O conselleiro avala a Lei Wert.

Nesta entrevista emitada por Vía TV o 5 de xuño de 2013, o conselleiro Xesús Vázquez, ademais de manifestar unha vez máis o seu prexuízo sobre a politización das ANPAS, o Consello Escolar e outras organizacións que están en contra da LOMCE, demostra a súa incapacidade para tratar rigorosamente os temas, nun discurso cheo de ambigüidades, tópicos aprendidos e xeralizacións...
Xulgue vostede mesmo...

Habitar en Babel

Publicada por XOSÉ RAMÓN PENA

En Faro de Vigo o 18.05.2013 
 

Cando a presente crónica chegue onde todos Vdes., viremos de celebrar a conmemoración anual do "Día das Letras Galegas". De certo, debo aclarar aquí e agora que son moi pouco dado á opinar arredor dunha determinada temática xustamente cando se vai/está/acaba de producir un episodio ritual para a mesma. Non obstante, toda vez que desta volta -á canda da exaltación da figura e mais da obra de Roberto Vidal Bolaño- o motivo da efémeride radica no 150º aniversario da publicación dun libro considerado fundacional, como é o caso de "Cantares gallegos", coido que cómpre concederlle pertinencia a aquela pregunta, "ineludible", coa cal nos obsequian -é un dicir- certos entrevistadores auto-compracentes si ou si: "como xulga Vde. o presente e mais o futuro do idioma galego?"
"Escribir nada máis pra unha provincia/ou, como os pobos árcades fixeron/escribir sobre a casca dos curtizos,/cáxeque todo vén ser a ser o mesmo", significou, como é ben coñecido, M. Curros Enríquez. Segundo el, "todo tende á unidá, lei, de entre todas,/a máis inesorabre do Progreso;/i el que de cen naciós un pobo fixo,/un idioma fará de cen dialeutos." Claro que uns versos máis adiante, profetizou igualmente o de Celanova: "Ti non podes morrer...Eso quixeran/os desleigados que te escarneceron!/mais ti non morrerás, Cristo das lenguas,/non, ti non morrerás, ouh Nazareno!"Estamos a habitar, daquela, nas reviravoltas finais do longo informe dramático ou, ben polo contrario, aínda é que restan, de entre as mil soñadas, moitas primaveras por chegar?
"A culpa é das institucións que non fan absolutamente nada pola lingua"; "a Academia galega non se move, está obsoleta"; "temos que prestixiar o idioma"... A listaxe de pareceres é longa; por non faltar, mesmo non falta quen interprete que un dos roteiros para acceder ao éxito consiste, nin máis nin menos, que en volver declarar día laborable o 17 de maio. En fin, entre litúrxicos panexéricos e non menos cerimoniosas elexías, a cuestión de fondo permanece arreo en pé: e cal cousa -que sexa realmente practicable/efectiva- podemos levar adiante?
Difícil inquérito, desde logo. Mais así e todo, na estima deste cronista, antes mesmo que entrar en semellante procura, é ben probable que debamos responder primeiro a estoutro dilema clave: e qué vén sendo aquilo que queremos/podemos facer de veras coa co idioma do país? De térmolo claro, talvez o horizonte se tornase máis limpo de nubes. Así pois, máis aló dos rituais; para alén das ucronías...., como pode devir o propósito?
Para algúns, parece moi claro: potenciar iso que chaman o "bilingüismo cordial". Traducido ao cotián: laissez faire, laisser passer. "En Galiza, só en galego!": velaí a alternativa auspiciada desde o outro lado da avenida.
Sen dúbida, cadaquén ten o dereito de pensar/expresar o que lle pete. Agora ben; se nos habemos de mover cun mínimo rigor, acontece que a primeira opción -mesmo aceptando a mellor das intencionalidades- apenas si pode garantir algo máis que a liturxia dunhas honras fúnebres con bandeira azul e branca sobre o cadaleito e gaiteiros ad hoc. Canto á outra quenda, por patriótica e coherente que se defina, parece evidente que tan só alcanzaría oportunidade nun marco de aberta ruptura xurídico-política. Mesmo chegados aí, cabe aínda a sospeita de que houbese que efectuar toda unha operación de limpeza lingüística/pechamento de fronteiras: "como en Irlanda?" "O galego non é unha fala burguesa" -vén de lembrar o presidente da RAG, Xesús Alonso Montero. - leva razón, claro está. Mais acontece que xa hai tempo tamén que o castelán se proletarizou entre nós; son moitos os falantes do idioma cervantino que xamais usaron traxe e garavata, e abonda con percorrer as barriadas das nosas cidades, e/ou vilas, para comprobar a evidencia.
Coido, entón, que se a aposta pretende atender a criterios democráticos, van ser necesarios dous procesos inmediatos. Dunha banda, abandonarmos discursos doutrinarios. Non é tarefa doada e non se poderá levar adiante sen que tal non cause sarabullos e eczemas; porén, ou aquí cabemos todos ou...
Canto á segunda estrema, esa reside na decisión de acadar con urxencia un pacto. Desde logo, e á vista dos recentes desencontros, semella estarmos lonxe desa eventualidade. Non obstante, é posible; debemos facelo posible. Falo, desde logo, dun pacto solemne e efectuado sobre aquilo que si é factible: é dicir, o acordo e mais a vontade de potenciarmos un país (realmente) bilingüe, capaz de deixar atrás décadas e séculos de apartheid lingüístico, tempos de diglosia estéril, psicopatías e complexos. En fin, trátase de entender de vez que, moi lonxe da maldición bíblica, Babel si conforma unha moi boa torre a cuxa sombra avanzarmos, a torre da común da verdadeira normalidade.

Véndese Galicia: 20 empresas "galegas" modelo.

Valentín Carrera
Xornal de Galicia, 6 de maio de 2013.

O xornal decano da prensa galega, Faro de Vigo, pertence ao inversor canario Javier Moll; Edicións Xerais ao grupo francés Havas; o Banco Etcheverría a un millonario venezolano; Reganosa está participada por Alxeria e o famoso "operador galego" R pertence a unha empresa de Luxemburgo.

Citröen é francesa; Censa, chinesa; Fenosa, catalá e Celulosas de Pontevedra, vasca. Leite Celta foi americana e é portuguesa; e os balnearios da Toxa, Guitiriz e Mondariz teñen sé central en Massachusetts. De Pescanova hai tempo que se perdeu o rastro dos seus enrevesadas participacións internacionais.

O asteleiro vigués Barreras xa é mexicano e, namentres, o superheroe financeiro, José María Castellano, segue buscando inversores da City aos que colocar definitivamente o morto doutra empresa galega modelo, Novagalicia Banco.
En Galicia véndense pazos, castelos e aldeas enteiras. Ningún sector estratéxico está en mans galegas: nin a propiedade nin a xestión. A banca, o naval, alimentación, enerxéticas, autopistas, as vinte empresas que seguen son líderes en saqueo dun país colonizado. A lista completa é moito máis extensa e tan grave que require dunha investigación a fondo. Quizais tamén en sé parlamentaria. Alguén debería responder á pregunta, está Galicia enteira en venda?

-Banco Etcheverría: o máis antigo de España, fundado en Betanzos en 1717, adquirido en 2012 por Banesco (Venezuela).

-Banco Pastor: adquirido en 2011 por Banco Popular

-Banco Galego: vendido polo FROB en 2013 ao Banco Sabadell

-Citröen Vigo: Propiedade 100% grupo francés PSA-Peugeot-Citröen

-Fenosa: fundada en 1943 por don Pedro Barrié da Maza; en 1982 pasou a ser Unión Fenosa, que foi absorvida por Gas Natural en 2008; ningún galego no consello de administración, no que si está Felipe González (¡)

-Celulosas de Pontevedra: Propiedade da empresa vasca Retos Operativos XXI, de Alcor Holding S.A. (Alberto Cortuna), Liberbank, etc.

-Reganosa (ría de Ferrol): Propiedade ao 10% da empresa de Alxeria Sonatrach Petroleum Investment; 21% de Gasifica S.A., á súa vez propiedade de GasNatural e outras; 15% First State (a Comunidade Autonoma Galega posúe un 17% e o grupo GADIS un 20%).

-Gándara Censa: Adquirida en 2011 por CITIC (Chinesa International Trust and Investment Corporation)

-R (Telecomunicaciones): O famoso "operador galego"  é propiedade ao 70% do grupo Capital Partners (CVC, Luxemburgo).

-Autopistas do Atlántico: Desde 2005, propiedade de Sacyr-Vallehermoso.

-Pescanova: propiedade de Sociedade Anónima Damm (6,183%,; Luxempart (5,837%), Alqueire (5,050%), FBA-The Icelandic Investment Bank (5%) e Silicon Metals Holding (5%), entre outros.

-Leite Celta (Pontedeume): propiedade do grupo estadounidense Dean foods que a vendeu en 2006 á portuguesa Lactogal.

-Fadesa: creada nos anos setenta polo gran empresario coruñés Manuel Jove; vendida a Fernando Martín (Martinsa) en 2006, tras o cal desmanteló a súa sé na Coruña con despedimentos masivos e puxo a sé en venda.

-Balnearios de Guitiriz e Mondariz: Propiedade da multinacional TripAdvisor, con sé central en Massachusetts que, por suposto, tamén gestiona o Gran Hotel A Toja (así figura na súa web).

-Faro de Vigo: Adquirido en 1986 por Editorial Prensa Ibérica (Javier Moll, Canarias), tamén propietario da Opinión de Coruña.

-Edicións Xerais de Galicia: Propiedade do Grupo Anaya (Salamanca), adquirido polo grupo francés Havas.

-Barreras: Adquirida polo grupo mexicano PEMEX en mayo de 2013 (suma e segue)...

O dobre de mellor

-->

Manuel Menor Currás

O pasado 27 de abril, talvez oiras dicir a unha alta dirixente da política madrileña que “España está o dobre de mellor que na última crise”, á beira doutras lindezas como a de que era "motivo de optimismo" que "por primeira vez" na historia de España moitos mozos cualificados estivesen traballando no estranxeiro. "Estou segura -engadía- de que o número crecente de mozos españois con bos traballos no estranxeiro terá un efecto moi positivo na nosa economía e no xeito en que os españois encaran retos futuros"...

Aquel día o comentario soaba especialmente duro e alleo ao contexto no que se move hoxe a vida cidadá común. Contradicía as súas vivencias de varios anos agónicos. Pasaba por alto a súa distancia crecente co que decide un poder executivo empeñado en gobernar por decreto, á marxe ata do que lle reclaman nun Parlamento case romo. Facía oídos xordos ás reiteradas manifestacións e folgas dos prexudicados por mor de decisións draconianas en educación, sanidade, emprego, xustiza, desafiuzamentos e prestacións sociais desaparecidas. Pero, sobre todo, emitía un diagnóstico onírico e surrealista xusto despois de que coñecésemos as cifras de paro da EPA de abril, as particularmente onerosas da xente nova e as que nos daban a vergonzante honra de ter case dous millóns de familias en rampante exclusión económica e social. Malia todo iso, ao parecer estabamos “o dobre de mellor”.

O máis estraño é que, por moi exótico que poida parecer, o talentoso punto de vista da avezada defensora desta tese nin é excepcional nin, tampouco, casual equivocación. Repítense demasiado opinións desta índole e algunhas como a do “que se fodan” xa son paradigmáticas, indiciarias do autismo dunha elite de selectos -ignorantes cando non estúpidos-, alleos ao devir cotián das “masas”, aínda mansas e non en fase de “rebelión” suficiente. Xa se volve a mentar o do cego guiando a outro cego... e hai quen relé a Diderot e a súa Carta sobre os cegos para uso dos que ven (Endymion/ A Piqueta, 1978), para tratar de distinguir a desdita e a dor entre tanta indiferenza. Porque os que fan gala de tanta cegueira seguen aí, dirixindo unha orquestra que desafina profundamente, aclamados e votados polos que teñen que sufrilos. E seguen co seu delirio aínda que perciban que, en ocasións, pásanse, coma se se emborrachasen coa perspicacia estratéxica duns ditos e feitos devastadores e escatolóxicos. Afeitos a que se coree “a súa verdade”, nin caen na conta de que as palabras son irreversibles e, cando intentan corrixilas, o que adoitan xerar é un sintomático engadido de disfunción e fracaso. Uns días máis tarde, a devandita lideresa -émula ao seu xeito de Dña. Margaret-, ante unha enquisa do CIS -amarga para os intereses do seu partido e para o outro hexemónico da actual oposición-, non escatimou contarnos de que ían as súas verdadeiras obsesións, e aínda o día 3 de maio -con motivo da festa da Comunidade-, volvería a mentarnos de que ía a súa irrefrenable optimismo solipsista: “non só as administracións senón as empresas públicas e cuestións que non necesariamente debe prestar a Administración deben ser reducidas, privatizadas ou suprimidas”.

Menos mal que, pese ao cabreo que nos producen as palabras de moitos dos nosos egrexios próceres -repletos de hipócritas contradicións factuales-, adoitamos reaccionar con ironía humorada. Alguén me recordou estes días como, en Galicia, adoitábase dicir, de fai moito, que “mexan por un e hai que dicir que chove”. Un dito do mesmo cariz exemplarizante que o que a sabedoría -labrada no choque permanente contra o caciquismo expansivo que corroía todas as relacións sociais- aconsellaba a unha testemuña decisiva nun xuízo oral. O xuíz, consciente do valor do seu testemuño, pero non do alcance das respostas na contorna que compartían testemuña e acusado, trataba de sonsacarle á brava: “- Pero vostede viuno ou non o viu?”. E o bo home, cazurramente respondíalle: “- Por unha banda, xá ve, e por outro, que quere que lle diga?. O problema é que o humor xa non é capaz de remediar o horror e empezamos a temer que o tempo esgótase para esta fórmula de terapia colectiva. Moitos non queren asistir ao dó de que son causantes, e ata protestan de que se vaian a chorar as penas pola rúa ou ante as súas casas, poñen todo xénero de obstáculos aos que persisten en contar a realidade e, como resultado, as palabras empézanse a quedar curtas, con risco de que se resinta gravemente a convivencia plural, responsable e inclusiva.

A linguaxe como tapadeira, escusa, ocultación, dobre sentido, evasión, cazurrería, saírse coa súa, a viga no ollo alleo, a cor do cristal con que se mira e a lei do funil, ou sexa, o deslizamiento de sentido ata o valor cero, foi algo practicado abundantemente entre nós para sustentar a opacidad dunha gran parte das relacións sociais. Os antropólogos sábeno ben e, entre os lingüistas, xa Roland Barthes - entre moitos outros nos falaba nos setenta da división das linguaxes, a guerra entre uns e outros, o discurso da historia ou o efecto da realidade (O besbello da linguaxe: máis aló da palabra e a escritura, 1984). Como que fose algo connatural, arraigado nos nosos xenes de tal modo que algúns políticos, á máis mínima ocasión, nolo devolvesen nun espello, excesivo, iso si, e enormemente distorsionado con demasiada frecuencia. Sociolingüistas houbo -e historiadores- que estudaron as linguaxes de determinados grupos sociais nalgúns ritos, leis e acontecementos especialmente significativos. Estudos hai deste tipo, por exemplo, sobre a Revolución Francesa, a restauracón canovista ou o vocabulario da Comuna parisina, que toman a codificación lingüistica de tales momentos como obxecto directo de observación analítica. O que parece relativamente novo é que, fai xa nove anos que Lakoff desvelou o valor creativo da lingüistica cognitiva -Non creas que é un elefante- para facer atractivo a mensaxe conservadora dos republicanos de EEUU. A súa metodoloxía sistemática para dominar a axenda informativa e electoral consistiría en “saber enmarcar o debate” axuntando o simbólico, o emocional e os valores morais, para así condicionar e axudar a que os oíntes axuntasen a comprehensión e a autenticidad do que se quería que pensasen e votasen. Algo máis tarde, en 2009, Juan Carlos Monedero escribía: O Goberno das palabras (Fondo de Cultura Económica), xa daba por feito como nos roubaron as palabras para cambiar os nomes das cousas, e analizaba a opacidad da democracia transparente, as mentiras e confusións deliberadas en que nos meten, os riscos en que nos atopamos como cidadáns e os territorios primordiais en que a autenticidad do discurso e o futuro da democracia son esenciais neste momento.

Podes desculpar que moitos candidatos a sentarse ás beiras do poder desenvolvan de xeito natural a predisposición postmoderna a trastornar os códigos lingüisticos e o campo semántico da linguaxe. Deste xeito, e con algo de aparencia subversiva controlada, poden epatar aos seus xefes para que se fixen neles e os coopten. O malo é que isto non é un mero xogo máis ou menos contracultural ou de pseudo-creatividade artística vangardista. Algúns e algunhas, adaptados a esta farsa de alevíns con aspiracións de ascenso meritocrático, confúndense: cando se dirixen aos cidadáns desde o poder alcanzado só se seguen mirando a si mesmos; danse a crer que son donos da verdade absoluta; dan a entender que somos inxustos coa súa xestión despótica pouco ilustrada e non lles entendemos. Gustaríalles quedarse sos desenvolvendo os seus sagrados programas de rexeneración dos nosos presuntos excesos. Por iso subvierten o sentido denotativo das palabras, especializáronse no eufemismo cotián e tratan de ocultar a súa inepcia tralas palabras adozadas do dicionario de sinónimos e antónimos. E así nos están podrecendo a democracia, adulterando todo o que decidiramos compartir: a corrupción non é senón outra forma de deslenguado desprazamento e verborrea cínica

Pensa, pois, que coa súa particular xerga tóxica estannos mostrando “a súa razón”: o “dobre de mellor” é pouco; a moitos deles esta situación de crise programada cuadriplicoulles e quintuplicoulles o seu benestar. Non penses partindo dos teus propios esquemas de racionalidad e comprensiva nin invoques a favor dos mesmos unha compasiva igualdade democrática. Se puxeches as túas neuronas, vontade e tempo no compromiso por estas cousas; se te arriscaches por defendelas e que fose máis posible a liberdade, a educación e a sanidade de todos..., coma se dunha casa protectora se tratase custarache admitir que o que oes e ves a diario poida suceder. Pero enténdeo. Antes da palabra foi o caos: cando S. Xoán dixo que in principio erat verbum (1,1), sobreentendía que lerías a famosa narración creacionista que, case ao comezo da Biblia, di que “a terra era algo caótico e baleiro, e as tebras cubrían a superficie do abismo” (Xénese, 1.2). Por aí andamos con esta crise: polo caos e rozando o abismo do inhóspito. Á intemperie, faltos de palabras que poñan sentido e esperanza, sóbranos aburrimiento: pola carencia de sincera honestidade e proximidade que nos mostra de continuo tanto milhomes impostado e vacuo; e porque nos queren calar -como no burocrático clericalismo ancestral- coa paciencia dos mortos.

Acoso escolar

Publicado por Rosa Enríquez
o 25.04.2013 en La Región.

Sábese ben que iso tan importante que denominamos 'autoestima' depende, en gran parte, da educación recibida, mais, principalmente, do afecto que se nos teña dispensado no ámbito familiar. Reprender constantemente por medio de calificativos que implican un xuízo negativo -'es malo/a', por exemplo- ou, no seu defecto, perseguir a cotío a unha crianza con berros, xera unha falta de confianza, co consecuente sentimento de culpa, do que resulta moi complicado subtraerse. Tamén a ausencia de referentes e a xustificación constante dun mal comportamento poden favorecer actitudes imperativas, insolencia e faltas de respecto, non só con compañeiros/as de clase, mais co profesorado. Algunhas rapazas e rapaces son capaces de padecer a persecución doméstica sen reproducir na escola tan deplorábel conduta e arrastran consigo unha especie de aroma que delata a súa 'calidade de vítimas'. Pola contra, outros/as hai que si emulan este modo de dominación nas aulas.

Parece que, dependendo do temperamento da persoa, algúns viran vítimas e outros verdugos. Curioso, si, pero moi triste. O caso é que, a día de hoxe, o do acoso escolar inquieta a toda a Comunidade Educativa. Lóxico. Como para non preocuparse! Hai anos, se alguén da clase insultaba a un compañeiro ou compañeira ninguén facía ren. Se non che deixaban xogar porque algún 'listillo' ou 'listilla' consideraba que non eras suficientemente 'guai' -signifique isto o que signifique- o que tocaba era defenderse ou, no peor dos casos, aguantalo estoicamente. Co que non contabamos era cun psicólogo ou cunha boa orientadora no centro que nos botase unha man. Viviamos nunha especie de cidade sen lei onde ninguén caía na conta de nada. Por iso o acoso non tiña consecuencias para quen o practicaba. As que estudaban dicíanlles 'chaponas' a berro limpo, para que toda a vila soubese de tan execrábel delicto. Iso sen contar co arsenal de insultos relacionados co físico como 'gordo/a', 'fronte de autopista', 'cona pocha'... Pasar parte da infancia, ou da adolescencia, cunha sensación de incomodidade ou disgusto nas aulas é o berce dunha predisposición a angustia que, un bo día, asumimos como consubstancial á propia persoa. Digamos que, o subconsciente, remata por aceptar que somos culpábeis de non resultar máis simpáticas, poño por caso. Por todo isto creo que o maltrato, en tanto que violencia, cómpre ser erradicado definitivamente do ensino se non queremos ter máis disgustos.

Algunha forma haberá de facelo, pois vivir con ese medo constante a ser menosprezados e ridiculizadas por toda a caterva de brutalláns e brutallanas odiosos/as ten de ser insufríbel. Durísimo para unha persoa en proceso de formación cuxa única responsabilidade é a de ser sensíbel. Moi forte para aqueles que adoitan amosar un certo 'amaneramiento en las formas' ou aqueloutras cun 'exceso de masculinidade', pois, sen piedade algunha, rematan sendo o 'maricón' da clase ou á 'marimacho' ou 'bollera'-antes 'tortilleira'- de turno. Infaustos días de gloria aqueles en que nos humillaron porque si e punto redondo.

Ningunha razón pode xustificar condutas tan vergoñentas, si explicalas. Búsquese entón, se se puider, a causa exacta en cada caso e abórtese esa violencia gratuita. Casos como o do suicidio da alumna do colexio Santo Ángel, de Gijón, non deberían repetirse. Tomamos ou non tomamos nota?

Xurxo Torres analiza a proposta de Wert na LOMCE (I)

Nesta entrevista de Manuel Menor a Xurxo Torres, publicada  no número 3980 da revista Escuela, o catedrático de Didáctica e Organización Escolar da Universidade da Coruña, reflexiona sobre o trasfondo ideolóxico que agacha a reforma do ministro Wert. Un documento interesante para saber cara onde se pretende que vaia a educación.

Entrevista con Xurxo Torres from A Curuxa da Veiga

Xurxo Torres analiza a proposta de Wert na LOMCE (II)

Escue33(3) from A Curuxa da Veiga

Carta do STEG ao conselleiro de educación sobre o copago de comedores escolares.

Sr. conselleiro:

De verdade considera esta medida xusta e social?

Sempre houbo criterios de renda fixados para o uso do comedor escolar, non é algo novo. Claro está, criterios destinados aos fillos e fillas daquelas familias que optaban voluntariamente a este servizo, o 12% neste momento, e sempre supeditados a que houbese prazas libres. A súa óptica “urbanita” e malintencionada, de novo faille confundir a parte co todo: a realidade que vostede mostra non é toda a realidade.

Sempre, igualmente, se garantiu a gratuidade do comedor para o alumnado transportado, aquí e no resto de CC.AA. con poboación dispersa. Enténdese e entendíase que eran servizos complementarios, isto é, quenon podían existir un sen o outro. Cando a distancia e o tempo non permiten ir xantar á casa, (e aquí non valea súa tan traída e levada “liberdade” das familias), había que facelo no centro.

Sempre , tamén, o dereito á educación dos menores obrigaba ás familias a escolarizalos e, froito de tal

obriga, derivaba a da propia administración educativa a facilitar os servizos precisos para garantir tal dereito.Ou senón, con que argumentos vai vostede dicirlle a unha familia que non pode subtraer sistematicamenteas súas fillas e fillos da educación vespertina? É o dereito á educación o que pon vostede en xogo, agora.

Sempre se usou o comedor como lugar de formación en hábitos alimentarios, como garantía dunha

alimentación saudable e unha dieta equilibrada. O comedor incide tamén extraordinariamente na conciliaciónda vida laboral e familiar e garante a igualdade de oportunidades e prestaccións entre homes e mulleres.

Nunca se manterá o transporte como servizo gratuíto, por moito que vostede o asegure, se aceptamos

pagar o comedor; se hai razón para o copago no comedor, tamén a haberá para o copago no transporte,

forman parte do mesmo servizo. Como xustifica vostede devolver un neno/a á súa casa ás 5, 6 ou 7 da tardesen a seguridade de que fixo polo menos unha comida ben feita ese día?

Nunca  se entendeu a progresividade como cargar sobre as mesmas persoas, que son as de abaixo, as da periferia, as do rural, os custes dos servizos. Mentres as grandes fortunas (non importa se fraudulentas) gozan de amnistías fiscais e de impostos lineais, vostede precariza e empobrece ao groso da sociedade galega. 

Resulta insultante que dedique 27 millóns a comedores e 29 a manter o absurdo da relixión como materia académica no ensino obrigatorio.

Nunca acreditaremos inxenuamente na súa promesa de ir asumindo no futuro todos aqueles comedores

escolares non xestionados directamente pola Consellaría. Con que motivo, Sr. Conselleiro, nun contexto deadelgazamento do público e austeridade da administración, vostede vai asumir a xestión de máis comedores? Como casa este anuncio coa realidade da medida que acaba de tomar? Só dunha maneira: a de que vostedeten a intención de mellorar as expectativas de mercado das empresas ás que vostede lles vai vender no futuroa concesión deste servizo.

Nunca , en definitiva Sr. conselleiro, lle agradeceríamos o favor de que dimitise e alguén con máis sentido

das graves dificultades e desequilibrios polos que pasa grande parte da sociedade galega, presente e futura, retire esta medida e poña as bases para unha política educativa máis xusta e acorde cos dereitos humanos fundamentais.

Que han de "aprender" os docentes.

Manuel Menor Currás 

Está aínda recente (El País, 14 de marzo, páx. 48) que o 86% dos aspirantes en Madrid a unha praza de maxisterio, en novembro de 2011, non pasou un test previo de coñecementos similares aos exixibles a alumnos de 2º de ESO; proporción que, nalgunhas cuestións ascendía ao 93%. Quen filtraron esta información á prensa, ven niso motivo sobrado para modificar as condicións que rexían o acceso dos “interinos” á función docente. Non consta, malia todo que se plantearan depurar responsabilidades de cantos puidesen facer deixación de funcións por desatender as esixencias actuais desta profesión e, polo tanto, as dunha formación axeitada nos anos pasados.

É obvio que o que menos contribúe a mellorar o noso sistema educativo é a constante agresión a mestres e profesores por parte dalgúns responsables políticos e de voceiros interesados en difamalos; unha actitude desmesurada e crecente nos dous últimos anos, paralela á conflictividade que xeraron, especialmente en Comunidades pioneras en recortar o labor compensatorio e igualitario das diversidades de alumnos. Non ven que, tamén en paralelo a esta filtración, uns días antes do mes de febreiro o CIS elevaba o aprecio polos ensinantes ata o segundo posto da súa estima? Ou é talvez por isto que os máis serviles queren rebaixalos ata afundilos, por baixo da desconfianza que os cidadáns teñen deles?

A deslealdade, falta de ética e profesionalidade que transpira o uso oportunista e indiscreto da aludida noticia, non debe inducir a ver nos candidatos á docencia -e aos docentes en xeral- como unha panda de vagos e ignorantes pouco intelixente -como se empeñan en propalar os contrarios á escola pública-. Debese potenciar, en cambio, unha análise detida do fenómeno destapado, nada exclusivo, por outra banda, deste colectivo profesional e, segundo pode deducirse de moitas análises, máis estendido do que debese nos nosos hábitos culturais. Que sorpresas nos depararía a aplicación dun test similar a moitos outros colectivos, incluído o dos propios políticos que se rasgan as vestiduras, a inmensa maioría dos cales nunca se someteu a unha oposición e cuxa modalidade de acceso ao cargo foi a mera cooptación partidista, amical na maioría dos casos? Que nivel lector ou de escritura teñen os que tanto sorrín ante os fallos destes opositores...?

Cantos, por outra banda, consideran que se trata dunha fehaciente demostración de que antes se sabía máis e estudábase mellor, deberían precisar con máis exactitude o que significa ese “antes”. O que di a nosa historia educativa é que non é admisible unha mirada de superioridade compracente cara a un “antes paradisíaco”. Sobradamente explícita é a tese de Christian Baudelot, El nivel educativo sube (Ed. Morata, 1998), sen que este asunto do “nivel” deixe de ser -e siga sendo en demasiados ambientes- un recurrente distractor de responsabilidades: no canto de tomar en consideración análises serias do sistema educativo, que propiciasen unha mellora eficiente dos seus logros, converteuse en deporte reiterar conviccións inamovibles como esta de a queixa -dun “nivel” dogmáticamente establecido e á baixa. Como pretexto para outros inmobilismos, suscitou múltiples referencias nestes anos; aínda merece a pena ler un Cadernos de Pedagogía -o nº 393, 2009- en que Rafael Feito ou José Gimeno reiteraban e ampliaban -con datos españois- a nosa situación de subida e variación “nivelar”. Pero para os morriñentos nostálxicos dun pasado mellor -na práctica, sempre moi deficitario para a inmensa maioría da poboación- e para os amantes da arcaica chanza irresponsable, oposta a coidar a dignidade dunha educación inclusiva para todos, seralles útil reler aquelas Antologías del disparate que o profesor Luís Díaz Jiménez foi recompilando en exames e probas diversas dos seus alumnos desde os selectos anos sesenta: en 1974 ía xa pola 10ª edición e aínda alcanzaría outras cinco ata 1987. Tanto éxito editorial tivo aquela antoloxía que, co mesmo título ou similar -Estupidiario, nalgún caso-, pronto apareceron outras coleccións de meteduras de pata solemnes doutros profesionais -xuíces ou locutores radiofónicos, en particular- e, tamén, de políticos con especial propensión a mostrar as súas desnudeces cognitivas en primeiro lugar e, de paso, as oscurantistas razóns das súas incongruentes decisións. Léase respecto diso, por exemplo, o concienzudo estudo de JIMÉNEZ VILLAREJO, C., e DOÑATE MARTÍN, A., Jueces pero parciales (Barcelona, Pasado-Presente, 2012), e compleméntese -se ten ansia por coñecer a nosa historia educativa- con CASTILLEJO CAMBRA, E., Mito, legitimación y violencia simbólica en los manuales escolares de Historia del franquismo (1936-1975), (Madrid, UNED, 2008). E os que, malia todo, sigan pensando que “antes” non había problemas de coñecemento nas aulas, poderán deducilo por si mesmos se teñen paciencia suficiente para ler, por exemplo, o discurso de Joaquín Ruiz Jiménez en defensa da súa reforma educativa, nas Cortes de 1953. E mellor aínda se, ademais, len os informes respecto diso dos rectores universitarios -e dos bispos- naquel momento: recórdese que, como prescribiría a Lei de Ordenación do Ensino Medio, de 26/ 02/ 1953, no seu artc. 2: “O ensino medio axustarase ás normas do dogma e da Moral católicos?. E non esquezan tampouco que, segundo os datos que exhibiría en 1969 o “Libro Branco”, preparatorio da Lei Xeral de Educación de 1970, o 62% dos que cursaban en 1964 aquel ensino medio estaban matriculados en centros dirixidos por relixiosos (Madrid, Ministerio de Educación, 1969, páxs. 31 e 35).

Son dos que cren que a historia da educación española -incluída a do seu presente- non é tan ampla e enrevesada como para que, en momentos como os que propician noticias inducidas, similares a que provoca este comentario, aflore tanto especialista en receitas arbitristas. É certo que todos temos a nosa particular experiencia -acreedora dun presunto “sentido común” e autoridade compartida-, pero o habitual é que o pretendido ben público que adoita invocarse cando salta algún caso como este, non é garantía de coñecemento adecuado para liquidalo. E, por outra banda, non disfraza suficientemente o moi interesado afán de laborar pro domo sua ou, dito doutro xeito, arrimando a brasa súa sardiña; máis ou menos igual que os responsables da filtración da noticia en cuestión. Por iso sorprende que Enrique Moradiellos, por exemplo, cuxa traxectoria en Historia Española Contemporánea ten moi laudable recoñecemento, neste asunto da docencia non achegue máis aló do obvio cando afirma categórico: “Primeiro apréndese e só despois ensina” (El País, 22/ 03/ 2003, páx. 31). Ou que non exceda o tópico cando asevera categórico que “os malos resultados dos licenciados en Magisterio están relacionados cos desvaríos da nova Pedagogía”, poñendo en solfa dunha plumada que sexa o traballo consolidado de moitos profesionais dese campo científico -e doutros moi conexos-. Iso de “a nova Pedaoxía”, en contraposición a que pretéritas xeitos habemos de situalo? Cal, nun pasado tan extenso, é aconsellable? É así como nos quere axudar a clarexar o que han de saber hoxe os docentes ou como han de ensinarllo uns supostos sabios mestres antes de que se penetren nos procesos de ensino-aprendizaxe a que deban facer fronte dentro dun aula? Sería capaz o opinante de poñer de acordo aos seus colegas universitarios e concretar mellor a súa proposta de “o que deban aprender” os docentes doutros niveis educativos? 

  É válido -porque lle resulte máis próximo- todo o que se empeñan en ensinar nas Facultades de Historia profesores e expertos tan dispares -e disparatados en demasiados casos- contra os que el mesmo ha de baterse de cando en vez nos seus libros e artigos máis especializados no seu? Sería disparatado animar ao catedrático extremeño a que coordinara unha nova “antoloxía de disparates” sufridos por cantos alumnos -agora profesores ou non- os gozaron nas súas universidades respectivas- Desde logo, raro será o profesor de todo o espectro educativo que non poida contribuír a formala rápidamente: nada simpática sería co aprendido na súa alma mater de mocidade, e algúns habería tamén -sexamos xustos- cun nada choqueiro abano de exemplos modélicos. Resulta raro, en todo caso, que, para argumentar cara ao que ninguén discute, derive cara a xeralidades discutidísimas se non estériles. Ao poñernos en garda fronte á “verborrea pretenciosa e vacua dunha suposta ciencia holística da educación formal, inmaterial e incontaminada de contidos efectivos conceptuais e empíricos”, talvez queira dicirnos de xeito oblicuo-sen que se note moito- que el non subscribe o coñecido “Manifesto educativo dos 18”, recientemente promovido por outros moi acreditados catedráticos universitarios. Nada que obxectar, pero que busque mellores argumentos.

Sinceramente creo -e lamento- que non sexa desde o secundario e illado campo específico das Facultades de Historia deste país desde onde, en xeral, se vaia achegar hoxe con algunha consistencia -menos se se desexa incontaminada- a precisión do qué aprender para logo poder ensinalo: decídese noutra parte. Ademais, os plans de formación do profesorado en que participan, a través dos recentes másters oficiais postos en marcha polas súas respectivas universidades desde 2006, deixan moito que desexar aínda -como acaba de poñer de manifesto a tese doctoral de Jesús Manso na Autónoma de Madrid: La formación inicial del profesorado de Educación Secundaria. Mágoa é que, por máis que sucesivos informes internacionais insistan na importancia desa formación previa -incluída igualmente a dos profesores doutros niveis educativos-, pouco avancemos en canto a superar as formalidades tradicionais das oposicións; máis deixación puxemos aínda no referente a enriquecer os perfís competenciais dos nosos docentes para o exercicio dun traballo que, no transcurso dos anos últimos, está gañando crecente complexidade e esixencia. 

Menos avanzaremos se non se conxuntan puntos de vista interfacultativos. No canto dos continuos esforzos apriorísticos para demostrar que o da educación é un reino de taifas minado, mellor fariamos en concordar uns cantos elementos primordiais de non imposible execución. Por si só, o variopinto artc. 27 da Constitución, de pouco nos vale neste momento. Urxe precisar con rigor que tipo de ensino queremos: ata que punto esteamos dispostos a evitar desigualdades de acceso ao coñecemento. E, a continuación, que ineludibles coñecementos, saberes prácticos e sociais, entendemos deban conformar o qué o como ensinar. Só a partir destes acordos básicos -de ningún xeito “externalizables”-, poderemos construír democráticamente os instrumentos indispensables para que a formación dos nosos docentes resulte coherente e consistente, adaptada ás necesidades actuais e digna do aprecio dos nosos conciudadanos. De non ser capaces de camiñar xuntos, o da educación seguirá sendo un viveiro de pedras arreboladizas no que o peor está por vir.
 

Madrid, 30/ 03/ 2013

Volve Chomsky

Publicado por Víctor González o 27.03.2013 en La Región.

Un buen amigo me ha enviado un correo electrónico con 'Las diez estrategias de manipulación mediática' del lingüista, filósofo y activista americano Noam Chomsky. No oía hablar de Chomsky, uno de los pensadores más influyentes de nuestro tiempo, desde el bachillerato. Supongo que últimamente toca recuperar no solo a Chomsky sino a unos cuantos más que nos ilustraron en el pasado, pues vuelven a estar de actualidad y los pensadores de hoy, salvo alguna honrosa excepción, no parecen ilustrarnos mucho.

Las diez estrategias que como verán no tienen desperdicio, son las siguientes. 1) la distracción; 2) crear problemas y ofrecer soluciones; 3) la gradualidad, hacer que se acepte una medida inaceptable aplicándola de forma gradual, con cuentagotas; 4) la estrategia de diferir, presentando una medida inaceptable como dolorosa pero necesaria, obteniendo de ese modo la aceptación pública en el momento para una aplicación futura; 5) tratar al público como si fueran niños; 6) apelar a las emociones en lugar de a la reflexión; 7) mantener al pueblo en la ignorancia ofreciendo la peor educación, especialmente para las clases más bajas; 8) estimular la complacencia de la gente en la mediocridad; 9) reforzar el sentimiento de autoculpa, el mantra 'todos hemos vivido por encima de nuestras posibilidades' es un ejemplo perfecto, y 10) conocer al público para controlarlo mejor.

Ya se ve que nuestros políticos se rigen por el manual. No hace falta ser un hacha para descubrir constantemente en la prensa, en los telediarios y sobre todo en boca de nuestros gobernantes, más o menos camufladas, alguna de estas estrategias o varias de ellas a la vez.

Especialmente interesantes resultan la segunda, la tercera y la cuarta ya que las sufrimos a diario. La segunda, crear problemas y ofrecer soluciones, la explica con toda claridad una crisis económica fabricada para hacer aceptar como un mal necesario el retroceso de los derechos sociales y el desmantelamiento de los servicios públicos. La tercera, la gradualidad, la tenemos delante de nuestras narices pues todas o gran parte de las medidas que nuestros gestores llevan aplicando paulatinamente desde hace tiempo, como recortes en prestaciones, subida de impuestos, peores condiciones laborales, privatizaciones, desempleo, deslocalización o rebajas en los salarios, resultarían inaceptables si se produjeran de golpe. Y la cuarta, diferir, nos la aplican a todas horas diciéndonos cosas como 'subirá el IVA... pero será en 2014'. Ni siquiera hace falta llamar a la perspicaz comisaria Laura Lebrel: blanco y en botella.

Noam Chomsky, un sionista tachado de antisionista por los propios sionistas, revolucionó la lingüística a los 29 años con su obra 'Estructuras Sintácticas' en la que nos reveló que no aprendemos a hablar por medio del aprendizaje, sino que las leyes de la gramática son innatas en nosotros y universales para todas las culturas. Ahora a los 85 vuelve de nuevo para revelarnos que lo que también es innato en nosotros es nuestra irreductible ingenuidad. No es extraño que (quinta estrategia) nos traten como a niños.

Ética para insolentes

Publicado por Rosa Enríquez,

no xornal La Región o 28.03. 2013

 

 

Só de pensar converteuse nunha 'mala arte', por perniciosa, na medida en que ocasiona conflitos. O de observar con atención e reflexionar sobre o observado, leva moitas veces a cuestionar o establecido e isto enfastía. Sermos, dalgún xeito, disidentes faise incómodo, principalmente porque saca á luz a posíbel 'invalidez' de determinados valores imperantes no sistema. A competitividade é un deles, por exemplo. Isto pode soar a nostalxia dos setenta e, en certo xeito, así é. Non obstante, sen nos deixar levar polo romanticismo, teriamos de recoñecer que existe un desleixo ó respecto das humanidades no ensino. En prol dun pragmatismo esaxerado, propio dunha sociedade que pondera a utilidade en detrimento da sensibilidade e do pensamento, asignaturas como Historia, Arte ou Filosofía, perden interese. Para que serve o pensamento de Platón, por exemplo, na actualidade? A quen lle importa o discurso de Bourdieu ou Foucault ó respecto da violencia simbólica e do control?

A unha minoría, certamente. Interesa ademais que sexa así, porque convivir no debate perpetuo fatiga e produce fisuras no entramado do sistema. Daquela, o estimulante, a día de hoxe, é o consumo de pracer. Cadaquén busque entón o seu e aquí paz e despois gloria. Para que darlle voltas ó que parece -fixénse ben, 'parece'-, no ter solución? Que hai desafiuzamentos e suicidios? Experimentemos mágoa e punto redondo. Ou filipino, xa saben.

A estupidez de ter pretendido vivir 'por riba das nosas posibilidades' é o que ten. A responsabilidade recae, xa que logo, nun pobo imbécil? E a clase política? Podemos sentirnos orgullosas e convencidos do seu labor? Mellor non pensar, deixar a cousa como está e, moi importante, que aquelas, e aqueloutros, que veñen detrás sexán indiferentes a calquera drama social. Total, para o que lles serviría saber que viven na caverna de Platón? Historia da Filosofía deixa de ser materia troncal e obrigatoria en segundo de bacharelato para se converter nunha optativa. Isto, como pouco, é sintomático dunha sociedade que renega dos espazos de reflexión mental, porque o que menos desexa é fomentar a curiosidade intelectual da cidadanía que, pensando pensando, deixaría a un lado a devandita indiferenza para virar incómoda, pola intrepidez e afouteza que acadaría ó se emancipar. No ensino, no canto de inculcar un saber enciclopédico e obediencia, conviría moito máis fornecer o amor polo coñecemento e a consciencia de que este constitúe o cerne da liberdade.

O destino dos selectos.

Manuel Menor Currás
(Completando un correo que me enviaron o 21 de marzo e a algún outro
engadido)

Amigos ensinantes e preocupados polo ensino español...

Hora é xa de ver qué se estuda nos "mellores colexios", privados
e concertados -ou en proceso de implementación en moitos
centros públicos-, co fin de que os seus respectivos "clientes" queden
en disposición de competir polas escasas prazas laborais que poidan
saír a concurso e, sobre todo, de aquelas que se xeren polo coñecido
procedemento de "dixitalización amical". Como queira que os tipos de

exame básico ou reválida -inminente a todas luces- determinan xa
en gran medida que mereza a penaestudar en calquera centro de estudos
que se precie de "selecto" e que se ocupe en primeiro termo de producir
"emprendedores" a ultranza, é de gran importancia para o ben patrio
observar qué coñecementos e competencias se  lles esixirá
desenvolver axeitadamente aos
candidatos.

Neste sentido parece moi coherente  observar o que nos mentados procesos
de selección de persoal cualificado se está pedindo xa que pode servir de
boa referencia para entender a qué cambios metodolóxicos e curriculares
temos que estar abertos nos nosos centros. 

Cando a vida real vai moi por diante da LOMCE, todo isto vén ao caso neste
momento preciso no que tiven acceso -a través dun correo electrónico anónimo-
a un exame para altos cargos gobernamentais de agora mesmo. É un modelo
que ben nos pode servir de ilustración para írmonos facendo cargo do que
dende cativos habemos de tratar de inculcar aos destinatarios do artigo 27 da

Constitución española actual e que, en parte, xa vimos aplicando máis ou 

menos inconscientemente.

Presuntamente, os actuais ocupantes da maior parte de despachos
ministeriais e autonómicos -"os mellores" nunca habidos, segundo reiteran a
cotío- tiveron que saber responder a unhas cuestións rutineiras de exame
selectivo antes de acceder impasibles aos seus cargos.
Estas son as principais (e non tan secretas), coas súas correspondentes
indicacións orientadoras:

1. Explique brevemente que é un despedimento con indemnización en 
diferido en formato de simulación (Exercicio obrigatorio de
camuflaxe lingüistica, en que non pensara Saussure). Valorarase a creatividade.

2. Se un tesoureiro dun partido político é capaz de amasar unha fortuna
de 38 millóns de euros durante 20 anos... calcule cantos fins de semana
pode irse a esquiar a Canadá (Pode usarse, respecto disto, "O Capital", de Marx

só con este fin e según se explica en Cambridge e Boston).

3. Se un petroleiro se parte en dous en alta mar en fronte das costas
galegas e solta 60.000 toneladas de chapapote. Cantos "hilillos de plastilina"
recollerán os afectados sen axuda do seu Goberno?
(Suponse que estudaría vostede algo de "Física recreativa"
e outro chisquiño  de "enxeñería xudicial" que dicimos agora  

e, senón, debeu prepararse con algún bolseiro del CSIC recén desposuído
da súa bolsa en I+D nestes últimos meses).

4. Cantos quilos de confetti se poden comprar con 3.000 euros? (Non
está permitido o uso de calculadora nin doutros aparellos electrónicos;
tampouco cabe escusarse como faría o concursante como se fose
un asunto irrelevante)

5. Localice e borre do mapa a Cataluña (O candidato debe traer ao
exame os "Xogos reunidos", en versión de 1956. Non é de proveito saber cantar
con entusiamo Els Segadors)

6. Se temos 6 millóns de parados e unha poboación activa de 23 millóns e
aqueles van aumentando de 100.000 en 100.000 todos os meses, diga cando hai
que chamar a Bruxelas para rescatar aos bancos (Non diga nada...,
se non estudou vostede o tema de oposicións que falaba de Chipre. Tampouco
diga nada se estudou o Tratado da Unión Europea, en versión oficial: o
candidato ten que demostrar que coñece ben a Maquiavelo, en remasterización
do Tea Party; vale tamén a da FAES).


7. Como se escribe desafiuzamento, con sangue, con suor ou con bágoas?
(Preparar este exercicio co MIRANDA PODADERA  e non dedicarse a twitear
mentres se pon con esta historia).

8. Cre vostede na Virxe do Rocío? Razoe a súa resposta
(Explicáronlle no seu colexio algo de Freud? Se non é así, non se preocupe:
permitirémoslle unha chamada á nosa amiga, a Sra. Báñez).
Para o seu razoamente é opcional que vostede traia a Virxe da súa aldea.

9. Se temos un hospital público e imos pechando camas e despedindo
médicos e enfermeiras para despois privatizalo, calcule cando empezaremos
a poñer liteiras e cantos cadaleitos imos ir necesitando por semana
(Este tipo de exercicios debería vostede telos preparado pola
Aritmética do DALMAU CARLES, do ano catapún chimpún...,
pero non se preocupe, calquera cousa que diga parecerase pouco
á realidade futura: xa é realidade.
O importante é que quede bonito como o conte e que vostede se mostre
completamente desinhibido ao facelo. -->

10. Se o matrimonio entre dous homes é malo, e o formado por dúas 
mulleres tamén É aceptable o dun home homosexual e unha muller
lesbiana? Razóeo (Seralle imposible contestar se non controla a
gramática xenerativa e outras lindezas transformacionais da linguaxe.
Supostamente, debe saber algo do "novum organum" de F. Bacon,
das taxonomías de C.Linneo e de Humboldt... Vostede verá se lle axuda
a abundante documentación da CEE, pero non se fíe moito).

11. Se temos un corredor estreito e metemos moita xente 
nel ata que se esmaguen. Cantos quilómetros hai ata "o spa"
de luxo máis próximo? Mesmo pensaramos poñer aquí, como término da viaxe,
SUIZA, que está mellor, pero non queremos complicarlle a vida coa xeografía
física  e a súa accidentada e bancarizada topografía. O importante é que ao
chegar a esta cuestión, demostre a súa capacidade de relacionar
transversalmente os seus saberes .Queremos ver como casa vostede
 a Adam Smith, Federico Engels, os
Irmáns Marx e o urbanismo que, abofé, observaría ao
seu arredor. Se é de Valencia, algunhas cousas de Calatrava
-e arredores- poden serlle moi útiles respecto diso. Tamén pode
esperar a que coñezamos a fondo "os papeis de Bárcenas" e
demais bibliografía cualificada, pero esta información estase enleando...
Isto non será escusa: deberá contestar mellor cós seus colegas se quere nota.

12. Se a Xunta de Galicia decide poñer unhas taxas para
poder comer no comedor escolar aos alumnos
transportados (forzosamente) e estes non poden
levar "taper" nin bocata...Calcule cantos "socios"
do partido gobernante formarán parte da empresa
que subministre a comida aos comedores escolares.

En fin, o informe que me pasaron é máis complexo e engade algunhas
cuestións de non menor importancia e interese, pero que polo prolixo
que é explicalas e o desinhibido que se ha de estar para
entendelas (nun momento como este en que xa non se entende nada),

só recordaremos aquela caracterización básica orixinaria que estáno fondo
e nas formas e que a súa vez traslocen tras este duro modelo de
reválida de complexos coñecementos e destrezas. Tanto o refinado do mesmo
como a súa pretendida busca de selección axeitada para os altos destinso dos
que logren pasalo , parecen partir da indubidable existencia -segundo
aseguran-  da "envexa igualitaria" incapaz de admitir que os fillos dalgunhas
familias son especiais, distintos dos dos demais cidadáns, e destinatarios
das plusvalías produtivas do traballo alleo. Esta distinción "natural" (case
exclusivamente coñecida -e defendida- pola clase dominante) é a
que parece estar detrás daquela significativa exclamación que adoita
oírse ás veces: ¡Que se fodan!..., tan vulgar como definitoria das
condicións do xogo. Por aí van os tiros, segundo poderá deducir cada quen.
...........

NOTA.- É posible que este informe de referencia, ao que se fixo alusión, chegase a outras mans que vexan pertinente engadir algo máis: que non se priven de aumentar,corrixir e enriquecer esta información. É evidente que admite outras achegas  dos nosos lectores, especialmente no relativo a avaliación e promoción dos candidatos máis "excelentes" (para o cal poden guiarse por el paradigmático proxecto da LOMCE, tan centrado no que á competitivade se refire. O resultado acumulativo das achegas duns e outros lectores talvez nos axude a entender mellor o que está pasando coa Educación pública e outros servizos do Estado por exemplo; cal será o seu destino manifesto e qué percorrido  lles agarda, con todas as benzóns de moi excelso varóns.
-->En todo caso, pasade a outros esta información... Todos deben recordar que volve estar en fase de vigorosa recuperación -servatis servandis- aquel  vello lema: "Cando un monte se queima, algo seu se queima". Debemos completalo pronto con aquelo do "Sr. conde" que entón nos inducía a non perder de vista La Codorniz?
Os exames dos "selectos" é o que teñen.

¡Boa primavera!

Pobreza, diversidad e desigualdade na ESCOLA

Manuel Menor Currás

A pobreza volveu como noticia: mesmo se comentou no Congreso. Relacionada cos nenos, vén pingando intermitentemente na prensa desde hai uns dous anos. Reapareceu no verán de 2010, cando algunhas AMPAS empezaron a denunciar que os recortes que xa pesaban sobre os colexios dos seus fillos facían agromar problemas para dispoñer de materiais escolares -aspecto que as bolsas viñan ocultando-, e, sobre todo, nos comedores dos seus centros. Un programa de Gonzo para O Intermedio, da Sexta, aínda non fai moito que sacou a relucir este asunto, poñendo de relevo, ademais, o contraste para comer na Asemblea de Madrid -subvencionada- ou nun colexio público da Comunidade. Onte, eldiario.es alertaba de que, segundo o último informe estatístico de Eurostat, o 30.6% dos nenos españois estaban en risco de exclusión social, tres puntos por enriba do promedio europeo. O risco de pobreza en España para os menores de 18 anos sería similar ao que teñen en Grecia, Italia ou Lituania, moi lonxe do que sucede en Dinamarca ou Finlandia, Suecia ou Noruega. Ben é verdade que tampouco é como en Bulgaria, Letonia e Hungría, en que acada o 51%.

Dous factores gardan relación co risco de pobreza, segundo Eurostat. O nivel educativo dos pais parece bastante determinante: en case o 50% dos casos, pertencen a familias con moi baixo nivel de estudos, mentres que tan só afecta nun 22% a fillos de pais con estudos medios, e redúcese a un 7% se estes teñen estudos superiores. O ser ou non emigrante ou emigrantes os pais tamén denota especial significación: ter un proxenitor estranxeiro fai aumentar o risco nun 14%, multiplicándose xa que logo o risco se se xuntan varios factores desfavorecedores. A situación de risco dos nenos é lóxico que teña que ver coa dos seus pais. Pero tamén é un indicador moi apropiado para ver que podemos facer para reducir a transmisión temperá da pobreza e, nese sentido, é relevante para ver en que medida o noso sistema educativo está actualmente en disposición de contribuír a erradicar este problema e si, coas novas propostas da LOMCE, desaparecerá ese problema.

Recoñecido está que, respecto de España, aínda que endexamais sexamos capaces de chegar ao promedio europeo de investimento, é notable a expansión que tivo o noso sistema educativo desde os anos setenta do século pasado e particularmente nos noventa, chegando a cubrir a escolarización total de nenas e nenos entre os seis e 16 anos nun tempo relativamente curto. Tamén é notorio o valor que isto tivo na modernización de hábitos e en canto á harmonización das distancias ou diferenzas sociais, ao favorecer mecanismos de interrelación duns e outros grupos sociais. É moi loable neste sentido o enorme labor levado a cabo por unha multitude inxente de profesores e profesoras, abnegados no seu traballo pese a unha sempre limitada dispoñibilidade de medios.

Iso non ha de empecer observar que, neste mesmo período de tempo expansivo da educación, asentáronse con forza posicións do pasado que, agora mesmo, teñen serios visos de pasar a ser dominantes, con grave risco de que, como nos fixeron ver os sociólogos críticos, o sistema educativo tenda a ser un mero calco especular do que a sociedade é coas súas diferenzas, desigualdades e clases posicionais: unha reprodución, non unha ocasión de igualdade de oportunidades para todos. O asunto préstase, en todo caso, para relacionar profundamente o chamado “fracaso escolar” coas desigualdades sociais, como acaba de mostrar José Saturnino Martínez en Estrutura social e desigualdade en España (Libros de la Catarata). Como queira que a educación non foi en todo este tempo un verdadeiro obxectivo prioritario da política de Estado, son importantes igualmente as sensibles diferenzas redistributivas duns ou outros gobernantes en prol da “igualdade”, como destaca Maravall no seu recente As promesas políticas (Barcelona, Galaxia Gutenberg, 2013, pgs. 109-180). A cuestión segue sendo, de todos os xeitos, se logramos unha auténtica igualdade de oportunidades educativas para todos, pregunta crucial para entender en que medida esteamos no bo camiño para atallar desde a escola a pobreza crecente entre os nosos nenos: hoxe ten catro puntos máis que en 2007 e vai camiño de aumentar.

Visto o asunto no longo prazo, non é indiferente que as nosas leis orgánicas vixentes asenten unha dobre vía do sistema educativo cuxa existencia se retrotrae á Lei Moyano de 1857, o que pode inducir a pensar a moitos que é algo inamovible e connatural. O que o artg. 106 de LÓEA di en 2006, relativo a que “a prestación do servizo da educación realizarase a través dos centros públicos privados e concertados”, pode rastrexarse -con leves modificacións- no que a lei Moyano xa dicía en 1857, no seu artg. 101. Voces houbo, con todo -como a de Rafael Altamira en 1912 no seu discurso de entrada na Real Academia de Ciencias Morais e Políticas, sobre Problemas urgentes de la Primera Enseñanza en España-, en que mostraba que as condicións das escolas privadas ? “achéganas ás públicas, pero non as igualan: por definición, o privado sempre terá algunha esfera que escape á jurisdicción do público...”, á vez que reclamaba que “o Estado non poderá abandonar nin ver nunca con indiferenza , de ter baixo a súa man todas as escolas que leven cualificación de públicas e que a lei obriga a poñer a disposición dos cidadáns e, doutra... , impoñeranos, en prazo máis ou menos longo, o rescate daquelas escolas ou a súa substitución por outras que sexan totalmente públicas” (páxs. 28-29). Daquela -no medio do déficit escolar que por entón cuantificaba en torno a 10.000 escolas primarias e unha dispoñibilidade de escasamente unhas 25.800-, computaba como privadas unhas 1.360.

De entón acá, aquela dobre rede do sistema educativo non fixo senón fortalecerse, non só xurídicamente, senón tamén con subvencións ou exenciones fiscais. En canto a porcentaxes de escolarización, tanto en Primaria (28%) como na ISO (28,9%) superamos ampliamente aos demais países da nosa contorna. Eses datos, do curso 2006-2007, indican que vai a máis -como sinalan os autores do recente libro Que facemos coa educación (páx. 17)-, e o máis significativo é que, ao inducir as elites administrativas de moitas Comunidades autónomas a preferencia explícita ou implícita polo ensino privado e concertado, está en fase de consolidarse a segregación social mediante o sistema educativo, á vez que se renuncia a desenvolver unha educación cuxa directriz primordial sexa unha moi digna, universal e gratuita igualdade de oportunidades. De cara a unha decidida erradicación da pobreza desde o sistema educativo, é inquietante observar como, duns anos para acá -e máis especialmente nos dous últimos anos- as disparidades meramente relacionadas coa escolaridade son adversas para a pública: ratio alumnos por aula, nº de profesores, apoios para compensatoria e diversidade, e asunción de alumnado inmigrante; asuntos todos aos que cabe engadir outras decisións relativas a un particular bilingüismo segregador e á implantación de centros de excelencia máis individualizadores aínda. Todo o cal multiplica as dificultades de atención a tanta riqueza diferencial de alumnos como ten que atender o ensino público -a diferenza da privada e privada-concertada-, mentres han ir diminuíndo os seus medios para atendela. Neste momento, o sistema educativo mostra xa por iso que as diferenzas naturais ou culturais convertéronse en desigualdades inxustas, é dicir que os recursos educativos -e os dereitos e oportunidades que levan ou representan para moitos alumnos e alumnas- non só non son iguais senón que están crecendo desigualmente para o ensino estrictamente público, con risco -engaden algúns- de que esta se estea convertendo en residual. Dito doutro xeito, que a fenda educativa entre o quintil de fillos das familias de renda máis alta está tendendo a crecer apresuradamente respecto ao das rendas máis baixas, por máis que todos estean escolarizados. E, de seguir adiante o proxecto da LOMCE, o previsible -segundo apunta a maioría de expertos- é que a desigualdade de oportunidades tenderá a aumentar, en prexuízo dos grupos máis desfavorecidos

A esta crecente desigualdade estrutural, que a chamada “libre elección de centro” -ou segregación de acollida- impón a alumnos tan diversos como temos, engadirei -entre outras connotacións reais e simbólicas paralelas- tan só outro elemento, non menos expresivo da dificultade que ten -aquí e agora- a erradicación temperá da pobreza infantil desde este ámbito da educación. Refírome ao tratamento uniforme da polimorfa diversidade na vida interna dos centros e, en particular, á pouca receptividade que han ter nas aulas as formulacións da “comprensividade” curricular ou as metodoloxías que os MRPs propugnaron para achegar máis o coñecemento e competencias básicas ás características personalizadas dos alumnos. Falo, así mesmo, da pouca implicación correlativa en proxectos renovadores do que ensinar, como e para que, en tempos de cambios tan fortes como os que estabamos tendo en todos os sentidos. Remítome igualmente á débil aceptación que ha ter a implantación de escolas infantís de calidade, cando para moitos nenos e nenas de familias con problemas de todo tipo sería primordial. E sinalo, en fin, a predominante hexemonía de hábitos pedagóxicos e didácticos pegados ao tradicionalismo enciclopédico e a prácticas educativas obsoletas, homoxéneas no trato educador cando as urxencias que impoñía a crecente pluralidade dos educandos eran outras. Esa aposta do pasado volve referendarse agora mesmo no que propugna esta LOMCE, nada acorde co que a gran maioría diferencial do noso alumnado necesita. Entre outras cousas, por un sistema de reválidas que favorecerá culturas educativas e morais incapaces de levar á práctica a igualdade de dereitos educativos cando todos somos diversos en capacidades. ¡Oxalá non fose verdade que, no tocante ao educativo, tampouco a igualdade duns é a mesma que a de outros! Concepción Arenal dicía en 1892 que a cuestión social era unha cuestión pedagóxica: cantos promotores da LOMCE poderían soster hoxe sen rubor iso mesmo?

Madrid, 27/ 02/ 2013