da peste “Terrible peste Londres abordelou/En mil seiscentos sesenta e cinco;/Cen mil almas levouse,/¡Pero eu sobrevivo!”.

Orzamentos

En Siria, Trump acaba de mostrar o seu bronco imperialismo ante un horror que non cesa desde fai seis anos. Ese área estratéxica, onde todos temos metidas as mans, vén sendo un avispeiro desde Lawrence de Arabia en plena Gran Guerra. Aquí, os nosos operadores turísticos están contentos: todo aquel desastre, que a mal chamada “primavera árabe” non mellorou, revalorizou a nosa candidatura para que nos visiten: este ano seguiremos batendo marcas de visitantes, pois crecerá o número dos porteadores de traqueteantes maletas roller polas nosas beirarrúas, e tamén a xentrificación do centro das nosas principais cidades. Para que nada falte -e como o emprego é oemprego- as nosas armas atoparán neses lugares bélicos de Yemen, Irak e proximidades un plácido mercado.

Todo sexa polo crecemento económico, manido eslogan que agora serve para vender ben o Proxecto de PXE (Orzamentos Xerais do Estado) de 2017. Xa pasaron catro meses, sen que fosen aprobados na Carreira de San Xeróme, pero son o mellor retrato do Goberno. Por iso é importante vender ben esta “autofoto” ou selfie, de modo que pareza que hai máis para todos cando é patente unha redución de investimentos, principalmente no que a prestaciones sociais se refire. Non sexa que a alguén se lle ocorra advertir, por exemplo, un desbordado gozo de xubilados e dependentes: a ansiedade por entrar nese territorio de inactivos pode desconcertar a votantes e inversores. E se se rende a idea de comparar as “subas” dos distintos departamentos e capítulos de gasto, os pais en procura de colexio para os seus vástagos deberían matriculalos no lugar adecuado: entre os traballos implícitos en Educación e Defensa non debería caber dúbida. Tamén tratan de disimular como trata a Administración aos seus funcionarios públicos, esa especie que podería estar en fase de extinción. Se ao maltrato salarial crónico se lle agrega a inflación, as súas “subidas” equivalerán ao que sucede xa na España desertificada, en que por cada nacemento hai tres defuncións. Pero, aí está a satisfacción de asinar o acordo de que, en tres anos, entren nas distintas administracións públicas preto de 300.000 empregados. O descompensado ritmo de salarios desde 2012 xa é un éxito dos xestores desta longa crise, que contratarán á baixa a quen, ata agora, lles eran un estorbo nas súas estatísticas. En Educación, e concretamente no ámbito universitario, pronto será paradigmática a eficiencia do programa decretado por Wert, experto en deteriorar o sistema público. Pero non por todo iso deixa de ser este Proxecto de PXE demostración fehaciente de que crece nesta España que crece, e a un ritmo modélico para os que non sofren o axuste que non cesa. Talvez só o crean Montoro e o Banco de España, pero contan con apoios para que moitos o vexan laudable: alegan que non é crible o capítulo de gastos e, en canto a prestacións sociais, din que é “excesivamente alegre”Sobre a peste

Colgados como estamos do Estado mínimo, deslexitimados ante a centralidadé do mercado, o que non é mercadoría non existe e todos somos clientes. En atención a esta esencialidade que nos foi imprimindo, a crise -segundo proclaman os nosos timoneis- xa deixa atrás as tormentas de anos pasados e, desaparecidos os nubarrones, aventura un novo horizonte feliz. Daniel Defoe, de todos os xeitos, está clamando por que alguén o imite reescribindo, con canto está sucedendo, un dietario detallado de desgrazas, precaucións e estrataxemas, en que a supervivencia ou a morte -globalizadas- están en danza. E probablemente ande buscando alguén que, atento ás punitivas censuras deste presente, adquira a competencia comprensiva de cando había de lerse oblicuamente o literalmente escrito.

Nestes PGE -como nos delirios de Trump- o proteccionismo/neoliberalismo ten destinatarios concretos: os abandonados nese camiño onde subsistir os facía antiestéticos, non consta que estean ou se lles espere. Como os “refuxiados” das pseudocruzadas medievais do Medio Oriente, mostran en terra de ninguén a desolación absoluta, mentres o telediario nos reconforta. E se se leva conta do que vai sucedendo a diario, pódese chegar pronto ao sinsentido repetitivo, absurdo e impredicible. Talvez por iso desde a prensa, redes e medios diversos, procuren de continuo entreternos co meramente casuístico e excepcional, para que destaque a nosa “normalidade”. Ao nulo interese do colectivo, superpoñen constante o aparente valor da subxectividade individual como árbitro do ben e do mal e, por suposto, de que na gran confusión só importa sobrevivir como sexa. Estamos volvendo ao de Hobbes (1651), saltándonos, por estresante para nosa emotividade, canto teña que ver cunha obrigatoria legalidade a que os vulnerables estean protexidos dos poderosos. E para iso deféndese ao máximo o Estado mínimo, gobernado por representantes adictos a esta perspectiva política austericida. Onde só existe o “natural”, non se pode elixir o posible por desexable que sexa; cada vez molesta máis a universalidade dos Dereitos Humanos. Crece o proteccionismo fronte a unha suposta “envexa igualitaria” -que dicía un dos nosos próceres- e aumentan as sensibilidades en curso de indiferenza irresponsable ante a sorte dos seus veciños.

Nesta sintonía estannos educando. De feito, non nos molesta moito, aínda que o detecte o CIS, ver como crece o número dos pillados en dubidosas prácticas corruptas. Ata nos parece unha arte o modo en que, aínda que todo se confabule, se poida ir dimitindo aos poucos e sen que, por outra banda, deban deixarse todos os postos provisionados con recursos públicos. Artístico é, non menos, o modo en que, desde o Goberno do Estado, pódese retirar do medio -sen mancharse- a quen poida salpicar ou poñer en risco o traxe de gobernar. Si, ademais, os que traballaron ás ordes dun dirixente foron pillados in fraganti, borda a excelencia que non pareza este responsable de nada, nin sequera de vixialos. Esta arte, de todos os xeitos, nos últimos tempos refinouse en eficiencia. Aí están, exemplarizantes para todo emprendedor que se precie, cantos no territorio da Educación, Sanidade ou Dependencia, puideron privatizar sen complicacións xurídicas: o “servizo” é o servizo, e se o pagan as arcas públicas, xenial: pode quedar aparentemente máis fino e ocasión para forrarse, sen que o que debe ser dereito a unha prestación alcance a cumprirse debidamente.

Repásese que pasou en Sanidade desde a Lei 15/1997, coas súas “novas formas de xestión do Sistema Nacional de Saúde” e terase o manual perfecto do bo privatizador que, ademais, conta co beneplácito de varios partidos políticos e, por suposto da CEOE. A súa exemplificación máis perfecta pode verse no “Modelo Alzira”. Fonte de non menor credibilidade e garantía son as actuacións dos implicados en Madrid ou Valencia nos texemanexes da Gürtel e conspicuos personaxes con cargo público. As reconversións de solo, as disposicións de bilingüismo barato, a imposición de directores de centros, as asignaciones de servizos estratéxicos, as privatizacións explícitas e os seus destinatarios e, adicionalmente, as mordidas para que todo chegase a mellor porto en tempo rápido -e con bo creto nas redes e medios sociais-, tampouco teñen desperdicio para os que teñan “vocación” decidida polo emprendemento, sen mala conciencia polo prexuízo que a súa trama poida producir.

Un espazo público?

E como a moral -a colectiva enténdese, non a dos volubles “valores”- anda á deriva da autoprotexida subxectividade, sempre se pode contar con que algún xerarca católico bote unha man a todo “bo emprendedor” para que pase como “traballo social” -ao servizo dunha selectiva “liberdade de elección”- o que non pasa de estupendo negocio protexido polos orzamentos do Estado. Por algo aparecen os emprendedores na LOMCE e son, específicamente, un dos seus elementos curriculares; e se potenciou a Relixión mentres desaparecía a Educación para a Cidadanía que, sendo breve, podía recordar outros horizontes. Pronto veremos como Pearson e Elsevier incrementan a alianza coa tradicional privacidade de moitos colexios para fragmentar máis canto non estea ao servizo dos mercados, cando -tamén en Educación- urxe reducir a desigualdade social.

Todo o cal, con todo, pouco axuda a revertir, por exemplo, a deteriorada situación diferencial de que foron vítimas principais os mozos -os menores de 40 anos-, xunto a outros colectivos non pertencentes á parte selecta do sistema social. Desde logo, nestes PGE non se arranxará e, no panorama de incertezas que abre o ultraconservador mundo deste momento, tampouco é predecible. Unha situación similar, con motivo daquela peste londinense, levou a Defoe o autor de Robinson Crusoe- a que o protagonista do seu Diario dixese: “Entón comecei a pensar seriamente en min mesmo, sobre o meu propio caso e sobre o que debería facer comigo mesmo; é dicir, se debería decidir quedarme en Londres ou ben pechar a miña casa e fuxir como moitos dos meus veciños?”

TEMAS: Neoliberalismo, Proteccionismo. Políticas educativas. Corrupción. Orzamentos Xerais do Estado. Dereitos Humanos.

Manuel Menor Currás

Madrid, 08.04.2017

O proteccionismo e o neoliberalismo, aliados do subxectivismo sentimental

Non haberá igualdade nin xustiza reparadora das diferenzas sen unha moralidade comprometida coas institucións democratizadoras. A Escola Pública esixe esa fraternidade política, non a dunha beneficencia segregadora.

Mentres Susana Díaze Errejón coinciden en “recuperar a ilusión”, a presenza de Wert na Subcomisión do Congreso engade un toque surrealista á ansia de “pacto educativo” do PP. Xunto cos debates do Brexit inglés que xa están en marcha, a ocasión préstase para ver outra mostra exemplar do máis estrito neoliberalismo -se se lle desposúe de publicidade-, na maestría de xogar a dúas barallas: proteccionismo para os amigos e librecambio para os demais. De como extraer mollo rendible do público, pois aliados teñen en facilitar a súa legalidade dun Estado fiador. Aí está o recorte de 9.000 millóns ao ensino nestes catro anos e que, ao tempo, o seu sector privado non cese de crecer nos Orzamentos de comunidades como Madrid. A combinación, esencia do “España vai ben”, repite o liberalismo de Trump adubado con proteccionismo, mentres Cospedal sobe un 2% a defensa dos que nos colonicen. Son os “tempos modernos” de agora mesmo.

A bondade ou maldade é, con todo, cada vez máis, un problema de comunicación. O de Susana idealizando que vai gobernar desde a vitoria nos retrotrae a como nos amaestraron durante tantos anos en que a diferenza xa non se dirimía no plano da conciencia senón no do control editorial dos medios. A variante é que, por fallos imprevistos, ás veces se dilucida agora en sé xudicial. O turismo cultural non tardará en propoñer unha ruta por este territorio ambivalente do gradiente do ben, en que poderían estar as privatizacións celinas da Sra. Fígar, os manexos da Púnica coas concesións de colexios, as competencias en emprendimento da LOMCE, as obsesións dos infinitos cursos de posgrao, o ranking dos MBA -máis preciado se corre por eles inspiración espiritual para as cousas deste mundo- e, por que non, algunhas votacions conxuntas de PP e PSOE. Sen contar a gran casuística do corrupto, nin a colorista discrecionalidade interpretativa que a lexislación soporta.

Plaxios do pasado

Este parque temático ten un rico pasado. O espazo onde se repasa a tapicería de Patrimonio do Estado, é un exemplo de continuidade nesta tradición. Esperanza Aguirre -neoliberal persistente- puxera pasta pública na Fábrica de Tapices. Da desinhibida xestión deste espazo queda un ocupa consentido alí durante longos anos, nun apartamento de 700 m. con luz e auga pagas. Non consta se tamén o gas, enerxía probablemente innecesaria por ser hoxe Iberdrola o gran partenaire desa “Real Fábrica”.

Ambientes eclesiásticos hai con similar continuidade. O foco de interese fixouse estes días nas vellas relacións de Ruiz Gallardón cos seus antigos mentores educativos no enclave xesuítico de Chamartín. Un acordo do Concello que presidía en 2007 estipulou un arrendamento abusivo do que gozarán os ignacianos ata 2029 aínda que aquel aparcamento da nosa Señora do Recordo sexa malísimo negocio: 2,5 millóns de euros perdemos aí ata 2015 os contribuíentes do Concello madrileño, pois debemos compensar aos arriscados emprendedores da idea.

Pola vía das auditorías cidadás, expedientes en xulgados de toda España ou noticias que menudean na web de Europalaica -como a da Catedral de Zaragoza-, é constatable como medrae a milagrosa adaptabilidade do ultraliberalismo para administrar os recursos do Estado. Se a máis recoñecida achega de España á Literatura foi a do pícaro, xa podería solicitarse á UNESCO que declarase ben intanxible a pervivencia da nosa acreditada mestría en combinar proteccionismo e libre mercado como ao descoido, co resultado final de privatizar o que sexa con beneplácito do votante de orde.

Alianzas estratéxicas

A alegre manobra segue especialmente fértil no terreo dos servizos sociais, dos que libera ao Estado coa seu externalización, o consiguiente deterioro do público e, a continuación, pola lei da gravidade, que privilexiados amigos emprendedores vexan reféns nas súas redes un número inusitado de clientes. A crise axudou a perfeccionar tan descarado hábito en beneficio dun reducido grupo que, a base de reformas laborais e precariedade nos empregos, fai pagar a factura aos máis pobres. De paso, acurtou as diferenzas entre presente e pasado -en dereitos. liberdades e salarios-, deixando as cousas no seu sitio, “como debe ser”.

De moi atrás vén, con todo, esta tradición mixtificadora. Aínda é observable, por exemplo, na rede educativa privada/concertada, pertencente nun 60% á Igrexa. É unha historia longa que, nos seus últimos episodios, ten que ver co acordado en 1979 -e confirmado en 2006 pese á crise- para legalizar nos Orzamentos do Estado “aconfesional” pagos a devandita institución. Pese a que ao catolicismo español escaséanlle as vocacións e diminúenlle os fieis, non cesan os que, á súa sombra, pretextan “servizo social” e “utilidade pública” para acollerse a tales recursos (públicos). As sospeitas de negocio extractivo a conta desa e outras partidas, e fundacións, non entran no Tribunal de Contas, que os exime de fiscalización. E os máis influíntes do PP, congregantes, numerarios ou supernumerarios, están encantados. Tal actitude tampouco é nova. Entronca coas convulsións do XIX, sobre todo na súa segunda metade, en que a Igrexa buscou a cooperación dos “segrares” para non perder espazo social.

A súa preocupación moderna polo ensino é anterior, do século XVI, pero na Contrarreforma aínda eran relixiosos os que, a través de selectos colexios “para nobres”, facían chegar a voz eclesiástica aos círculos de poder. De entón vén, con todo, a terca procura de peóns dóciles, hábiles en mixturar asuntos a conveniencia, especialmente diestros na ambigua restricción mental e en subterfuxios para expandir os intereses da xerarquía católica. Coma se dun Estado dentro doutro Estado se tratase, aos que dirixiron esta estratexia, baixo a aparente accidentalidade do terrenal nada lles foi nunca suficiente e todo debeu orientarse á eternidade da súa misión da que se sentiron administradores exclusivos. Todo foi instrumental nese xogo de aparencias, incluso as persoas e, se se tercia, os recursos públicos.

Ao amentarlles persistencias destes hábitos -documentados como están e trufados de patriarcalismo-, reaccionan airadamente. Enseguida aluden -coma se continuásemos en tempos ignotos- a que lles perseguen inimigos anticlericais e incitan a unha guerra para a que sempre han ter cruzados. O da viga en ollo propio é un problema óptico que trataron de salvar aliándose co máis conservador e, neste momento, co elitismo neoliberal. Examínese, a modo de exemplo, a cartografía da súa sólida implantación educativa, e confírmase como retrata as súas alianzas hexemónicas, ante as cales só queda como aparente a atención a todo o espectro social que ás veces exhiben. O mapa resultante aínda é máis significativo se se enriquece coa súa presenza en Sanidade e Dependencia.

Apoloxetas

Unha especialidade dos máis entusiastas foi unha narrativa histórica en que eses afáns sociais aparecen impolutos, sen ribetes de discriminación nin tacha ningunha. Afeitos ao dogmatismo, ningunha obxección adoitan admitir, ademais, a tan pulcro discurso. Pero que, por exemplo, sexa admirable a arte e algunhas achegas á cultura que faga o cristianismo -ou a Igrexa católica-, non implica que sexa gratis et amore. Non exime tampouco de abusos cometidos no extenso pasado posterior a que Teodosio lles oficializara no 370 d.C. , nin pode ser pretexto irresponsable para o presente. A veneración aos valores de que din ser portadores esixe rigor no relato e lealdade: esa historia non é cousa de propaganda nin só dos que se sintan católicos. Ademais, unicamente se se aceptan os logros e fracasos do pasado -e non se xulga á sociedade que decidiu cambiar as antigas políticas de “cristiandade”-, emítese un signo de sa relación co tempo actual. Hoxe e aquí, se desexan traballar por melloralo, hai crentes que achegan o seu esforzos ao duro tallo social coas Bienaventuranzas como programa de igualdade humana. Apoiarse nos que traballan con esa franqueza para xustificar outros manexos contradi a actitude de Xesús cos fariseos.

A mensaxe supuestamente “pastoral” que emiten moitos de burocráticos intérpretes do Evanxeo soa alleo ao contexto moderno e, a miúdo, contraditorio. O Aggiornamento que promoveu Xoán XXIII en 1959 pillou a moitos co paso cambiado. Incómodos coas innovacións de Roncalli renovaron -salvo excepcións- vellas alianzas co poder: predicar unha florida espiritualidade, non esixida de obrigación política en xustiza reparativa das desigualdades; mostrar unha pobreza “natural” e sen causas, que apacigüe as conciencias de cantos saben que viven ben a conta de que moitos vivan mal. Certo sentimentalismo caritativo dispoñeraos a dar esmola voluntaria, non sexa que vaia haber intranquilidade e desorde. E nos colexios que promocionan, bo coidado teñen de que non haxa desazón ningunha. Procuran o máximo de homoxeneidade de centros do sistema educativo español. Se fai falta, con achegas económicas distintivas que filtren aos máis selectos.

Na Gaudium et Spes  (07.12.1965), constitución principal do Vaticano II, proclamábase unha vontade de “fraternidad e diálogo sincero” con “todos os homes de calquera nación, raza ou cultura” (G.S.,92), a fin de sentirse -íntima e realmente solidarios do xénero humano e da súa historia (G.S.,1). Pese a iso, en moitos programas e espazos de “actividade social” que amparan institucións eclesiásticas segue reiterando o estilo do Antigo Réxime, como o capelán que aparece no Gatopardo. Poderían “converterse”, polo menos, a que non fose evanxélico ser compañeiros de viaxe de cantos defendan políticamente un descarnado individualismo” Liberais doutrinarios de sempre ou neoliberais de agora mesmo talvez aliviasen así as súas ansias de ambición: se lles ensinasen as esixencias da moralidade no público máis aló da subxetividade, non terían escusa para erosionar políticas institucionais coherentes cunha fraternidade colectiva. Haberán de romper o aburguesado compadreo que con frecuencia mostran con estas tendencias e, sen dúbida, resultaralles incómodo. Pero, en compensación, ten o aliciente de que, nun mundo crecentemente globalizado e secularizado, a súa mensaxe espiritual terá recoñecemento. Non parece, en todo caso, que encubrir egoísmos ben pensantes sexa o modo mais leal de compartir “os gozos e esperanzas, as tristezas e angustias, dos homes do noso tempo, sobre todo dos pobres e de cantos sofren” (G.S.,1), senón, máis ben, cooperar a que creza a fenda que xa existe entre supostosbenefactores e necesitados. Doutra banda, se entre os séculos XVIII ao XX só existise a voluntariedade do limosneo, seguiriamos onde estabamos en Xustiza distributiva, dereitos sociais e obrigacións colectivas; este mundo sería máis inxusto e trasnoitado.

Por poñelo máis claro: a actualización da moral de “a caridade” esixe comportamentos acordes coas esixencias do público. Ollo co que dicían -fai anos- que dicía Tomás de Aquino: corruptio optimi pessima! Cando xerarcas católicos se alían co IBEX-35 e os neoconservadores en cuestións que teñen a cuberto, para falar de “esforzo”, “competencia”, “calidade” e similares, cooperan en furtar ao debate democrático aspectos fundamentais para a equidade e a xustiza distributiva, dous ideais que só poden satisfacerse nesta Terra coa obrigación mutua de todos os cidadáns nas esixencias do pacto social democrático. É dicir, en que “ninguén sexa tan opulento que poida comprar a quen queira e o que queira, nin que ninguén sexa tan pobre que haxa de venderse para sobrevivir”. Isto dicía Rousseau en 1762, quen non estaba no canon de boas lecturas que o P. Garmendía de Otaola nos permitía. Pero grazas ao xinebrino, este 2val de bágoas” non o é tanto e ata existe unha Declaración Universal dos Dereitos Humanos, irrelevante para o Vaticano.

Fraternidades selectivas

A ocasión dun pacto educativo é óptima para transmitir a esta sociedade de hoxe un afán democrático. As “exhortacións” do Papa Bergoglio na súa encíclica Evangelii gaudium (24.11.2013, renovadoras sen dúbida en bastantes aspectos, están lonxe de ser imitadas con xestos convincentes dos seus representantes en España neste asunto e en bastantes outros. Eles saberán por que. Esta sociedade pode ter algunha comprensión con que o nacionalcatolicismo lles deixou improntas, pero non esixan que a acompañen con que, coma se dun negocio comercial se tratase, non se decaten de que lles vai máis a propaganda que a consistencia. Na aposta pública da CEE (Conferencia Episcopal Española) -e conste que o ensino é unha cuestión de moi alto interese público- é dado advertir que presenta o social como algo light, máis ben inodoro e insípido. Aínda que crean que a súa propia actividade social xustifica a súa razón de estar asistidos polo Estado, en cuestións colectivas adoitan mostrar ese territorio ante todo como obxecto do seu piadosa actividade caritativa. Se as políticas sociais se deterioran e recortan mentres se externalizan entre apaños, nin é tónica da súa mensaxe nin adoita ser motivo para que se sintan concernidos. En xeral, a tendencia é a non parecer que se implican ou escoran, aínda que non sexa críble. Porque constancia hai de que, en privado, aínda en época de Maravall, pretendían que Educación decretara o que parece adoitaban levar á firma do ministro de quenda.

En todo caso, as preguntas que suscitan estas actitudes nos que están atentos ás súas mensaxes non deixan de ser engorrosas. O reducionismo do diálogo cos pobres e a caridade adoita quedarse en continuismo colaboracionista en propiciar a resignación dos pobres. E a esperanza nun mundo mellor non se pode construír sen alentar as políticas de fraternidade como deber cívico colectivo. Tampouco se adiviña como se logrou o sistema de Seguridade social -ou a extensión educativa- coa tradicional voluntariedade compasiva, individual e aleatoria que tradicionalmente ensinaron. O que leva a que, se non se traballa en que sexa exixible xurídicamente -en dereito- a fraternidade, non se ve como se poida defender ante o boiante neoliberalismo que todos os cidadáns teñan dignos servizos públicos en Educación, Sanidade ou Dependencia. Quen atenderá eses dereitos en lugares onde non sexa posible compasar o negocio? De proseguir o seu deterioro crecente, en nome de qué caridade se poderá reivindicar que o pouco público que non se acabe privatizando sexa para aprender a compartir?

As “masas” -o pobo, a xente ou as maiorías sociais- serviron para moitos pretextos. Admitamos que o P. Ayala (1867-1960) deixouse levar pola sedución de que “os selectos”-as elites-, ,serían a clave do apostolado católico moderno: traerían un ordenado ben ao os non selectos e, de paso, á súa “salvación” se traballaban segundo a súa orientación educadora. Haberá de admitirse a cambio que a outros da mesma orde relixiosa, de non menor nobre mención, como o P. Arrupe (1907-1991) -non a fundación que levou o seu nome-, non lles gustase esa prédica constantiniana que tanta riqueza e poder atraeu aos misioneros daquel proxecto. Tanto, que outros grupos, congregacións e fundacións protexidas afinaríano máis nos longos anos que controlaron ás súas anchas canto se dicía e facía no MEN (Ministerio de Educación Nacional), CSIC (Consello Superior de Investigacións Científicas) e arredores, non só universitarios, antes de introducirse en sectores máis remunerados e influíntes. Grazas a ese distintivo pasado chegouse a que máis do 60% do patrimonio escolar privado español sexa, dun ou outro modo, propiedade tanxible das variadas congregacións e sociedades da Igrexa.

Esperar?

Sexa cal vaia a ser a súa contribución ao posible pacto educativo, de levarse a cabo non só nun plano político senón tamén social a CEE debería explicar sen subterfuxios se a relevancia da Relixión no sistema educativo español sosteríase hoxe sen o proteccionismo da LOMCE. Por agora, a perspectiva do “diálogo” en marcha, que ademais de permitir ven como se retratan os partidos entre atrasos e complexidades programadas, aboga máis por un arranxo político que por un pacto social en que teñan peso negociador os que nestes anos sostiveron as reivindicacións: nin se sabe aínda se os 82 comparecientes á Subcomisión do Congreso pesarán igual, nin canto contará Wert no cómputo. A situación é propicia, en todo caso, para que a xerarquía católica se suscite tamén estas cuestións sen que o pasado sexa escusa para non actuar como o propio Papa actual suxire que deberían facer neste presente. En síntese: que concepto de fraternidade-ou de caridade se o preferen- poñerán na balanza ante o 32% de alumnos de privada-concertada e os seus 193.972 profesores. E cal propoñerán ante a fraternidade equitativa que esixirá o outro 68% de estudantes atendidos por 670.778 profesores escolares do ensino público (segundo cifras oficiais do curso 2014-15).

Cuestión paralela, que tamén poden contribuír a solucionar positivamente é se se revertirá ao ensino público o que se lle restou estes anos. Pero, sobre todo, á maioría social desta España a donde din querer seguir levando o Evanxeo -Boa nova- de Jesús, lle gustará percibir en que medida contribuirán a que se modifique -se non houbese pacto tamén poden traballalo- o estatuto cooperativo existente -o histórico é irremediable- entre este proteccionismo e este neoliberalismo que lles legalizou a LOMCE. É probable que non pase nada, que esa maioría quede desatendida e teña que contentarse co que hai e que deba seguir empezando cada día. Dabondo saben que sempre cabe esperar, pero que poderán esperar de tales “pastores”?
…........
TEMAS: PACTO educativo. Políticas educativas. Neoliberalismo. Proteccionismo. Colexios privados. CEE. Caridade. Dereito á Fraternidad. Xustiza distributiva. Wert. LOMCE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 29.03.2017

É sectaria a felicidade? Que felicidade corresponde aos segregados?

Tamén en Educación, unha sa economía política da felicidade ha de xestionar o malestar dos que non están integrados en igualdade cos demais e non conseguen integrarse.
 

Hai moito que nos veñen adoutrinando respecto de a provisionalidade de case todo e de todos. Ata en cuestións importantes como o morrer, nos foron ensinando, mentres puideron, o inconmovibles que eran as pautas establecidas biblicamente.

Felicidade.es

Unha denuncia anónima en 2005 fixo que o entón Conselleiro de Sanidade en Madrid, Manuel Lamela -hoxe recoñecido privatizador da Sanidade pública-, dese creto a que médicos de Leganés, coordinados por Luís Montes, fosen acusados de “homicidio” por atender dignamente aos seus pacientes no momento do seu transo final. Logo de sobreseída a acusación en 2007, pronto se popularizou o dito de que En España se morre mal, e o teólogo Francisco Prat publicou un libro sobre Bioética en residencias (Sal Terrae, 2008), en que falaba de que a Igrexa pecaba de dogmatismo nestes asuntos, e, a conveniencia, en moitos outros. De 1998, cando Ramón Sampedro decidiu evitar os sufrimentos da tetraplexia que contraera en 1968, viña o debate mediático sobre eutanasia. Estes días, volveu a escena a cuestión no Congreso, onde seu puido comprobar a influencia da doutrina católica sobre “este val de bágoas”, e que esta cuestión aínda é bo pretexto para escenificar os desencontros da oposición parlamentaria. Xa veremos como se decanta o BOE ou se continúa como está.

Máis provisional aínda -e non menos complicada por dificultades de todo tipo- é a secuencia do vivir. Talvez por iso, periódicos como ·El Norte de Castilla ou La Razón -únicos que poden lerse nalgún Meliá da vella Castilla- daban ampla cobertura o pasado día 20 a que “España mellora tres postos e quédase no 34”, superando ampliamente a China pero non a Noruega, que pasa a ser o “reino da felicidade”. Comentaban o último Informe Mundial da Felicidade, suposto indicador sociolóxico que trata de contemplar factores como os ingresos económicos, xunto a percepcións máis subxectivas sobre a liberdade, a xenerosidade, a honestidade, o bo goberno, a solidariedade ou a saúde. Segundo este Informe, os tres primeiros países máis felices serían: Noruega, Dinamarca e Islandia. Curiosamente, non advertía esta prensa sobre a carga semántica que arrastra o término “felicidade”: que sexa no seu sentido estrito, en que consista e a que se atribuíu para, a continuación, centrar niso o esforzo ético, político ou económico -xuntos ou por separado- exixible aos humanos. A “felicidade” foi un dos constructos normativos máis usados a través da historia para case todo: para animar e disuadir, para gobernar e desgobernar, para someter e liberar, para emancipar e dominar, para comprar e vender. Non hai publicidade que non trate de suxerir ou propoñer a súa parcela de felicidade ao posible cliente e engatusalo. E a pedagogías de “a felicidade” obedece o éxito que seguen tendo os contos e libros de autoaxuda, como tamén os horóscopos e consultorios de todo tipo. De gran predicamento no recente pasado foron os confesionarios, todos os libros de moral e, algo antes, incluso os moi exquisitos libros de bo goberno de príncipes. En Política, xa a mencionaba Aristóteles e, en pleno XIX, foi moi empregada como estímulo moralizador da clase traballadora, supostamente para separala do vicio “-esoutro constructo manexado estes días polo xefe do Eurogrupo fronte a “os países do sur” europeo-, aínda que o que se quería co seu precepto era cortocircuitar a forza que puidese alcanzar a fraternidade de clase. Fai cinco anos, a ONU declarou o 20 de marzo como “Día internacional da Felicidade”, e así, sen máis, soa raro. Cominados a ela, en decembro pasado -en pleno festexo comercial feliz- El País fixaba obxectivos nisto de “a felicidade”.

In.felicidade.es
Sendo moi subxectiva a percepción de “a felicidade”, a súa provisionalidade é altamente variable. Sería, pois, de interese saber se o valor que poida difundir a perspectiva da ONU sobre o noso país -a súa posición relativa no posto 34- a partir dun topos tan aleatorio como instrumentado, sosteríase, baixaría ou melloraría incluíndo outros informes. Organismos institucionais de non menor prestixio tratan de informar, por exemplo, sobre asuntos de corrupción e similares, cuestións de “memoria histórica” ou liberdade de expresión. Que pasaría coa felicidade española se se agregasen a estes os que se interesan por cuestións nada etéreas como o salariado e o precariado crecente? Na política de “a felicidade” tamén ha de incluírse que pasa cos pobres, os empobrecidos e os pauperizables a piques de empobrecerse. Que nos di este informe feliz, con todo, sobre da igualdade das mulleres? Achéganos luz sobre o uso e abuso de monopolios como os que afectan ao control da enerxía ou a xestión do auga? Atende ao descontento manifesto que se advirte nas manifestacións e folgas que ritman anosa cotidianeidade feliz? Como di Cinta Montagut, é un río interminable o silencio.

Case nada din as posicións relativas -provisionais, segundo que cousas- que poidan atribuírnos os rankings internacionais. Informes como os relativos á fenda crecente entre ricos e pobres non son exemplares. Tanto dá que se miren a escala mundial coma se só se refiran a España: que 8 persoas teñan no mundo a mesma riqueza que 3.600 millóns de persoas, ten o seu duro correlato no noso país, onde 800.000 menores viven en familias sen emprego. Moi pouco satisfactorio é igualmente contemplar o detalle de “a felicidade” á calor do que preceptuou a Declaración dos Dereitos Humanos en 1948 -por inspiración do declarado na Francia de 1789 e, antes, coa independencia de EEUU en 1776- no sentido de que todo ser humano naceu libre. Catro breves exemplos ao noso alcance, poñen de manifesto a nosa limitación: 1) As leis sobre de LGTBI que teñen que ver coa educación non impiden as prácticas subrepticias que tratan de que se protexan señuelos como o do autobús de cor butano que tanta hipocresía esconden. A este paso, este vehículo e os seus patrocinadores van ser un ben de interese cultural de altísima consideración. 2)Outro tanto vai pasar co que pretendía erradicar a Lei de Igualdade, que cumpre dezanos con moi pouco que celebrar, como non sexa o esforzo que malgasta xente de ben, tamén nos centros educativos. 3) Non moi distinto é o panorama que en sucesivas sesións estase debuxando no Congreso co conxunto de iniciativas que algúns medios cualifican como “leis anti-Rajoy”, entre as que ocupa lugar especial a LOMCE e, ao seu lado, a coñecida como “lei-mordaza”. E 4) qué fixemos coas recomendaciones sobre Dereitos Humanos que o Comité homónimo da ONU nos fixo o 20.07.2015?

Narrativas
A aspiración á felicidade é un recurso xenérico, inespecífico e fluctuante que, de puro uso na narrativa coloquial, a nosa tendencia sentimental desborda a miúdo cara ao sentido da provisional existencia. Ese estímulo, sublimador en dar sentido a un destino que nos iguala, aplícase en política á transitoria provisionalidade de cada día. A Rajoy, un adiantado do “sentido común” e os seus sinónimos, válelle para dar coherencia narrativa á súa activa inercia de non dar a entender se sobe ou baixa. Agora mesmo, está centrado nunha lección maxistral sobre “felicidade” ao facer da alternativa electoral un gran proxecto político. Pretende salvar así -coma se fose “algo natural” e “como Deus manda”- o esforzo en que non sexa esta una das lexislaturas breves da historia democrática española. Con esa perspectiva electoral de recambio despraza aos que non se aveñan a “dialogar”, e a “pactar” como a el lle gustaría. A súa particular ·”felicidade” residiría en que as débiles bazas dos seus adversarios favorecesen que este diálogo, enquisas e subcomisións en que nos meteu non pasasen de artiluxios -xa coñecidos- para entreter, acougar e tranquilizar, mentres se demoran solucións que descabalguen supostos logros que adornan o relato feliz do seu mandato.

En auxilio de situacións provisionais como a súa, veñen especialmente ben a catequeses e a mensaxe patrocinadas. Non vaiamos a Razón y Fe de 1901; La Razón actual, sen ir máis lonxe, explicábanos o pasado día 20 -o mesmo que nos amentaban “como vai o índice nacional de felicidade”- o baile de escanos na intención de voto última e, antes de centrase en torno ao “imparable avance do bipartidismo” desexado, anunciaba en paralelo a boa nova: “Rajoy volvería gañar e lograría máis deputados que PSOE e Podemos xuntos”. De inmediato, e a dobre páxina, principalmente con gran fotografía da retransmisión da misa do domingo na 2, unha mensaxe clara: “A isto chámaselle servizo público, que non privilexio. Nun Estado aconfesional, que non laico. Igrexa de todos, que non Igrexas excluínte. Fe catódica. E católica”. Con leves matices, esta doutrina compacta repetiuse noutros medios, poñendo máis en claro a mensaxe de Rajoy para a súa aparente provisionalidade. Bo aviso para os máis ansiosos de “dialogar”, quen deberán admitir a posibilidade de ser acusados de non querer “dialogar” nin “pactar” se non se aviñesen a continuar onde estamos, discretamente autosatisfeitos e encantados polo feliz inmobilismo logrado. Á vista do que deu de si o debate da estiba, en contra do decreto que tiña preparado o Goberno, Antón Saracíbar chamaba o pasado día 22 a que as opcións progresistas axuntasen as súas forzas na dirección de dar máis presenza á socialdemocracia e aos sindicatos; pero era moi consciente do desequilibrio e problemas internos que teñen esas forzas, "moi desequilibradas no actual contexto político e social".

En consecuencia, á luz das provisionalidades existentes, tomen nota cantos cifren as súas esperanzas de mellora do sistema educativo en que a Subcomisión para o Pacto Social e Político chegue a un consenso concordante coas cotas equitativas de desexable “felicidade” colectiva. O que cabe ler nas mensaxes que se emiten desde Moncloa é que a estratexia de amagar e non ceder é a máis idónea para sacar partido ao seu posicionamiento inicial respecto da LOMCE e as súas variacións. Toda a arte deste “diálogo” consiste en que se acepte o seu monólogo ou non hai nada que facer. Quen queira dialogar poñendo sobre a mesa cuestións relevantes que distorsionen a construción dun espazo público democrático en Educación, sen ningún tipo de exclusión e con equidade na distribución das cargas e beneficios da sociedade, será acusado de obstruccionista. Poida que os apelativos se queden curtos na medida que creza a reticencia a este feliz modo de “dialogar”.

Emancipacións
Na nosa particular singradura nacional en pos de “a felicidade” véndese como un milagre o éxito crecente de “a man invisible” do mercado nos nosos asuntos educativos e sanitarios. Sucede especialmente en Comunidades autonómicas como a madrileña, precoz en combinar proteccionismo e librecambio en contra do ensino público. O estúpido sería que, en nome de “a felicidade” que esta praxe xera para uns poucos, o resto calase cando, na condución desta nave, temos cada vez máis náufragos e diminúen os navegantes. Agora que tamén a Andalucía de Susana Díaz parece decantarse pola “liberalización” educativa, merece a pena recordar o que, á propósito da colonización da súa terra, Eduardo Galeano dicía en Las venas abiertas de América latina (1971): “grazas ao sacrificio dos escravos do Caribe, naceron a máquina de Watt e os canóns de Washington”. A quen beneficia hoxe tanto sacrificio duns e tanto morro doutros?

A coxuntura parece favorable a que un Rajoy baixo aparencia mutante siga enmascarando privilexios dalgúns con arranxos que prolongan os problemas da maioría cidadá. O seu particular “populismo” trata, con todo, de proseguir, sen inmutarse, a súa forma de pilotar este barco coa agulla de marear da anterior lexislatura. Ninguén parece terlle indicado que a aparencia de resignación dos non contabilizados nas proxeccións demoscópicas é pouco fiable, nin que as ansias de emancipación de cantos descobren que lles rouban a posibilidade de soñar a súa felicidade é impredicible. Veremos...

TEMAS: Diálogo. Pactos. Felicidade. Privatizaciones. Populismos. Man invisible. Eleccións anticipadas. ONU. Galeano. Susana Díaz. “Leis anti-Rajoy”.

Manuel Menor Currás

Madrid, 24.03.2017

Xogar coa ignorancia non é rendibel. Mellor unha boa educación para todos.

Do ceo ao inferno pásase pronto. O pulso cos cidadáns e a sensación de desatención son un bo caldo de cultivo para a desafección e o descrédito institucional.

A OCDE volveu recordar, entre as súas medidas neoliberais, déficits, carencias e reiteradas receitas -tamén neoliberais- que a mellora da calidade educativa é crucial. Por PISA sabemos mellor da ambigüidade dos xeitos desta organización económica. E tamén, o ben que lle veñen a uns ou outros gobernantes para tapar o que non lles interesa, que digamos a todo que moi ben e que nos declaremos constitutivamente ignorantes: ignorantes per se, se é posible.

Sofismas
 

Para non aburrirnos, tamén volve a escena un caso parecido ao de “os 5 do Buero”. Agora, en Leganés, “os 3 do pregón” enfróntanse a oito anos de prisión e a unha cuantiosa multa por manifestarse nas festas do seu barrio. Tres veciños son acusados de lesións e atentado -sen matices-, cando se manifestaban no momento do pregón das festas do barrio en contra das preferentes e da venda das súas vivendas sociais ao fondo voitre Goldman Sasch, e a favor dun salario digno e unha educación pública de calidade.

Rajoy se espreguiza, namentres, na Europa que temos, “unha historia de éxito” di- pese ao Brexit inglés e a que, en Holanda este 15 de marzo e moi pronto en Francia e na propia Alemaña, este triunfalismo está sendo traizoado pola falta dun consistente proxecto compartido de carácter social. Non pode dicir, por demais, que as políticas que estea aplicando en España poidan exemplificar un ton mellor. Os asuntos recentemente coñecidos sobre da privatización da Sanidade, a desviación de recursos cara ao ensino privado concertado en Cataluña, ou o que as investigacións sobre corrupción nos está mostrando día tras día, máis os recortes que implicarán os compromisos pactados con Bruxelas para os orzamentos de 2017 e 2018, non auguran nada positivo para a harmonía social, aínda que este presidente se mostre impávido.

Conscientes e optimistas?

A cuestión é que, a medida que a prolongada crise de 2008 nos volveu máis lúcidos, conscientes e desesperanzados, o optimismo subxectivo de que fai constantemente gala o poder e os seus acólitos se nos antolla cada vez máis aparvador. O do entontecimento colectivo cultívano con esmero e non é o menor dos motivos que move a entidades particulares -pretextadas como de servizo social- a controlar o ensino e, en especial, a de quen na desequilibrada vida colectiva aspiran a estar entre os seus membros máis selectos e, se cadra, a dirixila ao seu antollo. Entendamos ensino nun sentido amplo. Non só o que se prodiga en centros escolares -especialmente nas versións concertada e privada do sistema educativo-, senón tamén en posteriores niveis e grados formais, cuxos másteres, por exemplo, están crecendo en matrícula ao compás da aceleración dos custos e taxas da pública e na medida en que Wert deixou estruturado, no R.D. 43/2015, de 02 de febreiro, unha Universidade máis elitista. Este cadro educador de referencia complétase coa educación informal que día a día transfiren aos cidadáns a prensa, radio, TV e as ubicuas redes sociais, é dicir, canto fai crecer nos cidadáns o efecto de que o medio é a mensaxe, que dicía Mac Luhan en 1988.

O que e o como -o currículum- deste amplo espectro educacional parte do suposto da desigualdade. Estes ensinantes tratan de manter unha relación cos ensinados de falsa proximidade no saber: constantemente prolongan a súa dependencia na ignorancia. Como no “continuará” dos TBOS -útil para a marca editora- manteñen sempre a distancia, como ignorantes, a cantos na súa ansiedade de coñecemento non saben como desprenderse deses intermediarios que se autoproclaman detentadores exclusivos do saber e a verdade sen que os ensinados se emancipen nunca deles. Por tal motivo, adoita ser habitual que os que din saber manexen constantemente algún elemento novo -moitas veces tecnolóxico ou mítico, case sempre ligado ao poder-, a fin de que nos perdamos máis na torpeza e nos sintamos constantemente inferiores, necesitados da súa mediación porque non entendemos ben, non nos manexamos con soltura ou non alcanzamos a suposta profundidade cognitiva que requira un determinado asunto ou situación; especialmente se se sente dolorosa ou moi limitadora.

Sorrían, por favor

Non esquezan o panorama casposo do comezo desta columna, e verán a cantidade de sapiencia ocultista que encerra -inalcanzable para a gran maioría de cidadáns- que asuntos como o do autobús de “HAZTE OIR” e as súas sesgadas perogrulladas sobre os humanos, haxa ter facilidades para moverse cando a conversación social en torno ao día 8 de marzo, o Día Internacional da Muller, reclamaba igualdade e non diferencia de xénero ou sexual. O autobús en cuestión non ha ter obstáculo en desviar cara a si a atención, e foron moitos os anuentes entre responsables educativos e entre os colexios católicos: os silencios, matices e tardanzas tamén son xeitos de falar. E nada bo di que sexa apoiada con subvencións a esta organización logo de tela considerado “de utilidade pública” por Orde INT 904/do 07.05.2013 (BOE 24.05.2013). Non esquezan tampouco ao anfibolóxico Méndez de Vigo, proclamando riseiro que “o Goberno aposta por liberdade, inclusión e respecto ás diferenzas”. E para remate, non boten en saco roto a denuncia que estes individuos puxeron contra os que lles chamaron a atención .

Abundan leccións deste cariz. Como a da ministra Dores Montserrat proclamando desde a ONU o que outras veces cualificou como de “responsabilidade”moral de todos, pero non dun proxecto político. E outra que só os máis sabios do lugar comprenden, é que baixo a atenta mirada acomodaticia da presidenta da Asociación da Prensa Madrileña (APM), os de Podemos son os que coartan a liberdade de expresión dos nosos xornalistas. levantou así a veda a cantos tiñan encomendado frear a estes mozos políticos. E desviou a atención de asuntos de bastante máis enxundia como a renovada investigación da Caixa B dos do PP que, en Madrid, ten substancial consistencia.

De paso, puxo en evidencia os enormes déficits que estas estratexias para o atontamento colectivo deixan no aire, cando o oficio de xornalista está dando tantas voltas e non digamos a prensa. En España, xa nin nos acordamos de cando non sexa miedosa, controlada e de escasa apertura de criterio, ata cando pretendeu exercer de “intelectual colectivo” independente. Nestes anos últimos xa nin é infrecuente que xornais principais titulen ou editorialicen igual. Mentres, as domesticadas televisións, incluídas autonómicas e TVE, son exemplo continuo de disparates, malversación, de purgas dos seus mellores profesionais, e, como non, de modelo a seguir: os máis sumisos son os ben pagos. Con tanta roña, ¡vaia fiestra para que a ciudanía mire o mundo!

Do ceo ao inferno

O colmo desta agresiva dinámica do entontecimento, de todos os xeitos, é que Esperanza Aguirre se sinta agora como a “principal vítima” dos múltiples fenómenos de corrupción que, ata onde alcanzamos, só vimos ao seu redor. É un milagre zarzuelero: sendo ela unha cazatalentos a soldo, resulta inexplicable o seu desacerto in eligendo e, sobre todo, in vigilando. Coma se o do “tamayazo” a perseguise, Granados. que noutro tempo foi a súa man dereita e se dedicou a ser o cerebro da Púnica, reclama agora ao seu xuíz para que chame a declarar a esta “enganada” muller e que indique o pouco que podía representar el en relación con outros imputados nesta rede e quen tiña realmente “a superioridade jerárquica”.

Neste abatido teatriño de esperpentos, ignorantes como somos -e seducidos pola ignorancia como escusa dos pillados in fraganti de alta alcurnia- falta a escena en que se nos explique ben que pintaban os da Púnica lavando a imaxe de Lucía Fígar nas redes sociais a cambio de 72.000 euros de diñeiro público. O xuíz Velasco sabe máis desta señora que os seus mentores cielinos, que parece que a impulsaban a privatizar tanto e tan ben, que xa en decembro pediu á Consellería que rexentara os expedientes de 17 “colexios púnicos”. Nesta corte milagreira, a calidade educativa pregoada por Esperanza Aguirre desde que tomase posesión do Ministerio de Educación en 1996 -e executada con paixón desde o xa amentado “tamayazo” en 2003- tamén a comprenderemos mellor, seguramente sen entendela, cando explique a contribución á mesma dos benéficos púnicos para ningunear e atacar mellor as reivindicacións que, a favor do ensino público e da profesionalidade do profesorado lle facía a Marea verde.

O Mestre Ignorante

Moitos outros misterios non entenderemos nunca, porque -a xuízo de moitos que mandan- somos tan ignorantes que nos deixamos entontecer boamente con calquera explicación. Non contan con que algún día poidamos entender algunha cousa e, de aí, comecemos a fiar todo o demais que nos sucede, porque, como dicía Rancière en O Mestre ignorante, “todo está en todo” e, ademais, estamos dotados con capacidade para decatarnos e “emanciparnos” de cantos nos queren amestrar, adoutrinar e manipular coma se fósemos súbditos inferiores seus. De desterrar a falsa crenza na inferioridade das nosas intelixencias, e de estar atentos para emanciparnos de tan falso proteccionismo atontador, será unha pena que centos de opinadores e tertulianos -a máis diso outros especialistas-, dedicados a comer o coco aos cidadáns con distraídas monsergas e interpretacións, se queden nese momento crucial sen traballo. Será unha mágoa que leis como a do Honor, a de Liberdade de Expresión e a propia “Lei mordaza” -que tanto obrigan a escribir ou dicir “presunto” diante de nomes mafiosos, machistas ou prepotentes- se queden entón sen sentido no que teñen de pretexto desinformador. En compensación, posible será que xornais e medios empecen a ter ganas de comunicar algo de verdade, e que os kioskos volvan revitalizarse porque os lectores nos afixemos a ler algo máis que rápidos e incompletos titulares, xeralmente amarelos, e pasado a moi segundo plano os de taimado tema deportivo e tanto body encantado de terse coñecido.

De momento, non será mañá: non teman. Cando os votantes máis conspicuos decidan abandoar as seguridades inmobilistas do centro ben centrado, o PSOE deixe de cantar o de catro esquinitas tiene mi cama e ninguén acuse a ninguén de “populista”, todos comeremos perdices? Só entón será cando o PP, á fin, deixe de ascender nas enquisas e “se os outros non lle consenten equívocos- chamará “pacto educativo” a un compromiso serio no que importa, sen os malabarismos do seu actual diálogo monologante sobre da LOMCE e de que siga diminuíndo o papel crucial do ensino público.

Para cando cheguen esas kalendas graecas, Méndez de Vigo e os seus mandados deberían recoñecer, sen sofismas, que a folga do pasado día nove non só non foi inoportuna senón necesaria e ata providencial, pois se converteu en portavoz de que a cidadanía, se é tratada como ignorante, acaba por fartarse e ser imprevisible. Non é improbable que empece a sospeitar que Nigel Farage -o do brexit- e Trump non xurdiron por xeración espontánea, como tampouco Geet Wilders, o eurodiputado polaco Korwin-Mikke, Marine Lle Pen ou os ultras alemáns. Se todos os conversos son imprevisibles, calquera día reorienta o seu Ministerio educador -e tamén o cultural e ata deportivo- e reinterpreta á OCDE na convicción de que xogar coa ignorancia non facilita a crenza na bondade das institucións democráticas que tanto nos custou ter. Si, si, é complicado, pero só entón seranos dado comprobar que abandonamos a santísima ansiedade de volver a onde adoitabamos os europeos nos anos 30. Ao tempo?.

TEMAS: Diálogo educativo. Pactos. Problemas e políticas sociais. Educación pública. Medios. Liberdade de expresión. Lei do Honor. “Populismos”. Fraudes democráticas. Corrupción.

Manuel Menor Currás

Madrid, 16.03.2017