Sen présas nin pausas, veremos que afán é posible cada día

Dos límites e ambicións do novo Goberno -entre o posible e o desexable- falou Isabel Celáa nunha entrevista a Eldiario.es

Poden estar aí non poucas das pautas que, con realismo, pretende o seu proxecto educativo, a outra competencia da portavoz gobernamental. Ante todo, que facer coa LOMCE. Desmontala”por partes”, dando prioridade aos aspectos que, desde 2013, acentuaron a desigualdade, parece un bo obxectivo sempre que “a medio e longo prazo” -cuestión aleatoria neste momento- culmine nunha máis xusta estrutura educativa que resulte difícil de remover ao primeiro de vez. O pasado foi pródigo en enconadas alternancias estériles.

O demais é aclaratorio do principal. E é que a LOMCE sintetizou gran parte das aspiracións dos sectores máis reacios a que o sistema educativo se modernizase en profundidade e fora quen de adoptar as mellores prácticas en beneficio igualitario de todos os españois. A liberdade e a universalidade do dereito á educación que recoñece o artigo 27 da CE han ter nesta lei a súa interpretación máis parcial. Desexable, xa que logo, é que se revise a fondo ese articulado, de modo que se compatibilicen ambos dereitos e se blinde o seu exercicio sen demérito para o ensino público; e posible é ir dando pasos significativos nesa dirección “sen présa pero sen pausa”, con fórmulas concretas que freen o deterioro sufrido. O intolerable é que a educación siga sendo o primeiro chanzo para privilexiar modelicamente a grupos que aumenten, con diñeiro público, a fenda social a medida que medre como negocio e forma demostrativa da diferenza. Só será excelente se cumpre como sistema de cohesión social e unidade moral de convivencia.

Nas palabras da ministra se trasloce, ademais, unha relevante atención á Formación profesional. A súa experiencia no País Vasco poderá serlle de gran utilidade para que esa vía educativa alcance, ao fin, no imaxinario colectivo recoñecemento suficiente. Máis aló do ampliado nome do seu Ministerio, será crucial unha mellor redefinición da segunda etapa diso de modo que non resulte tan temperán discriminatoria como está sendo. Desde a reforma primeira na LOXSE -e desde as precedentes nos anos sesenta e setenta de Lora Tamayo e Villar Palasí-, a definición polivalente dese final da Secundaria Obrigatoria converteuse en clave para a calidade do sistema educativo. En todo este tempo, o discurso -social e político- sobre a educación, sempre estivo viciado por razóns máis ou menos relacionadas con esa etapa. Recórdense aqueles estigmas de “baixada do nivel” ou de “exebeización do sistema” que tanto serviron de escusa para frear os intentos democratizadores. Pero como expoñente de fallos e progresos, aí seguen os tercos datos do moi azacaneado “fracaso e abandono escolar” existente, o gran reto a superar sen portas falsas máis aló dos compromisos con EUROPA-2020.

Que eixe vertebrador?

Sen desmerecer de tan principais asuntos, nas respostas de Celáa aparecen conexos outros de gran valor. Veremos se unha vez máis, e ata onde, son instrumentados para vender o posible como substituto do necesario, esa historia cansina que, desde 1812, na Constitución de Cádiz, non cesa. Nela entran a Relixión ou as relixións e a ideoloxización -cuestión bastante máis ampla que a que pretende cinguirse á súa presenza no currículum-; o papel da privada e dos colexios concertados no sistema, que tanto alenta unha das liberdades menos libres: a da elección de centro; e, cun alcance maior do que cabe intuír na entrevista, a formación do profesorado, ese intanxible tan sobado como desatendido, e a participación democrática na xestión modernizadora das aulas, un dos mellores signos do valor que se lles asigna.

Se no medio de tanto avatar impredicible como o da política actual-“de urxencia”-, a ministra e o seu equipo poden manterse consecuentes con que “o ensino público é o eixe vertebrador do sistema” e non a criada de servizo, xa será positivo. Será digno e xusto, equitativo e saudable.

TEMAS: Educación pública. Pactos educativos. Programa de Goberno. ISO. LOMCE. Formación profesional. Fracaso escolar

.

Manuel Menor Currás

Madrid, 21.06.2018

O novo Goberno mostra claros sinais de liderado social

Estará moi condicionado, no entanto, o seu ritmo de recuperación consistente dos dereitos cidadáns; entre outros, os de Educación ou Sanidade.

Co acontecido trala moción de censura, pode darse a razón a Heráclito cando afirmaba que “ningún home pode cruzar o mesmo río dúas veces, porque nin a auga nin o home serán os mesmos”. A mobilidade e o cambio forman parte do ser e da existencia. Tiña razón Mercedes Sosa cando cantaba aquel Cambia, todo cambia que tanto xogo político deu en 1989.

Tan rápido foi o acontecido con esta moción que, neste momento, xa case soa prehistórica: o sobrevido tampouco deixou marxe para o descanso. Fronte á impasibilidade lenta que caracterizaba a Rajoy, Sánchez é sorprendentemente áxil. Fórono os seus nomeamentos, e moi pensados para integrar sensibilidades a contrapesar. Formalmente, a compensación paritaria de mulleres e homes neste Goberno está ampliamente realizada: veremos se desemboca en políticas decididamente feministas. As perspectivas das diferentes Comunidades, especialmente de Cataluña, tamén parecen ser contempladas con detemento. E en canto ás capacidades dos elixidos -agas o erro en Cultura, rapidamente emendado con criterio-, os eloxios iniciais foron practicamente unánimes. E para cumprir as expectativas que moitos votantes albergaron hai xa máis de dous anos, os cambios que se anunciaron no primeiro Consello de Ministras e Ministros do día 15 empezaron a mostrar que non só de simboloxías se trataba. A renovación da extensión do dereito universal á Sanidade, os primeiros pasos no Pacto de Toledo e, moi destacado, o asunto dos refuxiados do Aquarius ou o vinculado aos valados de Ceuta e Melilla, camiñan nunha dirección ben distinta do que ata hai nada se naturalizara como inmóbil.

Moi significativo foi, así mesmo, o cambio en Educación. Non só pola personalidade que, desde o primeiro momento, mostrou a nova ministra Pilar Celáa situándose respecto ao papel fundamental da escola pública, senón tamén por elixir para a Secretaría de Estado a un gran experto como Alejandro Tiana, de cuxa capacidade nese posto quedou sobrada constancia na xestión da LOE e a quen incomprensiblemente cesaran en 2008. É o máis idóneo para desmantelar a LOMCE de Wert. Xa o fixo coa LOCE de Pilar del Castillo.

O problema con Heráclito, de todos os xeitos, é que o cambio non basta para explicalo todo. Tamén Parménides pensou, no século V a.C., na integridade do ente: sen partes e uniforme, cheo de “o que é”; a verdade do ser -segundo o seu fragmentario Poema da Natureza- revelaríase na súa absoluta inmutabilidade. Estoutra cara da realidade que en certos aspectos reproducen como disciplinas a Historia e a Antropoloxía- é paralelamente manifesta nas reaccións que suscitou este envorco político, perfecto constitucionalmente pero inusitado. Aí seguen as reaccións nos medios. A portada de ABC do xoves día 15, sinalando que Pedro Sánchez impón por decreto “a España bonita”; as reticencias de Rafael Hernando sobre de “a prudencia” fronte a “a humanidade” cos refuxiados; os investimentos de recursos que supoñen os cambios cara á igualdade en todos os ámbitos; ou as misivas dos profesores de Relixión respecto do seu no sistema educativo, son outras tantas advertencias do peso do inmanente para fraxilizar este cambio cando soamente está empezando..

A expectativa, pois, reside en comprobar ata onde teñan posibilidade -nas distintas áreas ministeriais- para facer que os cambios en marcha sexan tan eficientes que modifiquen de xeito consistente a erosionada realidade, é dicir, as condicións de asimetría social existentes. En Educación, a gran cuestión será igualmente saber ata cando pervivirán as desigualdades estruturais en que se apoia o sistema: as súasdualidades profundas, os seus currículos obsoletos, a organización interna do traballo nas aulas con xeitos pouco propicios para que hoxe resulte atractivo e produtivo o estudo e o coñecemento. Conseguirán fixar ese “pacto educativo” de todos?

TEMAS: Cambio político. Dereitos sociais. Dereito universal Educación. Dereitos do Neno. Educación pública.

Manuel Menor Currás

Madrid, 17.06.2018

Seguirá aí por moito tempo o autocumprimento do que hai?

En Educación, pronto veremos se a LOMCE persiste moito, se o déficit segue sendo un problema, se o art. 27CE se remove ou se teremos que esperar.

Os que teorizan sobre a pasiva repetición cíclica da estupidez humana adoitan recorrer, moi dignos, ao seu comodín en situacións como a da nómina de ministras e ministros que acaba de xurar os seus cargos. Varias son as sorpresas que ofrece e, entre as máis rechamantes, que a lista sexa feita axiña que, cando a impasibilidade cíclica non deixaba sospeitar que puidese haber un cambio na Moncloa. Engádase a de que, nesa listaxe para gobernar, a nómina de mulleres supere amplamente a anceiada “paridade”.
As reaccións, con todo, non todas son sorpresivas. Algunhas proxectan sofisticados modelos da estupidez que Piergiorgio Odifreddi denosta a gusto no seu moi lúcido e divertido Dicionario da estupidez (tan ben editado por Malpaso). É tremendo que, non atrevéndose ninguén a meterse coa incompetencia dos nomeados e nomeadas -pois en xeral se lles recoñece experiencia e preparación “técnica”- moitos medios sobradamente connotados de sesgo conservador e ata reaccionario xa poñan tachas a algúns ou algunhas -especialmente ás dúas mulleres que ocupan agora os Ministerios de Sanidade e de Xustiza- por moi variopintas razóns, como que a seriedade mostrada no seu traballo e a defensa dos intereses do Estado poidan obstaculizar os intereses particulares, a sacrosanta propiedade privada e os seus negocios conexos.

Comprensivos e ata doutrinarios do recente pasado, e tendo en conta que perderían audiencia neste momento se discreparan moito sobre o acerto desta listaxe, indican por onde vai ir a oposición a este Goberno de Pedro Sánchez. Estes medios e os seus tertulianos non dubidan en afirmar que é un executivo “deseñado en clave electoral”, un Goberno de celebrities, excesivamente “efectista”, e similares. E detrás, non cesaron de oírse -como un mantra descualificador ab ovo-  as voces dos que proclaman que é un Goberno “falso”, non “elixido polo pobo” e con só 84 deputados, que se coou pola porta de atrás da democracia e que vaia vostede a saber que pactou facer con España cando foi levantado por todo tipo de vendepatrias.

O verdaderamente estúpido é non aprender da Historia -a máis recente tamén o é- As teorías da súa circularidade, como as moi providencialistas, ensinan que o ser humano é un eterno menor de idade. Canto fai ha de contar coa protección do panteón en que oficia unha nómina de cregos e burócratas, fieis gabadores dun presunto sentido común propagado polos fortes. O resto dos humanos, incapaz de comprender e intentar solucionar as súas limitacións en pé de igualdade, debe deixarse levar pola panda de selectos, únicos capaces de executar tan alto designio. Agora, perdido o paraíso, repiten -eles si- escenas de 2004 que duraron tanto, que algúns animan a Aznar a que xestione o seu “centro dereita”.
Estes últimos anos de Goberno do PP mostráronnos moitos signos desa estupidez instituida, á que tampouco foron alleas bastantes decisións anteriores, especialmente visibles desde 2009, cando a estética que se publicitaba mutouse en rictus amargo, con recortes aos funcionarios, unha reforma laboral tan peculiar e aquel artc. 135 CE: Vaia Terceira Vía!

Canto pesará “o que hai”?

Os afeitos a resistir, saudable é que teñan os pés na terra. Os novos ministros educaranlles pronto coas súas primeiras decisións e xestos. Estes tenderán a remendar aquelas e enseguida empezaremos a dubidar entre o prometido -simbólicamente, claro, porque o programa irase mostrando sobre a marcha- e o postergado. Esperemos que a nova ministra de Educación ensine, ante todo, a non ter que distinguir moito entre o necesario e o importante. Compaxinar as urxencias que ten o sistema escolar coa portavocía do Goberno e con que a astronáutica se levou as Universidades consigo, multiplicaralle a necesidade de exercitar a fondo as competencias que adquira na súa traxectoria anterior. ¡Atentos!

TEMAS: CAMBIO de Goberno. Consello de ministras e ministros. LOMCE. Déficit.
Artg. 27 CE. Reversión de recortes.

Manuel Menor Currás

Madrid, 07.06.2018

Ábrese un duro tempo político, esperanzador malia todo

Veremos, por exemplo, se o que prima en Educación é tanta España invocada sen españois ou son preferidos os españois sobre tanta esencia irredenta.

O novo inquilinato da Moncloa propiciou apreciar, entre outras, a calidade democrática da escena mediática. Os términos con que foi acollida de inicio a sorprendente moción de censura, son significativos. A Celia Villalobos debeulle vir á memoria aquilo de que contra Franco viviamos mellor, porque, segundo ela, o medio que se interesaba pola súa opinión íase a quedar sen tema de conversación nin capacidade crítica por mor da caída de Rajoy.

Esa saída está próxima ao tipo de insidias que se viron en moitos medios. Denotaban un malestar que nin a Bolsa mostraría. Indutores do medo, os términos que empregaron rozaban a hecatombe: “apocalipse”, “zozobra”, “caos” e temor foron moi frecuentados e os partidarios da confesionalidade escolar apuráronse a protexerse. Nas Redes, entre moito sarcasmo, tampouco faltaron alusións a unha repetición da “Fronte popular” dos anos 30.

A moitos “analistas” da caída de Mariano -e da súa propia, talvez- este modo de chegar á Moncloa resultoulles indignante pese a que estea contemplado na Constitución. En tres ocasións anteriores non prosperara e, se se lle unía que os votos que necesitaba Pedro Sánchez eran dunha variedade tan ampla -ao implicar todo o espectro político salvo ao PP e Cidadáns-, éralles agora máis fácil mostrar a súa histérica oposición ao acontecido que estar críticos co distanciamiento do Goberno respecto de as dificultades crecentes dos cidadáns. Foi a crueza da sentenza xudicial da Gürtel a que agudizou as contradicións e mentiras que, desde hai bastante máis de dous anos, estaban no aire. Esa penosa conxunción da primeira das grandes sentenzas sobre corrupción coas evasivas do PP no Parlamento, e con acontecementos como os de Cataluña, só repetiu, con todo, estables xestos de aburrimiento e deixación ante os problemas, coma se fose misión da xudicatura ou do mero paso do tempo o solucionalos.

Con canta LOMCE nos quedamos?

Cabe saudar este momento como o da esperanza de bo oído para un serio diálogo social e político. Sen harmonizar estes dous planos -o social e o político-, o que dure o novo Goberno sería outra perda de tempo para os cidadáns, destinatarios e posibles beneficiarios deste cambio. O panorama é moi complicado e os riscos de desacerto múltiples: son moitos ollos a mirar -pois estamos en democracia-, e tamén moitos os intereses a conxugar -contraditorios moitas veces-, o que é máis difícil de canear. E, de fondo, a realidade económica de España é máis deficiente do que aparentan as cifras macroeconómicas que se publicitaban. Verase agora como os déficits estruturais seguen aí; que os modos de afrontar a crise desde os meses finais da etapa Zapatero -incrementados na etapa de Rajoy-, aumentaron as carencias dos máis débiles e arrastraron consigo as dos niveis inferiores das clase media cebándose sobre todo con amplos sectores de mozos e mulleres; e que iso non nos privou de aumentar o déficit exterior, poñer en risco as pensións e, de paso, o patrimonio común das prestacións sociais para abaratar responsabilidades do Estado como a Sanidade e a Educación.

O do ensino é unha paisaxe especialmente danada. Nin prosperaron fórmulas de “pacto educativo” pensadas en gran medida para publicidade enganosa -ao non tocar os serios problemas estruturais do sistema-, nin tampouco asuntos como a carreira e o estatuto docente, a selección previa á mesma ou a tan anceiada Educación Infantil. Pero a LOMCE segue aí, os orzamentos educativos están en mínimos históricos, o ensino público languidece mentres se sosteñen intereses moi privados e confesionais, e non se reverteu apenas nada, cando no ensino tivo lugar o ERE máis grande destes anos. Señores do PSOE, que teñan sorte! Vana necesitar para que a normalidade da participación plural non sexa unha debilidade.

TEMAS: Moción de censura. Novo Goberno. Reaccións mediáticas. LOMCE. Urxencias do panorama educativo.

Manuel Menor Currás

Madrid, 03.06.2018

Isto non se sostén, e quedan as reformas intolerantes

Sufrimos o agresivo entusiasmo que algúns agora encausados mostraron contra a educación pública, as súas mentiras despectivas, o seu lucro obsceno.

Pese ás sentenzas da Gürtel e arredores, e ao que de saberes estilosos achega o encarceramento de Zaplana, o cachazudo Rajoy atopou aire provisional no debate dos PXE para aguantar unha severa crise con ese estilo sempre idéntico ao dos “hilillos de chapapote”. As sentenzas a figuras do aznarismo non fixeron máis que empezar e aínda que deberían xerar verdadeira contrición, non pasan de aparencia incapaz de xerar confianza. Todo proseguirá renqueante, como mal menor. Na Comunidade de Madrid -adiantado modelo con catro expresidentes afectados-, Garrido repite incumprimientos de Cifuentes, como acaba de mostrar a súa conselleira de Educación. Instalados en que as súas ideas políticas expresan como ningunhas outras a vontade de Deus, alegan que, pese a “os dez ou quince casos” que socavan as súas razóns de goberno, eles son “moito máis”.

Coas noticias xudiciais destes días é difícil subtraerse a que, fai 40 anos, cremos que coa democracia desaparecería a maior parte de canto limitara as nosas vidas nos 40 anteriores. Aquel cómodo fetichismo que traería per se un sinfín de bens saltou polo aire e será difícil recompoñer a súa inocente expectativa sen a vixilancia e atención que nunca debemos ceder. Hoxe, coas abundantes contradicións que temos no panorama, o fácil é reclamar que volva Valle-Inclán para escribirnos uns sabios esperpentos. Quedariamos a gusto cos deixes do sarcasmo, pero os problemas seguirían aí. Remedos afastados hai nos medios e na Rede, onde se amalgama todo co pouco entusiasmo e, ata, cursilería que, so pretexto de ética política, emiten os partidos neste asombroso momento de inconsistencia que emiten os representantes electos.

Excelsas haxiografías

O problema é que non hai problema con que a corrupción, de tan estendida que está, non exista sen contabilidade xudicial. Non existe o ben común, senón o seu remedo de beneficios particulares que se alimenten do erario público. O ideal unitario de moral colectiva foi fagocitado polo proveito económico individualizado, de que fixeron gala estes encausados de agora, outrora obxecto de excelsas haxiografías. A inflación dos currículos e o modelo máster Cifuentes -que pronto poderá actualizarse cos que, como o de Casado, xa están no repositorio dos medios- non son anecdóticos.

Incontables son os espabilados emisores de títulos de calidade incontrolada e pingües beneficios. O Ministerio de Educación, namentres, nin se sente aludido. Traballa incesante, sobre todo desde a implantación do Plan Bolonia en 2008-2009 e ao amparo da liberalización que Wert engadiu ao sistema educativo antes de irse a París, en xeneralizar o dogma de que o libre mercado, ademais de barato é miragreiro. Segundo esa vella teoría, a liberdade de elección dos consumidores de bens -tamén os vinculados ao coñecemento- é capaz de arranxalo todo. Cando libere ao Estado democrático da obrigación que ten co dereito universal dos cidadáns a unha boa educación, tamén proclamará que no mar non hai quenllas e que todos os peixes son iguais nas súas cristalinas augas.

Agora que Ana Botín, lista para captar clientela para a súa rede bancaria, di que descubriu o feminismo -e reitera amar moito á Universidade-, non deberiamos cometer a tontería de esquecer que daquela prodixiosa troupe que asistiu á famosa voda do Escorial en 2002 -que en boa medida fai casting agora ante os xuíces- hai responsables de que os liberais recortes que dirixiron contra o sistema educativo, e a educación pública en concreto, lles xerasen contables recompensas para si e os seus amigos. Máis dunha peza xudicial trata disto, e da persecución de organizacións, sindicatos e profesionais do ensino que ousaron replicarlles. O momento non é para humor barato e chapuceiro, senón para reclamar coherencia de cantos agora din o que non dixeron en todos estes anos.




TEMAS: Crise política. Contrarreformas. Políticas educativas. Ben común. Corrupción. Gürtel. Aznarismo.

Manuel Menor Currás

Madrid, 26.05.2018

Realiméntanse a estupidez, a ignorancia e a intolerancia?

Filósofos gregos xa o constataron. Falta saber se ese é hoxe tamén o gran obxectivo a lograr cun sistema de educación degradado e segregador.

Todo sucede como o contan os detentadores de poder. Por algo nas crónicas da historia anterior á contemporaneidade, sempre son reis e privilexiados os suxeitos de canto acontecía; os demais eran meros comparsas. En case 230 anos algo cambiou, pero non moito como confirman a prensa e os noticiarios. Segundo os dirixentes de EEUU, por exemplo, o pasado día 15 Israel mostrou “contención” en Gaza tralo asasinato de 62 palestinos e miles de feridos que protestaban pola súa situación logo de 70 anos de ocupación da súa terra e de exilio forzado. Segundo engadiron no Consello de Seguridade da ONU, o trasladar a embaixada americana de Tel-Aviv a Xerusalén nada tiña que ver. “Era o máis apropiado”, aínda que con iso se botase un pouco máis de terra a un bo entendemento entre palestinos e israelís.

Este hábito de culpabilizar ao outro por diferente tamén é recurrente na historia. Fala da pouca implantación que os dereitos humanos teñen, tamén en Occidente, empezando por aspectos básicos como a igualdade do valor da vida. Non é para estar orgullosos de que o tempo transcorrido desde a Declaración Universal da ONU apenas teña 70 anos. Tampouco o é que a de Dereitos do neno -que España asinou en 1991- teña tan pouco impacto aínda no sistema educativo español, onde a familia é prioritaria. E que pasa coa violencia contra as mulleres? Moito haberá que traballar para erradicar razóns que, como as de “a manda”, intoxican calquera consideración sa da convivencia nun mundo onde a globalización é potenciada por unha economía asentada na ferocidade competitiva, allea á convivencia integral, sostenible e inclusiva.

Fraternidad e penumbra

Excepcionalmente, Aristóteles insistiu na filía, un sentido de fraternidade cívica que fixese posible a vida da polis; obrigación dos poucos “cidadáns” que había, non deixaba de ser unha superación do pechado egoísmo. O primeiro cristianismo deu á fraternidade unha amplitud maior ao falar dun Deus, pai común de todos. Pero a doutrina cristiá, vinculada á expectativa de vida ultraterrena, non evitou adulteracións nin connivencias co poder na xestión dos asuntos terrenais. Por iso a historia da caridade cristiá é discontinua e, ata, contradictoria en moitas ocasións. A chamada Escola de Salamanca, por exemplo, axudou coa súa análise dos dereitos dos indíxenas americanos a un temperán recoñecemento non teocrático dos “outros” e á formulación dun rudimentario dereito internacional, pero o desenvolvemento do conxunto de dereitos dos homes e mulleres desde 1789 -e as súas derivaciones en xustiza social coherente- pouco deben ao Vaticano.

Por outra banda, hai sobrados exemplos -tamén na historia española recente- da violencia desenvolvida pola Igrexa en nome da “salvación” da xente. Pouco coñecido é como, desde o Edicto de Constantino en 313 d.C., nomes relevantes do santoral demonizaron aos non conversos. A cultura confesional observable nas ermidas de advocacións miragreiras permite constatar pervivencias rituais que historiadores, antropólogos e arqueólogos rastrexaron ata antes do “triunfo do cristianismo”. Pero unha investigación complementaria de Catherine Nixey, La  edad de la penumbra. Como el cristianismo destruyó el mundo clásico (Madrid, Taurus, 2018), obriga a actualizar currículos encubridores de información sobre a intolerancia eclesiástica ao final da Idade Antiga en áreas tan sensibles como a arte, os costumes, lecturas ou crenzas precedentes. É, ademais, un humilde chamamento á comprensión nun tempo en que o fanatismo avanza máis e máis, tamén en cuestións de democracia educativa. Aquelas orixes do absolutismo dogmático non son distintos do que deron mostra insatisfeitos membros da xerarquía episcopal ante o finiquitado pacto educativo -actualmente sen quórum-, anceiantes de ampliar inxustificados privilexios.

Manuel Menor Currás

Unha análise historiográfica para entenden as politicas educativas sen espellismos

O ensaio titulado O artigo 27 da Constitución: Caderno de queixas, editado por por Edicións Morata prseńtase hoxe na Fundación Francisco Giner dos Ríos, c/Martínez Campos, 14. Madrid ás 19,30 hs.

Pódese escribir ou falar de Historia de moitos xeitos e sen ser historiador. Ata se pode ser profesor de Historia sen selo. Non esixe investigar e, se concorre unha formación inicial como a que emanaba dalgún catedrático universitario dos anos setenta, que comandara en plena guerra civil unha patrulla que aterrorizou aos seus veciños queimando libros na praza maior -acto de que dan fe as hemerotecas-, advertirase o porqué de especies invasoras nas redes escolares como a que se alimenta de libros de texto dos alumnos.

Este libro non é para os que aleguen que en Historia só poden dicirse cousas subxectivas, o pretexto dos que se alteran ante diverxencias das súas conviccións. Menos lles gustará aos amantes de historias e historietas exemplarizantes, o filón ciceroniano en que foi mestre Valerio Máximo e os seus Feitos e ditos memorables (século I d. C.). Vai dirixida, máis ben, a lectores agradecidos co diverso -poucos cando de historia educativa se trate-, a condición de que deixen en suspenso vivencias de aleatorias aprendizaxes de que poidan apropiarse no seu periplo académico.

O primeiro, pois, a sinalar é que o neurálxico deste traballo está feito por historiadores. A perspectiva historiográfica, si é rigorosa, ilumina as cuestións en que o presente segue moi atenazado polo seu pasado. Aquí corre a cargo de docentes investigadores de gran crédito, con publicacións de impacto no amplo corpus académico que abarca a historia das políticas educativas. E, ademais, o seu propósito non é outro senón elevar a dignidade da conversación democrática sobre a educación de todos que fai falta.

O artigo 27 da Constitución

É este un libro moi oportuno. Ao conectar a actualidade coa súa xenealoxía, toca de cheo a proposta de “pacto educativo” que Méndez de Vigo pretendeu que dese sentido ao seu paso por Educación desde que relevou a Wert en xuño de 2015. Se se apropiaba o seu alto valor simbólico parecería virtude o que foi trampantoxo para non emendar unha traxectoria da educación española que as melloras? da LOMCE encarrilaron cara ao século XIX, no canto de responder ás esixencias do XXI. Este ensaio deixa núa, ante todo, esa falacia oportunista de distracción e propón ao lector un documentado percorrido, que incita a contrastar canto se di sobre dos partidismos que, ao redactarse o artigo 27 da Constitución, non pactaron a súa interpretación e, entendéndoo os seus principais firmantes entendérono a conveniencia, desperdiciaron os tempos propicios para acordar o importante e os necesarios para desacordar o retrógrado.

En síntese, esta análise do acontecido ao sistema educativo desde 1978 a 2018 -tralos duros antecedentes que arrastraba desde 1808- permite facerse cargo de que boa parte dos atávicos problemas con que topou a Subcomisión parlamentaria para un pacto en terreo tan importante estiveron aí como algo “natural” durante estes 40 anos. E, con todo, que para atallar de raíz os máis serios -vetados unha vez máis- só cosmética haberá mentres non se revise a fondo a redacción do artg. 27 CE.

Caderno de queixas

Entre as gratas sorpresas desta obra, non é a menor a de poder atopar, por primeira vez, unha exhaustiva secuencia de como o PP abortou en maio de 2010 o proxecto de pacto que Ángel Gabilondo propoñía entre as críticas de diversos sectores. Cabería sinalar, ademais, que non é fácil achar unha proposta de lectura sobre cuestións tan entrecruzadas de conflitivos particularismos como as do ensino, en que vaian parellas as voces de catedráticos universitarios de prestixio, profesores de Secundaria e, sobre todo, de representantes da comunidade educativa. Esta vertente é a que máis xustifica a segunda parte do título: Caderno de queixas, que recorda as enquisas de incumprimentos que precedían no Antigo Réxime á celebración dos Estados Xerais, particularmente en Francia. Só cada lector poderá referendar se a reflexión que se vaia facendo a medida que vaia lendo estas páxinas, ten algo que ver co pouso que a súa experiencia escolar lle deixou no medio das sucesivas crises a que sexa sometida pola súa propia vida.

TEMAS: Artigo 27 CE. Pacto educativo. LOMCE. Políticas educativas. Historia da educación española. Cidadanía.

Manuel Menor Currás

Madrid, 12.05.2018

Non sucederá en Educación o acontecido coas pensións

As urxencias de voto fan milagres. Pero non tanto como para que os PXE se ocupen dunha educación boa para todos.

Por mor da aritmética imprescindible para sacar adiante o proxecto de Orzamentos Xerais do Estado, xa non é problemática a subida xeneralizada das pensións nun 1,7%. Vendéronnos películas dispares, incluída a do esforzo ímprobo de sostelas co 0,25 xa era unha fazaña, reiterada ademais. Parecen atopar un benéfico nicho de recursos nos grandes de Internet, como Google, logo dun longo imperialismo que os colonizados debían agradecer. 

Salvo que política sexa só o que contan moitos políticos e quen lles fan a rosca,  habería que recordar que a Méndez de Vigo dixéronlle os seus xefes que dixese que, en caso de”pacto”, en 2021 alcanzaríase en Educación o 5% do PIB, desde o 3,67% ao que o reduciron estes anos. O exemplo das pensións obriga a esixir un cambio de perspectiva -tamén en Sanidade e demais prestacións-, pois existen multitude de aproveitados da nosa tradicional ausencia de esixencia tributaria. Aí están as corporacións que tanto evaden; os beneficiarios de moi rendibles privatizacións dos anos setenta e oitenta; as construtoras de monumentos á nada; os concesionarios de autopistas inútiles rescatadas a conta do público; os prestigiados emprendedores de oficios improdutivos que detraen recursos de cidadáns cautivos da necesidade; os empeñados -por similar motivo- en acrecentar a privatización de servizos esenciais como a auga, espazos públicos urbanos, seguridade, sanidade, educación ou dependencia. E, a máis diso os corruptos de todos os niveis, os xerarcas de idearios relixiosos -o católico, desde logo, e o doutros monoteísmos-, que financian edificios e actividades variopintas -sobre todo educativas- agraciados con exencións, subvencións e concertos de diverso alcance: en conxunto, máis de 11.000 millóns de euros. Este neoliberalismo retrógrado imperante, ocupado en que todos os cidadáns paguen os privilexiados patriotismos dalgúns nunha época de necesidades críticas como as que se mostraron o pasado día un de maio en toda España, é socialmente imposible: país periférico e con moita man de obra intensiva sobrante, non dá para tanta asimetría graciosa.

A patria do dous de maio

Na súa historia é difícil atopar os términos “patria” e “patriótico” antes de 1808, aínda que deron e dan moito xogo desde entón como linguaxe tópica, tan apto para un roto como para un descosido, moi utilizable a conveniencia. Por poñer un exemplo -moi ao fío do 2 de Maio-, aí está unha festa madrileña onde non é habitual diferenciar churras de merinas e, a miúdo, aparece máis patriota calquera reaccionario que os cidadáns ou cidadás que se propuxeron vivir nunha España en que non estean gratuitamente limitados os dereitos e liberdades. Pasou moitas veces desde 1812. E en 2018 -cando, entre outros, arrecian os problemas coa liberdade de expresión-, os últimos catro presidentes autonómicos, pillados en babecadas mentirosas, impropias de patriotas atentos ao benestar dos seus conciudadáns, recordáronnos que a corruptio optimi pessima.

A ignorancia adoita ir bastante asociada ao patriótico cando se trata de que a linguaxe non deixe ao espido ranciedades patriarcais e propicie a difusión de mentiras a gusto, pero en proveito propio. Levamos véndoo anos e anos, coa manipulación da historia e das institucións, a invención de supostas tradicións culturais e a continuidade de falsidades máis ou menos oficiosas. Agora mesmo, estes días, aí están os mozos de Cidadáns -acompañados, ao parecer, por Vargas Llosa en labores estraños á boa literatura que escribiu- ás voltas co feminismo, Clara Campoamor e o voto feminino. Desde 1933 -e con mal coñecemento da Historia-, mira que non hai problemas que solucionar ou motivos serios en que ocupar a atención da cidadanía. Nun sistema educativo xusto e igualitario, por exemplo, e en non dicir tonterías oportunistas.

TEMAS: Orzamentos Xerais do Estado (PGE). PIB educativo. Ensino público. Sistema impositivo. Patriotismo. Feminismo. Igualdade de dereitos e liberdades.

Manuel Menor Currás

Madrid, 06.05.2018

É posible un pacto educativo desideoloxizado?

Cun pacto aséptico, afastado de asuntos conflitivos, sen privilexiados e postergados, todos serían igualmente libres ante a LOMCE.

Cando en 1929 Karl Mannheim explicou como na conformación da opinión pública -parte vital da democracia- entran diversidade de medios e intereses, deixounos advertidos de que “non hai discurso máis ideolóxico que o que se presenta como non ideolóxico”. Sucede que, no contexto habitual de disparidade de perspectivas, “o concepto particular de ideoloxía implica que este término expresa o noso escepticismo respecto de ideas e representacións do noso adversario”. Adoita nestes casos ser recurso próximo á mentira para esquivar, en nome dunha suposta neutralidade, as interpelacións de calquera situación.

Hai momentos, con todo, en que non hai modo de que non resulte sectario o que os estrategas políticos pretenden “natural” ou de “sentido común”. Tales tópicos, indutores do prexuízo e do medo, sempre son superados pola reincidencia empírica do sesgo tendencioso e, nesta renqueante Lexislatura, fan cada vez máis incoherente o plan de pacto educativo que Méndez de Vigo exhibe -supostamente dialogante- desde xuño de 2015.

Sen profundas averiguacións, os desconcertos do día a día traizoan o seu sorriso. Que unhas cremas conten máis que as falsidades dun título educativo é preocupante: son tradicións parellas ás que avergoñan e intimidan por confundir abuso e violación en sentenzas como a dos de “a manda”. Pero que o “caso Cifuentes” cuestionara determinados alicerces da universidade non debería deixar nas pavías da incompetencia ao ministro de Educación e non tivera nada que vixiar antes de remendar irregularidades e prestixios perdidos. E que o “caso Casado” se presentase como normal, de alguén a quen lole viña ben lucir un tituliño aparente, tampouco sería problema se a privacidade de pagar un certificado acreditativo das competencias que foran non puxese en risco o prestixio do sistema educativo.

Súmense tamén os ardores guerreiros que Cospedal e Méndez de Vigo queren introducir no currículum escolar, coma se en grao sumo natural se tratase “por nostalxia daquela Formación do Espírito Nacional” e, por suposto, en contra da “Educación para a Cidadanía” que en 2006 tratou de introducir LOEA-, e debería ser así a integradora educación para a paz nas aulas escolares.

Ideoloxías sen escrúpulo nin crepúsculo

Pero o que máis evidencia unha ideoloxía sectaria son as decisións que denotan valor bursátil contable. Imposicións deste teor, denunciadas regularmente por plataformas diversas, poden verse no que CCOO informara ao comezo deste curso (nº 362 T.E.) e que o pasado día 16 mostrou claramente a SER: nestes anos de crise, o PP subtraeulle ao ensino público 6.000 millóns de euros -pese ao aumento do seu alumnado-, mentres á concertada subiulle a dotación en 160 millóns máis. A esta exemplar xestión ideoloxizada da universalidade e liberdade educativas que prescribe o art. 27 CE -cambiando a relación entre pública e privada- engádese o que conta o último número de T. E., o 365: “O Goberno comprometeuse ante Bruxelas a reducir o investimento educativo ao 3,67% do PIB e a un 3,4% en 2030, cifras que nos remiten aos anos 80 do século pasado”; e, por outra banda, nas desgravacións fiscais dos PXE-2018, hai “un monto de 1484 millóns de euros para beneficios fiscais a familias que puideron sufragar cotas en escolas infantís privadas, uniformes escolares, clases de idiomas, etc.”. Agréguese, en fin, que o TC acaba de mostrarnos coa súa sentenza sobre os colexios segregadores -un 70% do Opus Dei e o ponente do fallo xudicial tamén- á beira de que ideoloxías se poñen oito dos seus membros.

Por iso Méndez de Vigo non entende que tecer un sentido común compartido para resolver as urxencias do sistema educativo -máis aló da escueta escolarización-, requira outros mimbres. Para empezar, non ofender con argucias aos que reclaman atención aos intereses comúns, os de todos.

TEMAS: Pacto educativo. LOMCE. PIB educativo. Ideoloxías. Ensino público. Ensino privado. Títulos universitarios. Orzamentos Xerais do Estado (PGE).

Manuel Menor Currás

Madrid, 27.04.2018

"O noso e os nosos" sintetiza unha ética sen estética democrática

Segrega aos non adictos, como indignos de compartir o espazo público. En educación, é o colmo da privacidade narcisista.

Díxoo Cospedal cando empezou a conta atrás do máster de Cifuentes: hai que “defender o noso e os nosos”. Non é un protocolo de alta política que xa previse Maquiavelo como parte dos segredos de Estado e a súa exquisita fontanería. Máis que unha teoría, é unha deontoloxía particular que adoita aflorar se os criterios e proxectos doutros evidencian que a nosa retórica quedouse oca ante feitos contraditorios.

É a irregularidade ordinaria en que a estética contradise coa ética en case todo o que tocan uns poucos, con prerrogativas fronte ao “normal” do resto, a quen piden se lles pregue. “O noso e os nosos” son, deste xeito, ese segmento de selectos que, se non por nacemento como no Ancien Régime, por razóns de inventado pedigrí séntense con poder suficiente para impoñer a súa perspectiva, os seus intereses e o seu dominio. É dicir, que se arrogan -en nome de calquera suposta superioridade- o dereito a ser tratados de modo distinto. Ultimamente, oímoslles moito ante os tribunais: nin leis nin obrigacións lles son iguais; tampouco dereitos e liberdades e, menos, as responsabilidades. De feito, cando son pillados in fraganti ignórano todo, son inconscientes.

Conecta co acontecido desde 1789, cando unha parte importante da burguesía revolucionaria fíxose conservadora e ata retrógrada tratando de que os dereitos conquistados quedasen retidos para os da súa clase, á defensiva do resto social. Os persistentes privilexios que una suposta igualdade legal trata de encubrir, ademais de explicar toda a loita pola equidade, é o que deu cor ás variadas reformas e restauracións acontecidas, e cando tratan de construírse personalidades neoliberais de última xeración e un renovado neoautoritarismo.

Agora resulta que Cifuentes renuncia ás pompas e vaidades do máster -non ás do cargo- e, mentres é cuestionada a credibilidade da URJC, os outros alumnos e profesores son o atrezzo dunha opereta en que, sexa o que for, xa perderon: o seu esforzo, o seu tempo e diñeiro foron devaluados nesta burbulla boloniense de inconsistente e confusa titulite. Á súa vez, Méndez de Vigo, IX Barón de Claret a quen recordaron hai pouco os seus fervores orixinarios, segue facendo do pacto educativo a súa razón de estar en Alcalá 34 despois de que Wert marchase tan alegre ao París da OCDE. Para entreter e despistar, roga “encarecidamente” ao PSOE que o apoie para que Educación recupere -en 2025- un 5% do PIB.

Privacidade subvencionada

Pero a LOMCE segue aí tan ricamente, coma se non a puxera en dúbida este divertimento e non fose urxente un proxecto realmente inclusivo. A este paso, o lexislado en 2013 pronto será parte constitutiva da “cultura tradicional” que canta o Barón de Claret. É -parece engadir- o mellor desenvolvemento do artigo 27 CE, pois é o último; todos os nenos e adolescentes están escolarizados, pero sería ridículo pretender que “o noso e os nosos” deixasen de ter “a súa liberdade”. Oito maxistrados do TC concordan en que “o noso e os nosos” merecen colexios cada vez máis parecidos a clubs privados das familias escolleitas, con seccións segregadas para nenos e nenas, idearios particulares -incluso fundamentalistas- e subvencións pagas polos que teñen “envexa igualitaria”.

E así sucede que, no proxecto de Orzamentos Xerais do Estado 2018, reserváronse máis de 1.484 millóns de euros a fin de cultivar esa privacidade desde os 0-3 anos, mentres as escolas infantís públicas son escasas. Este símbolo da piña que formamos todos na unidade do Estado é o que, ao que se ve, lles encanta a moitos bispos da Conferencia Episcopal, satisfeitos co TC. Queren que esquezamos, con todo, que a fraternidade expresiva de xustiza e liberdade só é aquela en que -como di Ángel Puyol- “quen teñen mellor posición social e os que teñen menos compartan o máximo de espazo público posible”

TEMAS: Pacto educativo. LOMCE. PGE (Orzamentos Xerais do Estado). Tribunal Constitucional. Artigo 27 CE.

Manuel Menor Currás

Madrid, 21.04.2018

Ás veces, se calase o cantor, estariamos máis a gusto

Nin o que canta Méndez de Vigo é “cultura tradicional”, nin o seu pacto educativo é o que necesita o noso sistema escolar.

Este ano, catro ministros deste Goberno -Cospedal, Zoido, Méndez de Vigo e Catalá- procesionaron en Málaga cantando o himno que os portadores do Cristo da Boa Morte -reprodución recente do de Juan de Mena-, era trasladado á igrexa de San Domingos. O noivo da morte só ten que ver coa Lexión fundada por Millán Astray cando a guerra do Rif, en 1920. E a historia das cofrardías de Semana Santa, chea de ingredientes variopintos, en moitos casos non é anterior ao nacionalcatolicismo que se impuxo trala Guerra civil.

É igualmente certo que a suposta “aconfesionalidade” do Estado logo de 1978 non forma parte da cultura política de moitos dos nosos representantes, e máis cando queren confundir a votantes e estraños. Méndez de Vigo, por exemplo, é moi libre como particular de cantar ou dicir o que estime, pero, como ministro, se xustifica os seus xestos dentro dunha suposta “tradición cultural” arrogándose esa autoridade para tal aseveración, o pertinente é que o explique. Pola contra calquera especialista en antropoloxía cultural, etnomusicoloxía ou folclore poderá acusalo de entremetido e falsario. Debese esclarecer, por exemplo, canto tempo cre que fai falta para que un costume ou fórmula de comportamento relixioso, civil, festivo ou simplemente expresivo da vida cotiá, fai falta para testemuñar que é “tradición cultural”. E por que se as tradicións rituais de Semana Santa non son homoxéneas, atribúe que o sexa o cantado ao paso dos lexionarios. Que cultura tradicional promove Méndez e Vigo cando a diversidade é notoria e ata contraditoria dunhas a outras músicas populares? Se se tense en conta quen, que, e en qué circunstancias se adoitan cantar, pronto se advirte que baixo o paraugas de “tradición cultural” acóllese de todo.

Moi cantoso é, con todo, que, a propósito de que o da tradición é un terreo moi abonado para “a invención” -como explicou en 1983 Eric Hobsbawn-, un ministro dos asuntos culturais queira coar unha falsidade para salvarse dunha metedura de pata ou dunha convicción baseada en supostas crenzas, distintas das de moitos outros españois. Tan convencido parece estar das súas que reafirmou a súa curiosa teoría ao animar retranqueiramente no Senado a unha parlamentaria queo interpelou: se participaba con el noutro evento similar talvez lle medrase a fe. Esta reacción propagandista delátao: non consta entre as funcións políticas do cargo que todos lle pagamos crear orfeóns de adictos.

Claros “baróns” de Castela

O reaccionarismo riseiro de Méndez de Vigo é redundante no itinerario que trazou ao seu pacto educativo e á Subcomisión correspondente. Desde que relevou a Ignacio Wert, preservou a intanxibilidade da estrutura que inclina ao sistema educativo a contradicir a igualdade e a liberdade que preceptúa o art. 27 CE. Sobre todo, no tocante ás relacións do ensino público e o privada, os recursos dispoñibles e a presenza da Relixión no currículum escolar. Non é estraño que a estas alturas se dea por morto este invento de pacto que, por outra banda, contraviría o que, desde 1978 -e por falar só de leis orgánicas- tratou de afianzar o seu partido na liña que inaugurou a LOECE (1980), proseguiu a LOCE (2002) e terminou de construír a LOMCE (2013). Mentres tanto, aínda non explicou coherentemente por que quería un pacto político para unha nova lei, sen suprimir esta tela emendado senón en pequenos matices. Non é contraditorio? Todo parece indicar que o que este cantor de ocasión queira soster é a mesma tesitura dos 40 anos pasados aparentando cambio de tonalidade. Unha partitura de reaccionario tradicionalismo que lle esixe sostenella e non enmendalla, e cantar canto asombre a máis dun turista que non saiba de que vai a rica tradición cultural dos españois, nin se viven no século XXI ou no de “os claros varóns -¿ou baróns?- de Castela”, de cando Fernando de Pulgar.

TEMAS: Pacto educativo. LOMCE. Artigo 27 CE. Procesións e políticos. Méndez de Vigo e as súas cancións. Tradición cultural. Os “mestres cantores”.

Manuel Menor Currás

Madrid, 15.04.2018

Os papeis universitarios son o que aparentan?

Dada a dificultade para dilucidar autenticidades, máis difícil será pescudar as súas calidades ou o mérito que poida representar ostentar a maioría.

O que vaia a dar de si no plano político a casuística enleada dun certificado da URJC está por ver nas próximas horas. Logo de medio mes no candelabro, pode suceder calquera cousa segundo os oportunismos dos candidatos á cadeira presidencial da Comunidade de Madrid. Danos hai, de todos os xeitos, que serán difíciles de emendar neste territorio das titulacións universitarias, a máis diso agravios comparativos e suspicacias respecto de que sexan eses intanxibles tan preciados como “ a calidade”, “a igualdade de mérito” e, de paso, “a mellora do sistema educativo”. Confirmado parece, iso si, o alto valor que ten a lingüística para determinar o verdadeiro significado das palabras, se é que lles queda algún logo do que día a día se ha ir establecendo entre Cataluña e o resto de España.

De antigo foron dubidosos os certificados de virxindade -como testemuña Fernando de Rojas en 1499 cando escribe A Celestina-, as demostracións de cristián vello que esixía a Inquisición e, como non, as certificaciones de bachareles que sabían máis de tabernas e esmorgas que do que os seus dómines ensinaban na aula. E por completar o baremo da hipocrisía social, tampouco pode dicirse que moitos cregos -se facemos caso ao que prescriben as Sinodais de moitos concilios provinciais- fosen persoas de virtude acrisolada, ou que os que pasaban por fidalgos prestixiados, non fosen senón pobres menesterosos: ata as vendas de títulos nobiliarios foron moeda corrente. Por algo a nosa mellor invención literaria, a do pícaro, tivo abundante humus nutriente.

Sucede que creramos que, coa Constitución de 1978 en marcha, todo sería puro, limpo, transparente e leal. Coma se por arte de birlibirloque volvese todo á súa máis prístina limpeza orixinal entre iguais. Pero tamén acontece que hai tempos longos no devir humano, con características que se traspasan de xeración en xeración sen apenas cambio ningún, o que, por suposto, é observable en bacterias incrustadas no existir de universidades e institucións de suposto saber, especializadas en que o que dea ton aos seus departamentos ou institutos asociados sexa exclusivamente transmitir sensacións de poder, dominio e capacidade de manipular sen que en nada avance o coñecemento senón todo o contrario, pese a tanto máster e posgrao como certifican.

Os milleiros de titulacións

Alguén, en non moi remoto tempo, reclamaba a súa ansiedade por asistir ao Xuízo Final pronto, porque quería observar o desespero de moitos fillos por coñecer ao fin quen era o seu pai, e a tendencia de cada euro por regresar ao peto do seu verdadeiro dono. Imaxínense que cada español quixese saber cantos dos títulos que exhiben supostos profesionais da política e outros traballos obedecen a verdade e, sobre todo, se lles valeron para aumentar o seu coñecemento. Imaxínense, ademais, que cada universidade tivese que certificar que os seus alumnos captaron as competencias que, segundo mostran as súas titulacións, suponse que procuran as que imparten. E supoñan que, para concluír este circuíto, tivesen que deixar os seus postos cantos profesores de gran capacidade de mandarinato e demais rutinas de influencia da súa xerarquía docente se fosen responsables da transmisión da nada. Con cantas persoas de ben se quedaría o sistema educativo español? A quen benefician os milleiros de titulacións de posgrao que, en apenas nove anos se xeraron? Esta difícil avaliación non a teremos, como tampouco a das múltiples cambadelas existentes nas Alma mater para que os repartos de poder non se alteren de ningún xeito.

Pois aquí estamos, vendo tan ricamente o que pasa. Cando se derrita este azucre noticioso do máster da URJC, volverán a masaxearnos con outros papeis. Por exemplo, os do pacto educativo. E, mentres sosteñen a LOMCE, tratarán de convencernos de que o máis conveniente é manter un sistema ancorado nos albores do século XIX -antes de que nas Cortes de Cádiz se tratase de que fose algo modernizador e de dereito público-, ou se queremos que a nosa educación teña -despois de máis de 200 anos- os trazos que corresponden á modernidade dunha sociedade do século XXI. Repasen tamén os orzamentos do Estado deste ano, e verán, nun anexo, os 1.400 millóns en desgravacións a familias que non o necesitan e por asuntos tan interesantes como os uniformes dos seus colexios privados. É case un terzo do que se vai investir: presupostos sociais?

TEMAS: Títulos universitarios. Másteres. Posgraos. Calidade educativa. Mellora do sistema educativo. LOMCE. Pacto educativo.

Manuel Menor

Madrid, 08.04.2018

É “a calidade” o que prima na elección de colexio?

Como cando compramos un “paquete turístico” ou un coche, o libre mercado non cobre todas as expectativas. Nos pactos educativos tampouco.

Non todos poden elixir e, na práctica, a “libre elección de centro” apenas alcanza a un terzo das familias. Nalgunhas comunidades autonómicas -e en determinados barrios das principais cidades- esta proporción é bastante maior. A distribución vai, predominantemente, por estratos sociais e a remolque da equidade que un Estado democrático debe desenvolver para que se cumpra un dereito fundamental da cidadanía que, ben desenvolvido, xera unha maior cohesión moral e sa convivencia.
Chama a atención que, en tempo de crise, aos poucos que poden elixir se lles subvencione mentres ao resto se lles di que escolaricen aos seus fillos nunha escola pública saturada de problemas e escasa de recursos. Establecida a diferenza, que sexa mellor é independente da realidade. Prima o envoltorio, favorecido porque se nos preparou para dar máis creto á individualizada atención das nosas necesidades. Un xogo en que ao ensino público -en xeral- a última lei orgánica que desenvolve o preceptuado no artigo 27 da Constitución: a LOMCE- sitúao como como subsidiario do privado.

Por deixación duns e abandono doutros, nos últimos anos medrou a privatización e os concertos educativos e, namentres, as cifras de orzamentos educativos, bolsas, profesores, ratios por aula, servizos e recortes de diverso e intenso exercicio están facendo que o ensino público -o escolar e o universitario- acuse un gran deterioro. O que fai que teña máis valor o esforzo que moitos docentes desenvolven a diario no coidado aos seus estudantes. Con frecuente deixación dos responsables políticos, procuran a tan necesaria democratización interna das aulas, que faga beneficiosa para os adolescentes o seu paso obrigatorio por elas.

Pese a estes contrastes, nos últimos anos -desde que a escolarización empezase a ser un ben para todos ata os 16 anos- o sistema educativo español ha ter importantes logros. O da propia escolarización non é o menor, pero non é suficiente se non se dota de valor interno e colectivo a esa universalización da educación. É curioso, no entanto, que a linguaxe de “a calidade” e da “mellora da calidade” teña similar percorrido no tempo: os trasvases terminolóxicos do sistema produtivo e cultural son evidentes. Pero, se cando imos ao supermercado tratamos de saber que metemos na bolsa da compra, sería un erro deixarnos seducir pola mercadotecnia das supostas bondades do libre mercado educativo, en que hai todo tipo de artimañas e discutibles prestacións.

O xogo de abalorios

O asunto da “calidade” tamén ten especial relevancia neste momento ao permitir distinguir con fundamento, por exemplo, o valor do suposto “pacto” polo que veu pugnando o Goberno neste ano e medio último. Por albiscado ata agora -e á marxe de que a ausencia da Subcomisión parlamentaria que protagonizaron o PSOE e PODEMOS no mes pasado-, a calidade a que aspiran os promotores deste pacto xa quedou bastante clara. Sabemos que non queren tocar cuestións que afectan á estrutura interna do sistema, tales como a relación entre privada e pública ou a importancia da Relixión no currículum escolar, como sabemos -e é primordial- que son escasos os recursos que están dispostos a poñer para que a democratización interna do sistema mellore pedagoxicamente ou que a formación inicial e permanente do profesorado teña a consistencia debida, acorde co que unha modernidade democrática do saber require, adaptada ás necesidades actuais. Ao que parece ir isto -se non hai quen o cambie-, é a que pareza o que non é. Igual que sucede con moitos “másteres” -que nin son tales nin o parecen-, este selectivo pacto pode ser un gran simulacro. Nisto, tampouco a liberdade de mercado lle facilita a decisión confiada do cidadán: a fraude real será advertida tarde, cando xa sexa imposible remediar a decisión adoptada.

TEMAS: LOMCE. Pacto educativo. Calidade educativa. Libre elección de centro. Ensino privado. Ensino público.

Manuel Menor Currás

Madrid, 03.04.2018